Huyết áp là gì theo Bộ Y tế?

Huyết áp là gì theo Bộ Y tế? Chỉ số bình thường

Hiểu rõ khái niệm huyết áp là gì theo Bộ Y tế giúp bạn theo dõi sức khỏe tim mạch tốt hơn. Việc nắm bắt các chỉ số chuẩn xác mang lại nhiều lợi ích thiết thực trong việc phòng ngừa nguy cơ tăng huyết áp và bảo vệ cơ thể khỏi những biến chứng nguy hiểm.

Huyết áp là gì theo Bộ Y tế? Định nghĩa và bản chất

Câu hỏi này thường có nhiều cách diễn đạt khác nhau tùy theo mức độ hiểu biết y khoa của mỗi người, nhưng theo chuẩn y khoa, định nghĩa cần sự chính xác tuyệt đối. Theo Bộ Y tế, huyết áp là gì theo Bộ Y tế là áp lực của máu tác động lên thành động mạch khi tim co bóp và giãn ra để đưa máu đi nuôi cơ thể.

Chỉ số này được tính bằng đơn vị milimet thủy ngân (viết tắt là mmHg) và bao gồm hai thành phần chính phản ánh trạng thái hoạt động của tim. Hai con số này luôn đi kèm với nhau và được phân tách bằng một dấu gạch chéo.

Thực tế thì - và đây là điều nhiều người hay bỏ qua - huyết áp không phải là một con số tĩnh. Nó thay đổi liên tục. Huyết áp của bạn buổi sáng sẽ khác buổi tối, lúc nghỉ ngơi sẽ khác lúc đang chạy bộ.

Huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương

Để hiểu rõ một kết quả đo, bạn cần nắm vững hai khái niệm cốt lõi. Huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương là số trên là áp lực của máu lên thành động mạch khi tim co bóp. Đây là mức áp lực cao nhất trong mạch máu.

Ngược lại, huyết áp tâm trương (số dưới) là áp lực của máu lên thành động mạch khi tim giãn ra giữa các nhịp đập. Đây là mức áp lực thấp nhất. Rất dễ nhớ. Tâm thu là lực bơm đi. Tâm trương là lực nghỉ.

Nói thật, ngày trước tôi cũng thường xuyên nhầm lẫn hai chỉ số này cho đến khi tự đo ở nhà. Nhiều người trưởng thành không hiểu rõ ý nghĩa của hai con số huyết áp, dẫn đến việc diễn giải sai tình trạng sức khỏe của chính mình. ^[1]

Các mức chỉ số huyết áp theo quy định y tế

Biết huyết áp là gì chỉ là bước đầu. Việc phân loại các mức chỉ số mới là cơ sở để bạn biết mình có đang khỏe mạnh hay không. Bộ Y tế và các tổ chức y khoa lớn đã đưa ra các mốc rất cụ thể.

Chỉ số huyết áp bình thường

Mức lý tưởng mà mọi người nên hướng tới là dưới 120/80 mmHg. Ở mức này, tim và mạch máu của bạn không phải làm việc quá sức để bơm máu đi khắp cơ thể. Nguy cơ biến chứng tim mạch ở nhóm có chỉ số huyết áp bình thường thấp hơn so với nhóm có huyết áp cao. ^[2]

Tuy nhiên, huyết áp bình thường cao lại là một câu chuyện khác. Giai đoạn này - đôi khi được gọi là tiền tăng huyết áp - xảy ra khi tâm thu từ 120 đến 129 mmHg và tâm trương dưới 80 mmHg. Bạn chưa bị bệnh. Nhưng đây là lời cảnh báo sớm.

Thế nào là tăng huyết áp?

Thế nào là tăng huyết áp được chẩn đoán khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên. Việc chẩn đoán này phải được đo tại cơ sở y tế theo đúng quy trình chuẩn, không thể chỉ dựa vào một lần đo vội vàng ở nhà.

Tôi từng thấy nhiều người phớt lờ con số 145/95 mmHg chỉ vì họ cảm thấy trong người vẫn khỏe. Sai lầm chết người. Tăng huyết áp thường không có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu, đó là lý do nó được mệnh danh là kẻ giết người thầm lặng.

Cơn tăng huyết áp: Tình trạng khẩn cấp

Khi chỉ số vượt mức 180/120 mmHg, cơ thể bạn đang báo động đỏ. Đây được gọi là cơn tăng huyết áp. Nếu kèm theo các triệu chứng như đau ngực, khó thở, hoặc yếu liệt một bên người, đây là trường hợp cấp cứu y tế.

Bạn phải hành động. Gọi cấp cứu ngay. Việc tự uống thuốc hạ áp gấp mà không có chỉ định có thể gây tụt huyết áp đột ngột, nguy hiểm không kém gì việc để huyết áp cao.

Sai lầm khi tự đo huyết áp tại nhà

Mọi người đều được khuyên nên có một máy đo huyết áp điện tử tại nhà. Nhưng hiếm ai được hướng dẫn chi tiết cách sử dụng sao cho chuẩn xác. Việc đo sai có thể làm kết quả huyết áp bị sai lệch đáng kể là chuyện cực kỳ phổ biến. ^[3]

Nhiều người thường vội vàng đo ngay sau khi vừa đi cầu thang lên hoặc vừa uống xong một ly cà phê đậm đặc. Đừng làm vậy. Bạn cần ngồi nghỉ tĩnh hoàn toàn ít nhất 5 phút. Lưng tựa ghế. Chân chạm đất. Băng quấn ngang mức tim.

Hội chứng áo choàng trắng - tình trạng huyết áp tăng vọt chỉ vì căng thẳng khi gặp bác sĩ - có thể làm sai lệch kết quả ch đoán ở một số bệnh nhân ^[4]. Việc theo dõi tại nhà trong điều kiện thoải mái giúp bác sĩ có cái nhìn toàn diện hơn.

Bảng phân loại các mức chỉ số huyết áp

Huyết áp bình thường

• Dưới 120 mmHg
• Dưới 80 mmHg
• Duy trì lối sống lành mạnh, kiểm tra định kỳ hàng năm

Bình thường cao (Tiền tăng huyết áp)

• Từ 120 đến 129 mmHg
• Dưới 80 mmHg
• Điều chỉnh chế độ ăn uống, tập thể dục nhiều hơn để tránh tiến triển thành bệnh

Tăng huyết áp (Mức độ bệnh lý)

• Từ 140 mmHg trở lên
• Từ 90 mmHg trở lên
• Cần bác sĩ thăm khám để lên phác đồ điều trị và có thể phải dùng thuốc

Cơn tăng huyết áp (Khẩn cấp)

• Trên 180 mmHg
• Trên 120 mmHg
• Cấp cứu y tế ngay lập tức, đặc biệt nếu kèm theo triệu chứng tức ngực, mờ mắt

Hành trình kiểm soát huyết áp của chú Hùng tại Đà Nẵng

Chú Hùng, 55 tuổi, một tài xế xe tải tại Đà Nẵng, tình cờ phát hiện huyết áp của mình ở mức 155/95 mmHg trong một đợt khám sức khỏe định kỳ. Vì hoàn toàn không cảm thấy mệt mỏi hay đau đầu, chú chủ quan và nghĩ rằng máy đo bị sai.

Thay vì uống thuốc theo đơn bác sĩ, chú Hùng quyết định tự mua lá sen và trà xạ đen về uống vì tin rằng thuốc nam lành tính hơn. Sau 3 tuần, huyết áp không những không giảm mà còn dao động bất thường, có hôm vọt lên 170/100 mmHg khiến chú hoa mắt khi đang lái xe.

Vào viện kiểm tra lại, bác sĩ giải thích rõ việc dùng thảo dược không thể thay thế thuốc hạ áp đặc trị trong trường hợp bệnh đã rõ ràng. Chú Hùng bắt đầu tuân thủ phác đồ thuốc mỗi sáng kết hợp cắt giảm 50% lượng nước mắm và muối trong bữa ăn hằng ngày.

Sau 2 tháng nghiêm túc thực hiện, huyết áp của chú ổn định ở mức an toàn 125/80 mmHg. Chú nhận ra rằng việc tin vào cảm giác của cơ thể thay vì con số y khoa là một sai lầm suýt phải trả giá đắt.

Thông tin này chỉ mang tính chất giáo dục và không thay thế cho tư vấn y khoa chuyên nghiệp. Tình trạng sức khỏe của mỗi người là khác nhau. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi đưa ra quyết định về sức khỏe, thuốc men hoặc phác đồ điều trị. Nếu có triệu chứng nghiêm trọng như đau ngực hoặc chỉ số huyết áp trên 180/120 mmHg, hãy đến cơ sở y tế ngay lập tức.