Rối loạn lưỡng cực cơ bao nhiêu loại?

Rối loạn lưỡng cực có mấy loại: Nguy cơ từ tâm trạng dạng vòng

Hiểu rõ rối loạn lưỡng cực có mấy loại giúp nhận diện sớm các dấu hiệu bất ổn tinh thần. Thay đổi tâm trạng thất thường âm thầm bào mòn sức khỏe nếu không can thiệp kịp thời. Chủ động tìm hiểu thông tin hỗ trợ bảo vệ cuộc sống toàn diện.

Rối loạn lưỡng cực có mấy loại chính?

Rối loạn lưỡng cực thường có nhiều hơn một lời giải thích hợp lý và cách hiểu phụ thuộc vào ngữ cảnh cụ thể của từng ca bệnh. Theo các tài liệu phân loại y học hiện nay, chứng rối loạn lưỡng cực bao gồm 3 thể bệnh chính là rối loạn lưỡng cực I, rối loạn lưỡng cực II và rối loạn lưỡng cực hỗn hợp (cyclothymia).

Việc chẩn đoán chính xác thể bệnh đóng vai trò quyết định giúp thiết lập phác đồ điều trị phù hợp, từ đó kiểm soát hiệu quả những thay đổi thất thường trong tâm trạng. Bản thân tôi khi mới tiếp cận lĩnh vực sức khỏe tâm thần cũng từng bối rối trước ranh giới mờ nhạt giữa các thể bệnh này.

Bản chất khác biệt giữa rối loạn lưỡng cực I và loại 2

Nhiều người thường nhầm lẫn triệu chứng rối loạn lưỡng cực với bệnh trầm cảm thông thường do cả hai đều có giai đoạn u uất kéo dài. Tuy nhiên, điểm mấu chốt để phân biệt nằm ở sự xuất hiện của các giai đoạn hưng cảm.

Ở thể rối loạn lưỡng cực I, người bệnh phải trải qua ít nhất một giai đoạn hưng cảm toàn diện (mania) kéo dài tối thiểu một tuần hoặc nghiêm trọng đến mức cần nhập viện cấp cứu. Giai đoạn hưng cảm này biểu hiện qua trạng thái tăng động quá mức, hoang tưởng tự đại, hoặc không cần ngủ mà vẫn tràn đầy năng lượng.

Ngược lại, rối loạn lưỡng cực II không có hưng cảm toàn diện mà chỉ xuất hiện hưng cảm nhẹ (hypomania) kéo dài tối thiểu 4 ngày liên tục. Trạng thái hưng cảm nhẹ này ít khi gây suy giảm chức năng xã hội nghiêm trọng, khiến người bệnh hoặc người thân dễ bỏ qua. Tuy nhiên, thể loại 2 lại có các giai đoạn trầm cảm nặng nề và kéo dài dai dẳng hơn.

Sự chênh lệch về thời gian nằm viện giữa hai thể này rất rõ rệt. Thống kê lâm sàng cho thấy phần lớn bệnh nhân lưỡng cực loại 1 có xu hướng tái phát thể nặng và cần can thiệp nội trú khẩn cấp để đảm bảo an toàn. ^[1]

Rối loạn lưỡng cực hỗn hợp và các thể nhẹ dạng vòng

Bên cạnh loại 1 và loại 2, thể rối loạn tâm trạng dạng vòng (cyclothymia) được xem là một dạng lưỡng cực mãn tính ở mức độ nhẹ hơn. Người bệnh phải trải qua nhiều chu kỳ hưng cảm nhẹ xen kẽ trầm cảm nhẹ diễn ra liên tục trong ít nhất 2 năm đối với người lớn và 1 năm đối với trẻ em.

Dù các triệu chứng đơn lẻ không đủ điều kiện để chẩn đoán thành giai đoạn hưng cảm hay trầm cảm nặng, tính chất kéo dài của cyclothymia gây bào mòn sức khỏe tinh thần một cách âm thầm. Một tỷ lệ đáng lo ngại - lên tới gần 15-50% số người mắc chứng tâm trạng dạng vòng này - có nguy cơ tiến triển thành rối loạn lưỡng cực loại 1 và loại 2 nếu không được phát hiện và điều chỉnh lối sống kịp thời ^[2].

Ngoài ra, y học còn ghi nhận thể lưỡng cực có tính chu kỳ nhanh (rapid cycling). Đây là trạng thái người bệnh trải qua từ 4 giai đoạn biến động tâm trạng trở lên trong vòng 12 tháng, tạo ra một vòng xoáy cảm xúc cực kỳ kiệt quệ cho cả bệnh nhân lẫn gia đình.

Thiếu thông tin về triệu chứng hưng cảm và cách nhận diện

Nhận diện hưng cảm - đặc biệt là hưng cảm nhẹ - khó hơn bạn nghĩ rất nhiều vì lúc đó người bệnh thường cảm thấy bản thân vô cùng sáng tạo, làm việc năng suất và tràn đầy tự tin. Nhưng đây lại là chiếc bẫy cảm xúc nguy hiểm.

Một người đang trong cơn hưng cảm có thể thức trắng đêm liên tục, nói liến thoắng không ngừng, tiêu xài hoang phí vượt quá khả năng tài chính hoặc đầu tư liều lĩnh. Sự hưng phấn này không xuất phát từ niềm vui lành mạnh mà là sự mất kiểm soát của các chất dẫn truyền thần kinh trong não bộ.

Sau đỉnh cao hưng cảm sẽ luôn là vực sâu trầm cảm. Nhịp sinh học bị phá vỡ hoàn toàn, dẫn đến tình trạng kiệt quệ thể xác vào giai đoạn sau.

Khi nào cần gặp bác sĩ tâm thần để can thiệp?

Lưu ý: Nếu bạn hoặc người thân có biểu hiện thay đổi tâm trạng cực đoan kéo dài, giấc ngủ bị rối loạn nghiêm trọng không rõ nguyên nhân, hoặc có suy nghĩ tự hại, hãy lập tức tìm kiếm sự trợ giúp từ bác sĩ chuyên khoa Tâm thần. Đau khổ tinh thần kéo dài là dấu hiệu cần dừng lại và kiểm tra với chuyên gia y tế chuyên nghiệp.

Nên nhớ, việc tự ý uống các loại thuốc an thần hoặc thuốc chống trầm cảm thông thường mà không có sự chỉ định của bác sĩ tâm thần là vô cùng nguy hiểm. Đối với người bị lưỡng cực, thuốc chống trầm cảm đơn lẻ có thể kích hoạt một cơn hưng cảm cấp tính, đẩy người bệnh vào trạng thái kích động hoặc loạn thần.

Bảng phân biệt tiêu chí giữa rối loạn lưỡng cực I và loại 2

Rối loạn lưỡng cực I

- Gây suy giảm nghiêm trọng chức năng làm việc, dễ dẫn đến loạn thần hoặc hoang tưởng

- Hưng cảm toàn diện cấp tính, kéo dài ít nhất 7 ngày hoặc cần nhập viện ngay

- Thường xuyên xuất hiện nhưng không bắt buộc phải có để chẩn đoán

Rối loạn lưỡng cực II

- Giai đoạn hưng cảm ít gây xáo trộn lớn nhưng giai đoạn trầm cảm gây suy kiệt kéo dài

- Hưng cảm nhẹ, kéo dài ít nhất 4 ngày liên tục, không có triệu chứng loạn thần

- Bắt buộc phải có ít nhất một giai đoạn trầm cảm nặng trong tiền sử bệnh

Hành trình tìm lại điểm cân bằng cảm xúc của Hùng tại TP.HCM

Hùng, một kiến trúc sư 32 tuổi sống tại TP.HCM, thường xuyên rơi vào những chu kỳ cảm xúc kỳ lạ ảnh hưởng lớn đến công việc. Có những tháng anh làm việc liên tục 20 tiếng mỗi ngày, vẽ ra hàng chục dự án táo bạo và tiêu hết tiền tiết kiệm vào các thiết bị công nghệ đắt đỏ.

Anh nghĩ đó là những lúc thăng hoa của sáng tạo cho đến khi rơi vào một hố sâu trầm cảm nặng nề kéo dài suốt cả quý sau đó. Cơ thể anh rã rời, đầu óc trống rỗng, không thể bước ra khỏi giường và thậm chí nảy sinh ý định từ bỏ mọi thứ.

Sau khi được gia đình đưa đến một phòng khám tâm thần uy tín tại quận 3, Hùng được chẩn đoán mắc rối loạn lưỡng cực II. Bước ngoặt đến khi anh hiểu rằng sự thăng hoa trước đó thực chất là một cơn hưng cảm nhẹ và việc dùng sai thuốc trầm cảm thông thường suốt một năm qua chính là lý do khiến bệnh tình chuyển biến tệ hơn.

Được điều chỉnh sang phác đồ thuốc ổn định tâm trạng kết hợp trị liệu hành vi, sau 6 tháng, Hùng đã ổn định được nhịp sinh học. Anh duy trì giấc ngủ đều đặn 7 tiếng mỗi đêm và kiểm soát tốt các biên độ dao động cảm xúc của mình.

Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo, không thể thay thế cho việc chẩn đoán, y lệnh hoặc lời khuyên của bác sĩ chuyên khoa. Tình trạng sức khỏe tinh thần của mỗi cá nhân có sự khác biệt rất lớn. Luôn luôn tham vấn ý kiến từ bác sĩ tâm thần hoặc các chuyên gia y tế có thẩm quyền trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào liên quan đến việc thay đổi lộ trình điều trị, sử dụng thuốc hoặc các liệu pháp chăm sóc sức khỏe. Nếu bạn hoặc người thân đang ở trong trạng thái khủng hoảng tâm lý hoặc có ý định tự hại, hãy liên hệ ngay với các đường dây nóng hỗ trợ hoặc đến cơ sở y tế gần nhất để được can thiệp kịp thời.