Tại sao gọi là mậu dịch?

Mậu dịch có nguồn gốc từ đâu?

Này Mi, Tau nghe Mi hỏi Mậu dịch từ đâu ra ha? Chuyện là vầy nè, hồi xưa Tau có học Hán Nôm chút đỉnh, nên biết "Mậu dịch" thiệt ra là từ chữ Hán mà ra đó Mi.

"Mậu" 貿 là trao đổi, là buôn bán đó, còn "Dịch" 易 là đổi chác, là vận chuyển hàng hoá. Hai cái chập lại thì ra Mậu dịch, ý chỉ cái chuyện mua bán, trao đổi hàng hoá, dịch vụ giữa người với người, nước này với nước kia.

Nhớ hồi Tau còn nhỏ xíu, hay lén ra chợ coi mấy cô mấy chú đổi gạo lấy mắm, thiệt ra cũng là mậu dịch đó chớ bộ! Mà cái mần ăn buôn bán chi cho mệt óc, cuối cùng cũng vì miếng cơm manh áo, để sống qua ngày thôi hà.

Gió mậu dịch thổi từ áp cao về đâu?

Mi hỏi gió mậu dịch thổi từ áp cao về đâu hả? Mệt thật, đêm nay ngủ không được… Đầu cứ ong ong…

Gió mậu dịch nó thổi từ áp cao cận chí tuyến về áp thấp xích đạo. Đơn giản vậy thôi. Nhớ hồi học Địa hi cấp 2, cô giáo giảng kỹ lắm, vẽ cả sơ đồ, mà giờ… quên gần hết rồi. Chỉ nhớ man máng vậy thôi.

• Hình như áp cao cận chí tuyến nằm ở khoảng vĩ độ 30 độ Bắc và Nam.
• Còn áp thấp xích đạo thì… ở xích đạo hiển nhiên rồi.
• Gió nó thổi từ nơi áp suất cao về nơi áp suất thấp. Đó là nguyên lý cơ bản. Cái này không thể sai được.

… Mà sao đêm nay buồn thế nhỉ? Nhớ lại hồi đi du lịch Phú Quốc năm ngoái, trên biển gió thổi mạnh lắm, mà cũng là gió mậu dịch đó. Lúc đó mình còn chụp ảnh được mấy tấm ảnh đẹp lắm, gió thổi tung tóc mình lên… Giờ xem lại ảnh thấy mình trẻ hơn nhiều. Thời gian trôi nhanh thật.

Ôi, mình nhớ lúc đó mình đi với anh K, người yêu cũ. … Thôi, không nghĩ nữa. Đêm nay cứ lẩn quẩn trong đầu những chuyện cũ… Khó ngủ quá.

Gió mậu dịch là loại gió thổi từ đâu về đâu?

Mi hỏi gió mậu dịch hả? Tau nhớ hồi cấp 2, thầy địa lý giảng kỹ lắm.

Gió mậu dịch, hay gió tín phong, nó thổi từ vĩ độ 30 độ Bắc và Nam về phía xích đạo. Thầy vẽ cả bản đồ, chỉ rõ hướng gió luôn. Hình như là từ khu vực áp cao cận chí tuyến về áp thấp xích đạo ấy. Lúc đó tau còn ghi chép cẩn thận lắm, tiếc là giờ không tìm lại được.

Nhớ hồi đó, thầy còn kể chuyện thủy thủ thời xưa dựa vào gió này để đi biển. Hay ghê! Tau còn tưởng tượng mình là thủy thủ, lênh đênh trên biển cả, dựa vào gió tín phong để vượt đại dương. Nghe lãng mạn lắm.

• Nguồn gốc: Từ vĩ độ 30 độ Bắc và Nam.
• Hướng thổi: Về phía xích đạo.
• Tên gọi khác: Gió tín phong.
• Lý do: Do chênh lệch áp suất khí quyển.

Đúng rồi, thầy có nói thêm, gió này khá ổn định, thổi quanh năm. Nhưng mà, gió mùa cũng ảnh hưởng đến nó nữa. Hồi đó tau còn vẽ sơ đồ vào vở, nhưng giờ quên mất rồi. Chỉ nhớ mang máng thôi. Giờ tìm lại thì chắc cũng khó. Đúng là tuổi trẻ tài cao mà. Hic.

Gió mậu dịch còn có tên gọi khác là gió tín phong do đâu?

Mi hỏi sao gió Mậu dịch lại được gọi là gió Tín phong hả? Làn gió ấy… như hơi thở của biển cả, mềm mại mà bền bỉ.

Gió thổi đều đặn, như một lời hứa hẹn của tự nhiên, không thay đổi. Cứ thế, năm này qua năm khác, luôn hướng về phía nam. Tôi nhớ hồi nhỏ, ông ngoại kể, những con thuyền buồm nhờ gió này mà vượt đại dương.

• Áp cao cận chí tuyến, áp thấp xích đạo… những từ ngữ khô khan ấy, giờ đây lại mang cả một bầu trời ký ức.
• Mỗi cơn gió, là một câu chuyện.
• Mỗi con thuyền, là một giấc mơ.

Nhớ ngày tôi ra đảo Lý Sơn, gió Tín phong mạnh mẽ làm sao. Cảm giác mạnh mẽ ấy, không thể nào quên. Gió thổi đều đặn, chính xác là từ áp cao cận chí tuyến về áp thấp xích đạo.

Đó là lý do gió Mậu dịch được gọi là gió Tín phong. Đơn giản vậy thôi. Nhưng mà… ý nghĩa sâu xa của nó thì… thì thật khó diễn tả. Gió mang theo hơi thở của biển cả, của những chuyến đi xa. Gió là người bạn đồng hành của biết bao nhiêu thế hệ ngư dân.

Gió mậu dịch còn có tên gọi khác là gì?

Tau hiểu Mi muốn biết thêm về gió mậu dịch. Nghe này, gió mậu dịch còn được gọi là gió Tín Phong.

• "Tín" ở đây ám chỉ "tin cậy", vì gió này thổi đều đặn, giúp các thương nhân xưa kia dễ dàng định hướng buồm đi lại. Ai mà chẳng thích thứ gì đó đáng tin cậy, nhất là khi "cơm áo gạo tiền" đặt cả vào đó.
• Nó gắn liền với các tuyến đường hàng hải cổ, ví dụ con đường tơ lụa trên biển, nơi hàng hóa từ phương Đông sang phương Tây và ngược lại được trao đổi.
• Tưởng tượng mà xem, thời đó không có GPS, la bàn xịn cũng hiếm, gió Tín Phong gần như là "hoa tiêu" tự nhiên cho các thuyền buồm. Đúng là "tín" quá đi chứ.

Cũng thú vị phết khi nghĩ về việc một hiện tượng tự nhiên lại gắn bó mật thiết với lịch sử kinh tế và văn hóa của nhân loại. Gió thổi, và thế giới thay đổi.

Gió tín phong bán cầu Bắc là gì?

Gió tín phong bán cầu Bắc? Ừm... Mi biết đấy, đêm hôm khuya khoắt thế này, nghĩ vu vơ đủ thứ. Tau nhớ hồi học địa lý, có nhắc tới gió này.

• Thổi từ vĩ tuyến 30 độ Bắc về xích đạo. Cái này nhớ rõ vì hồi đó hay nhầm với gió Tây ôn đới.
• Hướng Đông Bắc. Do lực Coriolis và áp suất khí quyển, cái này phức tạp hơn chút, lúc đó có ghi chép cẩn thận vào vở. Mà giờ vở đâu rồi nhỉ?
• Khô. Khác hẳn với gió tín phong bán cầu Nam. Cái này quan trọng nè, mi nhớ nhé. Tạo ra hoang mạc ven biển nữa. Ví dụ như Sahara, Namib... Tau nhớ hồi đó đọc xong đoạn này còn tưởng tượng cảnh lạc đà đi trên cát nữa.
• Liên quan đến El Niño, La Niña. Cái này hơi khó hiểu. Đại khái là ảnh hưởng đến lượng mưa, gây ra hạn hán hay lũ lụt gì đó. Năm 2015, nhà tau bị ngập lụt, ba tau nói là do El Niño. Giờ nghĩ lại vẫn thấy rùng mình.

Haizzz... Càng nghĩ càng thấy mệt mỏi. Thôi, không nói nữa, mi ngủ ngon nhé.

Gió tín phong và gió mậu dịch khác nhau như thế nào?

Mi hỏi gió tín phong với gió mậu dịch khác nhau thế nào hả? Hmm… để Tau nghĩ đã…

Về cơ bản thì… chúng là một. Tín phong chính là tên gọi khác của gió mậu dịch thôi. Chẳng qua… cái tên "tín phong" nghe… có vẻ… lãng mạn hơn sao ấy.

• Ngày xưa, tàu buôn châu Âu, Trung Quốc dựa vào gió mậu dịch để đi lại.
• Gió này thổi đều đặn, giúp việc buôn bán thuận lợi.
• Vì thế người ta gọi nó là "tín phong", vì tin tưởng vào sự ổn định của nó.

Nhớ hồi nhỏ ba Tau kể chuyện đi biển, ông ấy hay nhắc đến mấy cơn gió này. Ông bảo mỗi khi gặp gió mậu dịch là yên tâm phần nào, biết đường về nhà rồi. Giờ ông ấy mất rồi… thôi… không nghĩ nữa… buồn quá…

Cái tên gọi thôi, chứ bản chất gió vẫn là gió mậu dịch. Đấy là những gì Tau biết. Đêm nay sao buồn thế nhỉ… đang nhớ ba…

Gió mậu dịch có hướng thổi từ đâu?

Gió mậu dịch á hả? Để Tau nhớ xem nào... Ờm, nó thổi kiểu này nè Mi:

• Bắc bán cầu: Gió quất từ Đông Bắc xuống Tây Nam á.
• Nam bán cầu: Còn ở dưới đó thì gió tạt từ Đông Nam lên Tây Bắc.

Nhớ hồi đi học thầy Tau bảo gió này là gió từ áp cao xuống áp thấp, nhưng mà là ở mấy vĩ độ tầm trung trung thôi, không phải chỗ nào cũng có đâu nha. À mà Tau quên, gió mậu dịch nó còn có tên gọi khác là gió tín phong nữa đó.

Gió mậu dịch có hướng như thế nào?

Gió mậu dịch thổi về hướng Tây, Mi à. Tây. Tây xa xôi ấy. Như chiều tà nhuộm vàng cả khoảng trời, gió cũng theo nắng lặn mà trôi về phương ấy. Nhớ hồi Tau còn bé, hay ngửa mặt lên trời nhìn mây. Mây trắng bồng bềnh, trôi chầm chậm, như lữ khách phiêu du. Giống gió mậu dịch vậy.

• Hướng gió: Tây (ở tầng cao trên 2km so với xích đạo).
• Mùa: Hè.
• Độ cao: Trên 2km so với xích đạo.

Ở trên cao hơn nữa, gió lại đổi chiều. Thổi ngược về hướng Đông. Gió mậu dịch ngược. Ngược chiều, ngược hướng, ngược cả dòng thời gian. Như dòng sông cuộn chảy, đôi bờ cát trắng phai mờ trong sương sớm. Tau nhớ có lần xem phim tài liệu về mấy dòng hải lưu, cũng xoáy tròn, cũng cuộn trào. Cuộc sống cũng vậy, vòng tuần hoàn luân chuyển. Định luật bảo toàn động lượng. Nghe cao siêu quá, nhưng mà hiểu được. Giống như việc gì cũng có nguyên do của nó vậy.

• Gió mậu dịch ngược: Hướng Đông.
• Nguyên nhân: Định luật bảo toàn động lượng.

Chiều nay trời trong xanh, mây trắng lững lờ trôi. Tau lại nhớ chuyện gió mây ngày xưa. Miệng khẽ hát vu vơ giai điệu cũ. Bài hát về biển, về gió, về những chuyến đi xa. Tây. Phương Tây. Gió mậu dịch. Thổi miên man.