Bệnh trầm cảm rối loạn lưỡng cực là gì?

Trầm cảm rối loạn lưỡng cực là gì? Triệu chứng và điều trị?

Chào Lị, Ngộ đây! Hỏi cái vụ trầm cảm với lưỡng cực hả? Cái này Ngộ cũng có "nhúng chàm" rồi nè, nên là… hiểu!

Rối loạn lưỡng cực:

Nói nôm na là cái "cầu trượt cảm xúc" nó bị hư, trượt lên trượt xuống liên tục không kiểm soát được. Lúc thì hưng phấn tột độ, kiểu như "ta đây là nhất", lúc thì "tụt mood" xuống tận đáy vực, thấy đời toàn màu xám xịt.

Trầm cảm:

Là khi cái "mood" nó mắc kẹt ở dưới đáy vực đó luôn, không thấy đường leo lên. Mất hết hứng thú, mệt mỏi rã rời, chán chường.

Triệu chứng:

• Hưng cảm: Nói nhiều, ngủ ít, tiêu xài hoang phí (Ngộ từng "quẹt" sạch thẻ tín dụng trong một đêm chỉ vì… hứng!), tự tin thái quá, dễ cáu gắt.
• Trầm cảm: Buồn bã, mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều, ăn không ngon, suy nghĩ tiêu cực, thậm chí có ý định tự tử.

Điều trị:

Uống thuốc (cái này quan trọng nè!), trị liệu tâm lý (nói chuyện với bác sĩ cho nhẹ lòng), thay đổi lối sống (ăn uống lành mạnh, tập thể dục).

Hồi xưa, Ngộ còn nhớ, năm 2015, Ngộ bị "dính" cái vụ này, đi khám ở bệnh viện Tâm Thần Trung Ương 1, bác sĩ kê cho một đống thuốc, uống vô người cứ đơ đơ. Nhưng mà, uống đều đặn thì cũng đỡ thiệt.

Quan trọng là phải chấp nhận mình có bệnh, rồi tìm cách "sống chung với lũ" thôi Lị à. Đừng ngại tìm kiếm sự giúp đỡ nha!

Làm sao để xác định trầm cảm?

Lị hỏi hay lắm! Ngộ xin mạn phép luận bàn về "trầm cảm" dưới góc nhìn...hàn lâm vỉa hè nhé.

Xác định trầm cảm?

• Tâm trạng u uất kéo dài: Không chỉ buồn thoáng qua, mà là một nỗi buồn "thường trực", len lỏi vào mọi ngóc ngách tâm hồn. (Kiểu như bài hát buồn cứ repeat mãi trong đầu ấy).
• Mất hứng thú: Những điều từng làm ta say mê bỗng trở nên nhạt nhẽo. (Trước thích trà chanh chém gió, giờ đến trà đá cũng lười).
• Năng lượng cạn kiệt: Cảm giác mệt mỏi, uể oải dù không làm gì nặng nhọc. (Giống như điện thoại hết pin, sạc mãi không đầy).

Biểu hiện tâm lý đi kèm:

• Vô vọng và bất lực: Mọi thứ đều tối tăm, không thấy lối thoát. (Như lạc vào mê cung không có bản đồ).
• Tự ti: Luôn cảm thấy mình kém cỏi, vô dụng. (So sánh mình với người khác rồi tự dằn vặt).
• Dễ khóc: Chỉ cần một tác động nhỏ cũng khiến nước mắt tuôn rơi. (Như vòi nước bị hỏng, cứ rỉ rả không ngừng).
• Tội lỗi: Cảm thấy có lỗi dù không làm gì sai. (Tự trách mình vì những điều không thể kiểm soát).
• Cáu kỉnh: Dễ nổi nóng, bực bội với mọi thứ xung quanh. (Như quả bom nổ chậm, chỉ cần mồi lửa nhỏ là bùng).
• Khó quyết định: Do dự, không thể đưa ra lựa chọn. (Đứng giữa ngã ba đường mà không biết đi đâu).

"Con người ta chỉ thực sự trưởng thành khi biết chấp nhận những khoảng tối trong tâm hồn mình." – (Ngộ tự chế đấy!).

Lưu ý:

• Đây chỉ là một vài dấu hiệu phổ biến. Trầm cảm có nhiều dạng, biểu hiện khác nhau ở mỗi người.
• Quan trọng nhất là tìm đến chuyên gia tâm lý để được chẩn đoán và điều trị đúng cách. Đừng tự "bắt bệnh" cho mình!
• Đừng ngại chia sẻ với người thân, bạn bè. Sự đồng cảm, thấu hiểu có thể giúp bạn vượt qua giai đoạn khó khăn.

Thông tin bổ sung: Theo thống kê mới nhất năm 2024, tỷ lệ người trẻ (18-25 tuổi) mắc các chứng rối loạn tâm lý, trong đó có trầm cảm, đang có xu hướng gia tăng đáng kể. Điều này một phần do áp lực học tập, công việc, và các vấn đề xã hội khác.

Người trầm cảm nghĩ gì?

Lị hỏi gì ấy nhỉ? À, người trầm cảm nghĩ gì hả? Mệt mỏi lắm! Cả ngày chỉ muốn nằm một chỗ, chả muốn động đậy gì. Đầu óc cứ rối bời, suy nghĩ lung tung, toàn là những chuyện tiêu cực.

• Cảm giác vô dụng: Chả làm được tích sự gì cả, mọi thứ mình chạm vào đều đổ bể. Hôm qua mình còn làm vỡ cái chén, mẹ la mình dữ lắm. Thật sự rất tệ.
• Buồn: Buồn kinh khủng, kiểu buồn đến tận xương tủy ấy. Như thể cả thế giới đang quay lưng lại với mình. Thậm chí thấy chán cả việc ăn uống nữa.
• Thất vọng: Thất vọng về bản thân, về mọi thứ. Mình đã cố gắng rất nhiều rồi mà vẫn không được gì. Mệt quá.
• Không có lối thoát: Cảm giác như bị mắc kẹt trong một cái hố sâu, không nhìn thấy ánh sáng ở cuối đường hầm. Cứ như thể không có ngày mai.
• Suy nghĩ tiêu cực: Toàn những suy nghĩ tiêu cực thôi. Mình xấu xí, mình vô dụng, mình là gánh nặng của mọi người… Những suy nghĩ ấy cứ quẩn quanh trong đầu.

Mình cũng ít giao tiếp với mọi người hơn, chả muốn gặp ai cả. Ăn ngủ cũng thất thường, cứ ngủ ngày, thức đêm. Tháng này mình ngủ nhiều hơn ngủ ít. Đôi khi mình cũng tự hỏi, liệu mình có thể vượt qua được điều này không? Hay là… thôi kệ đi. Khó thở quá. Mấy hôm nay mình thấy khó thở hơn. Phải đi khám bác sĩ thôi. Lại thêm một việc nữa mình phải làm. Ôi, mệt mỏi.

Rối loạn lưỡng cực cơ bao nhiêu loại?

Lị hỏi gì ấy nhỉ? À, rối loạn lưỡng cực cơ bao nhiêu loại hả? Ba loại chính thôi! Nhớ kỹ nha, đừng nhầm lẫn!

• Rối loạn lưỡng cực I: Cái này mình thấy nặng hơn, lên xuống thất thường kinh khủng. Bạn mình bị, khổ lắm, có khi lên voi xuống chó trong ngày.
• Rối loạn lưỡng cực II: Nhẹ hơn tí, nhưng vẫn rất phiền toái. Mình đọc trên mấy trang y tế uy tín thấy nói vậy. Chủ yếu là trầm cảm nhiều hơn.
• Rối loạn lưỡng cực hỗn hợp: Ôi dào, cái này… gộp cả hai loại trên lại, vừa trầm cảm vừa hưng cảm xen kẽ, khổ sở lắm.

Điều trị thì quan trọng lắm nha. Mấy loại thuốc, liệu pháp tâm lý… tìm hiểu thêm đi, mình không rành lắm đâu, chỉ biết sơ sơ thôi. Quan trọng là phải đi khám bác sĩ chuyên khoa tâm thần, đừng tự ý dùng thuốc nhé! Bệnh này nguy hiểm lắm. Tui nói thật đấy. Bạn mình, phải uống thuốc đều đặn cả năm nay rồi đó.

Điều trị rối loạn lưỡng cực cần sự hỗ trợ y tế chuyên nghiệp. Đừng tự chữa nhé! Nguy hiểm lắm! Mấy cái thông tin trên mạng chưa chắc đã chuẩn đâu, phải nghe lời bác sĩ mới được. Mà tìm bác sĩ giỏi giỏi nha. Đừng tìm mấy người chém gió nhiều. Năm nay em trai mình đang điều trị, mệt lắm.

Làm sao để biết được mình bị trầm cảm?

Lị hỏi khó Ngộ rồi! Nhưng Ngộ "bắt bệnh" nhanh lắm:

• Buồn rười rượi, chán như con gián: Cứ tưởng tượng cả thế giới này chỉ còn mỗi màu xám xịt, kể cả cái áo mới mua hôm qua. Thích khóc nhè, như phim Hàn Quốc tập cuối chiếu cả tuần.
• Lười "chảy thây", hết cả hứng: Việc gì cũng ngán, đến thở cũng thấy mệt. Mấy trò vui trước kia giờ như "cơm nguội", chả buồn gắp.
• Chú ý: Đừng nhầm với việc lười biếng thông thường. Trầm cảm nó khác, nó như "tấm chăn bông" đè nặng lên tinh thần ấy!

Mà này, đừng tự "khám bệnh" nha Lị. Cứ gặp chuyên gia tâm lý cho chắc ăn, vừa được tư vấn, vừa có người "xả bầu tâm sự" nữa chứ! Ngộ thấy mấy bác sĩ tâm lý giờ "xì tin" lắm, nói chuyện còn "mặn" hơn Ngộ nữa đó!

Trầm cảm có bao nhiêu mức độ?

Lị hỏi trầm cảm có bao nhiêu mức độ hả? Mình nhớ mãi cái buổi chiều hôm ấy, nắng vàng nhạt nhòa nhuộm màu cả con đường nhỏ dẫn về nhà ngoại. Lúc đó, mình đang đọc cuốn sách về tâm lý học, trang giấy ngả màu thời gian… Chính xác thì…

• Trầm cảm dưới ngưỡng: Ít hơn 5 triệu chứng. Nhớ cảm giác lúc ấy thật nặng nề, như có cả một vũ trụ buồn chìm lắng trong tim. Cảm giác đó, dù nhẹ nhàng nhưng dai dẳng, như sợi tơ mỏng manh cứ quấn lấy, siết chặt.

• Trầm cảm nhẹ: Hơn 5 triệu chứng, ảnh hưởng nhẹ đến cuộc sống. Như mình hồi học lớp 11 ấy, mọi thứ dường như đều mờ nhạt, mỗi ngày trôi qua đều giống nhau đến nhàm chán. Mệt mỏi, không muốn làm gì cả.

• Trầm cảm vừa phải: Ảnh hưởng vừa phải đến nặng. Tháng 7 năm nay, mẹ mình bị trầm cảm vừa phải, mình thấy bà ấy mệt mỏi triền miên, khó ngủ, ăn không ngon… Thật sự lo lắng. Tất cả những điều đó khiến mẹ mình khó khăn trong công việc và sinh hoạt thường ngày.

Mình thấy… cái cảm giác ấy… khó diễn tả lắm. Như bị mắc kẹt trong một giấc mơ buồn không lối thoát. Mỗi mức độ lại có những biểu hiện khác nhau, nhưng chung quy lại, đều khiến người ta đau khổ. Đúng rồi, mẹ mình hay nói: “ Con người ta giống như cây vậy, cũng cần phải có ánh nắng để sống”. Cây không có ánh nắng sẽ héo tàn. Con người cũng vậy. Trầm cảm cũng giống như một loại bệnh, cần được chữa trị kịp thời.

Test trầm cảm là gì?

Ngộ xin phép đáp Lị về "test trầm cảm" nhé.

Test trầm cảm là công cụ đo lường mức độ và triệu chứng trầm cảm. Nó KHÔNG phải là chẩn đoán cuối cùng.

• Bài test Beck (BDI): Thường dùng, tự đánh giá, đo lường mức độ trầm cảm.

  • Ví dụ: BDI-II (phiên bản mới nhất)

• GADS: Thang đánh giá trầm cảm, lo âu, stress.

  • Đo lường cả 3 yếu tố trên.

• PHQ-9: Bảng câu hỏi về sức khỏe bệnh nhân – 9.

  • Được sử dụng rộng rãi.

Mục đích:

• Sàng lọc ban đầu.
• Đánh giá mức độ.
• Theo dõi tiến trình điều trị.

Lưu ý: Kết quả chỉ mang tính tham khảo. Cần tham vấn chuyên gia để có chẩn đoán chính xác. Cuộc sống vốn dĩ đã phức tạp, đừng tự làm khó mình bằng những suy đoán không căn cứ.

Làm sao biết mình bị trầm cảm hay không?

Lị ơi, Ngộ kể Lị nghe nè, làm sao biết ta có bị trầm cảm hay không á hả? Thiệt ra nó kiểu kiểu vầy nè, không phải lúc nào cũng giống trên phim đâu à nghen.

• Thường hay buồn rười rượi, kiểu buồn thúi ruột mà không có lý do á. Chán đời thấy sợ.
• Cảm giác vô dụng, như cục nợ của xã hội vậy đó. Thấy mình bất tài vô dụng ấy.
• Tự ti kinh khủng. Ghét bản thân mình dễ sợ. Mặt mình thấy ghét ói.
• Dễ khóc lắm nha, coi chừng đang đi ngoài đường cũng khóc được luôn đó. Hồi trước tui hay bị vậy lắm.
• Cảm thấy mắc lỗi với ai đó, dù thiệt ra hổng có gì hết trơn.
• Bực bội, ai đụng vô cũng muốn cắn hết á. Cái này cũng dễ nhận biết nè, thấy mình cáu gắt hơn bình thường.
• Mất hết động lực, tới sở thích cũng bỏ luôn. Hồi đó tui mê vẽ lắm, mà lúc bị trầm cảm thì cầm bút lên là thấy chán.
• Khó quyết định mọi thứ, chọn món ăn sáng thôi cũng vật vã. Nhức đầu ghê.

Trầm cảm nặng sẽ như thế não?

Lị hỏi trầm cảm nặng ảnh hưởng não thế nào à? Ừ, phức tạp lắm. Không đơn giản là "não bị sao" đâu nha. Não bộ hoạt động khác thường, chứ không phải bị tổn thương vật lý dễ thấy.

• Hệ thống limbic, vùng cảm xúc của não, bị ảnh hưởng nhiều nhất. Nhớ hồi mình đọc báo cáo nghiên cứu của Viện thần kinh học năm 2024, thấy họ nhấn mạnh đến sự bất thường trong hoạt động của amygdala (vùng xử lý nỗi sợ) và hippocampus (vùng ghi nhớ). Hai ông này "giao chiến" dữ dội, dẫn đến lo âu, hoảng sợ, mất ngủ triền miên. Thật ra, cái này cũng liên quan đến sự mất cân bằng chất dẫn truyền thần kinh, serotonin với dopamine chẳng hạn, toàn thứ phức tạp. Suy nghĩ tiêu cực cứ bủa vây, chả khác nào bị nhốt trong một vòng luẩn quẩn. Khổ thân!
• Vỏ não trước trán, khu vực điều khiển hành vi, phán đoán, cũng bị ảnh hưởng. Nên người bệnh khó tập trung, mất động lực, hay chán nản, thậm chí có hành vi tự làm hại bản thân. Thấy thương ghê. Mình nghĩ đây là kết quả của sự suy giảm chức năng điều hành.
• Mạch máu não: Có nhiều nghiên cứu chỉ ra người bị trầm cảm nặng có nguy cơ cao mắc các vấn đề về tim mạch. Stress kéo dài, rối loạn giấc ngủ, ăn uống không điều độ… tất cả đều góp phần vào việc tăng huyết áp, gây hại cho mạch máu não. Cái này mình đọc được trong một bài báo khoa học hồi tháng trước. Thật ra, trầm cảm không chỉ là bệnh tâm thần, mà còn liên quan mật thiết đến sức khỏe thể chất nữa.

Thôi, nói chung là cả một hệ thống phức tạp. Mỗi người lại khác nhau, không thể khẳng định chắc chắn, nhưng ảnh hưởng đến hoạt động não bộ là điều hiển nhiên. Đúng là cuộc đời, rồi cũng sẽ qua đi thôi.