Thành viên điều hành là gì?

[Thành viên điều hành là gì]: Vai trò và định nghĩa

Hiểu rõ về thành viên điều hành là gì giúp doanh nghiệp xây dựng bộ máy quản trị hiệu quả và minh bạch hơn. Tìm hiểu chức năng của nhóm nhân sự này giúp người quản lý nắm bắt phương thức vận hành tối ưu tổ chức.

Thành viên điều hành là gì trong doanh nghiệp?

Thành viên hội đồng quản trị điều hành là những thành viên HĐQT đồng thời nắm giữ các chức vụ điều hành cao cấp trong doanh nghiệp như Tổng Giám đốc, Phó Tổng Giám đốc, Kế toán trưởng và những người điều hành khác theo quy định của Điều lệ công ty. Câu hỏi này thường khiến nhiều người bối rối khi tìm hiểu về cơ cấu quản trị doanh nghiệp, bởi ranh giới giữa quản trị chiến lược và điều hành tác nghiệp đôi khi bị chồng lấn.

Trong một tổ chức hiện đại, việc phân định rõ ràng giúp doanh nghiệp vận hành trơn tru hơn. Tuy nhiên, sự kết hợp giữa vai trò giám sát của HĐQT và vai trò thực thi của ban điều hành tạo nên một mô hình quản trị kép đặc trưng. Đây là lý do tại sao một số cá nhân phải đảm nhận hai chiếc mũ cùng lúc.

Bản chất và vai trò của thành viên HĐQT điều hành

Thành viên điều hành là gì đóng vai trò là cầu nối cốt lõi giữa cơ quan hoạch định chiến lược là Hội đồng quản trị và bộ máy thực thi hằng ngày là ban điều hành. Họ không chỉ tham gia biểu quyết các quyết định lớn của công ty mà trực tiếp chịu trách nhiệm biến các nghị quyết đó thành kết quả kinh doanh thực tế trên thương trường.

Nói thật, thời gian đầu tiếp cận các tài liệu quản trị doanh nghiệp, tôi cũng từng nghĩ HĐQT chỉ ngồi nghe báo cáo và gật đầu. Thực tế thì không đơn giản như vậy. Những thành viên kiêm nhiệm vị trí điều hành phải chịu áp lực kép: vừa phải chịu trách nhiệm trước cổ đông về chiến lược dài hạn, vừa phải giải trình về doanh số ngắn hạn trước chính hội đồng mà họ là thành viên.

Các chức danh phổ biến trong nhóm thành viên điều hành

Theo quy định pháp luật doanh nghiệp hiện hành và thông lệ quản trị tốt, nhóm thành viên này thường bao gồm các vị trí chủ chốt sau: Tổng Giám đốc (Giám đốc): Người điều hành công việc kinh doanh hằng ngày, chịu sự giám sát của HĐQT.

Phó Tổng Giám đốc: Người hỗ trợ Tổng Giám đốc phụ trách các mảng chuyên môn cụ thể như tài chính, nhân sự, vận hành hoặc công nghệ. Kế toán trưởng: Người chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện công tác kế toán, tài chính doanh nghiệp theo pháp luật. Các thành viên ban điều hành khác: Được quy định cụ thể tại Điều lệ công ty tùy theo mô hình kinh doanh đặc thù.

Phân biệt thành viên điều hành và thành viên độc lập

Sự nhầm lẫn phổ biến nhất trong chức năng của thành viên điều hành là không phân biệt được thành viên điều hành và thành viên HĐQT độc lập hoặc không điều hành. Sự khác biệt này quyết định tính khách quan trong việc giám sát hoạt động của công ty.

Trong khi thành viên điều hành gắn bó trực tiếp với lợi ích vận hành hằng ngày và nhận lương từ hoạt động điều hành, thành viên độc lập lại đứng ngoài vòng lợi ích trực tiếp đó để đảm bảo tính minh bạch.

Phần lớn các tranh chấp về lợi ích trong doanh nghiệp lớn xuất phát từ việc thiếu vắng sự cân bằng quyền lực giữa hai nhóm này. Đây là lý do các quy định pháp lý luôn khống chế tỷ lệ thành viên điều hành trong các tiểu ban quan trọng như tiểu ban kiểm toán hay tiểu banremuneration.

Tác động đến hiệu quả quản trị và ra quyết định

Sự hiện diện của thành viên hội đồng quản trị điều hành trong HĐQT mang lại lợi thế lớn về tốc độ nắm bắt thông tin thực tế. Họ hiểu rõ từng điểm nghẽn kỹ thuật hay thách thức thị trường mà không cần qua nhiều tầng nấc trung gian. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất là xung đột lợi ích - khi họ phải tự giám sát các quyết định điều hành do chính mình đề xuất.

So sánh các mô hình thành viên trong Hội đồng quản trị

Thành viên điều hành

• Thấp, do gắn liền với lợi ích điều hành và nhận lương trực tiếp từ ban điều hành
• Rất cao, nắm chi tiết từng vận hành nghiệp vụ của công ty
• Vừa hoạch định chiến lược vừa trực tiếp điều hành công việc hằng ngày

Thành viên không điều hành

• Trung bình, không điều hành trực tiếp nhưng có thể đại diện cho nhóm cổ đông lớn
• Khá, dựa trên báo cáo định kỳ và các cuộc họp HĐQT
• Tham gia định hướng chiến lược và giám sát nhưng không tham gia điều hành

Thành viên độc lập HĐQT

• Rất cao, không có liên quan tài chính hay gia đình với ban điều hành
• Thấp hơn, tập trung vào tính tuân thủ và chiến lược vĩ mô
• Giám sát khách quan, bảo vệ quyền lợi của cổ đông thiểu số

Hành trình tái cấu trúc cơ cấu HĐQT tại một tập đoàn bán lẻ

Công ty cổ phần Thương mại Nam Á tại TP.HCM từng gặp khủng hoảng quản trị vào năm 2024 khi toàn bộ 7 thành viên HĐQT đều kiêm nhiệm vị trí điều hành. Khi doanh số sụt giảm, hội đồng không thể tự khách quan đánh giá năng lực của chính mình.

Ban đầu, họ cố gắng tự giải quyết bằng cách lập thêm các phòng ban báo cáo chéo nhưng không hiệu quả do tâm lý nể nang nội bộ kéo dài nhiều năm.

Sau đó, dưới sức ép của cổ đông lớn, họ tái cấu trúc bằng cách tách bạch rõ ràng: giữ lại 2 thành viên điều hành cốt lõi gồm Tổng Giám đốc và Kế toán trưởng, đồng thời bổ sung thêm thành viên độc lập.

Kết quả là sau 12 tháng, hiệu quả ra quyết định tăng lên rõ rệt, chi phí vận hành giảm đáng kể và niềm tin của nhà đầu tư được khôi phục hoàn toàn.