Xét nghiệm máu Na là gì?

Xét nghiệm máu Na là gì? Khoảng 135 - 145 mmol/l an toàn

Hiểu rõ xét nghiệm máu na là gì bảo vệ bạn khỏi các nguy cơ rối loạn điện giải nghiêm trọng. Việc theo dõi chỉ số định kỳ hỗ trợ phát hiện sớm sự mất cân bằng nước và muối để điều trị kịp thời. Hãy chủ động tầm soát nhằm duy trì cơ thể khỏe mạnh.

Xét nghiệm máu Na là gì và vai trò đối với sức khỏe

Xét nghiệm máu Na (hay xét nghiệm natri máu) là kỹ thuật y khoa dùng để đo lường nồng độ ion Natri có trong huyết thanh của cơ thể. Kết quả từ xét nghiệm điện giải đồ Na là công cụ hỗ trợ đắc lực giúp đánh giá tình trạng cân bằng nước, áp lực thẩm thấu nội môi và phát hiện sớm các bệnh lý về thận hoặc tim mạch.

Kết quả chỉ số Na trong máu có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau và việc ý nghĩa chỉ số na trong xét nghiệm máu cần dựa vào ngữ cảnh lâm sàng cụ thể của từng người bệnh. Thông thường, nồng độ Natri bình thường trong cơ thể dao động ổn định trong khoảng 135 - 145 mmol/l.^[1] Đây là mức lý tưởng để các tế bào thần kinh và cơ bắp hoạt động chuẩn xác, đồng thời giúp ổn định chỉ số huyết áp.

Tôi nhớ mãi ca trực cách đây hai năm, một bác lớn tuổi nhập viện trong tình trạng lơ mơ, tay chân run rẩy. Gia đình cứ nghĩ bác bị tai biến mạch máu não nên vô cùng hoảng loạn.

Tuy nhiên, sau khi có kết quả xét nghiệm điện giải đồ với chỉ số Natri tụt sâu, chúng tôi mới tìm ra thủ phạm thực sự. Sự sụt giảm chất điện giải diễn ra âm thầm nhưng có thể gây ra những hậu quả vô cùng nặng nề đối với hệ thần kinh trung ương nếu không được xử trí kịp thời.

Ý nghĩa chỉ số Na trong xét nghiệm máu khi tăng hoặc giảm

Nồng độ Natri nằm ngoài khoảng an toàn phản ánh sự bất thường trong việc điều tiết nước và muối, thường chia làm hai trạng thái lâm sàng là tăng Natri máu hoặc hạ Natri máu. Khi chỉ số này vượt quá ngưỡng 145 mmol/l, cơ thể bạn đang rơi vào tình trạng tăng Natri máu, phần lớn do mất nước nhiều hơn mất muối. ^[2]

Ngược lại, tình trạng hạ Natri máu được xác định khi nồng độ chất điện giải này giảm xuống dưới mức 135 mmol/l. Đây là rối loạn điện giải phổ biến nhất tại các cơ sở y tế, xuất hiện ở khoảng 15 - 20% tổng số bệnh nhân nhập viện điều trị.^[4] Tình trạng này cho thấy lượng nước trong lòng mạch đang dư thừa quá mức so với lượng muối hiện có.

Nói thật, nhiều người khi cầm tờ kết quả thấy chỉ số lệch nhẹ 1 - 2 đơn vị là cuống cuồng lo lắng. Nhưng thực tế thì cơ thể chúng ta có cơ chế tự điều hòa rất kỳ diệu qua hệ thống nội tiết và chức năng lọc của thận. Lệch nhẹ chưa đáng sợ. Đáng sợ nhất là sự thay đổi quá đột ngột trong thời gian ngắn.

Tại sao cần xét nghiệm Natri và nguyên nhân gây biến động

Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm này khi người bệnh có dấu hiệu mất nước, phù nề, hoặc đang trong phác đồ điều trị các bệnh mạn tính. Việc theo dõi chỉ số giúp điều chỉnh kịp thời lượng dịch truyền và các loại thuốc điều trị áp lực nội sọ hay huyết áp.

Nguyên nhân hạ natri máu rất đa dạng, bao gồm việc mất muối qua đường tiêu hóa do nôn mửa, tiêu chảy kéo dài hoặc do lạm dụng thuốc lợi tiểu. Trong khi đó, tăng Natri máu lại thường kích hoạt bởi các yếu tố như sốt cao, đổ mồ hôi quá nhiều mà không được bù nước kịp thời, hoặc do mắc hội chứng Cushing.

Nhiều hướng dẫn y khoa luôn khuyên mọi người phải uống thật nhiều nước mỗi ngày để thải độc. Nhưng có một góc khuất counterintuitive mà ít ai ngờ tới: uống quá nhiều nước trong thời gian quá ngắn có thể gây ngộ độc nước, làm loãng nồng độ muối và dẫn đến hạ Natri máu cấp tính. Cái gì quá cũng không tốt. Sự cân bằng mới là chìa khóa vàng cho sức khỏe.

Cần lưu ý những gì trước khi thực hiện xét nghiệm máu Na

Người bệnh lo lắng không biết tại sao cần xét nghiệm natri và liệu có cần phải chuẩn bị hay nhịn ăn trước khi làm xét nghiệm này không. Câu trả lời phụ thuộc hoàn toàn vào các danh mục xét nghiệm đi kèm được chỉ định trong cùng một lần lấy máu.

Nếu bạn chỉ thực hiện riêng lẻ xét nghiệm điện giải đồ Na, việc nhịn ăn thông thường là không bắt buộc. Bạn vẫn có thể ăn uống như bình thường nhưng cần hạn chế tối đa các thực phẩm quá mặn hoặc quá nhiều dầu mỡ trước giờ lấy mẫu.

Tuy nhiên, kỹ thuật này thường được thực hiện chung với một gói tầm soát sức khỏe tổng quát. Lúc này, nếu có kèm theo định lượng đường huyết hoặc mỡ máu, người bệnh bắt buộc phải nhịn ăn từ 8 - 10 tiếng trước khi lấy máu để tránh làm sai lệch kết quả.^[5]

Lưu ý: Nếu bạn đang sử dụng các loại thuốc điều trị như thuốc lợi tiểu, thuốc kháng viêm corticosteroid, hãy chủ động thông báo với nhân viên y tế trước khi lấy máu. Việc tự ý ngưng thuốc đột ngột trước ngày đi khám là một sai lầm - ừ thì đúng ra là một hành động nguy hiểm có thể khiến huyết áp hoặc bệnh nền của bạn mất kiểm soát.

So sánh biểu hiện lâm sàng giữa tăng Natri và hạ Natri máu

Tăng Natri máu (Chỉ số > 145 mmol/l)

• Bồn chồn, kích thích thần kinh cơ, tăng phản xạ, co giật hoặc hôn mê khi chỉ số vượt quá 160 mmol/l
• Khát nước dữ dội, khô miệng, da khô, cơ thể nóng bừng do tình trạng mất nước tế bào
• Thường đi kèm giảm thể tích tuần hoàn, tụt huyết áp tư thế hoặc tim đập nhanh

Hạ Natri máu (Chỉ số < 135 mmol/l)

• Đau đầu, mệt mỏi uể oải, lú lẫn, mê sảng, mất phương hướng và có thể co giật
• Sợ nước, chán ăn, buồn nôn, nôn mửa do hiện tượng thừa nước trong tế bào gây phù nề
• Có thể đi kèm tăng thể tích dịch ngoại bào gây phù toàn thân, báng bụng hoặc suy tim

Hành trình cân chỉnh lối sống của chú Hùng tại TP.HCM

Chú Hùng, 55 tuổi sống tại Quận 3, TP.HCM, mắc bệnh tăng huyết áp mạn tính và thường xuyên phải sử dụng thuốc lợi tiểu theo toa. Dạo gần đây, chú thấy cơ thể thường xuyên mệt mỏi, chuột rút bắp chân và hay bị đau đầu âm ỉ vào mỗi buổi chiều muộn.

Nghĩ rằng do thời tiết nắng nóng đặc trưng của miền Nam gây mệt mỏi, chú Hùng tự ý mua thêm các loại nước khoáng bù điện giải về uống liên tục cả ngày. Tuy nhiên, tình trạng không những không thuyên giảm mà chú bắt đầu có cảm giác buồn nôn, chán ăn và đầu óc lơ mơ, mất tập trung khi làm việc.

Sau khi được gia đình đưa đến bệnh viện kiểm tra, kết quả xét nghiệm máu Na cho thấy chỉ số của chú tụt xuống chỉ còn mức thấp nghiêm trọng. Bước ngoặt đến khi bác sĩ giải thích rằng việc lạm dụng thuốc lợi tiểu kết hợp với uống quá nhiều nước lọc đã làm loãng nồng độ muối trong lòng mạch.

Bác sĩ đã tiến hành điều chỉnh lại liều lượng thuốc lợi tiểu, đồng thời hướng dẫn chú hạn chế lượng nước uống xuống mức vừa phải kết hợp bổ sung muối hợp lý trong khẩu phần ăn. Sau hai tuần tuân thủ, nồng độ Natri huyết thanh của chú Hùng đã ổn định trở lại, giúp chú hết hẳn triệu chứng đau đầu và phục hồi 100% năng lượng.

Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất giáo dục kiến thức và không thể thay thế cho các chẩn đoán, chỉ định hoặc lời khuyên y khoa từ người có chuyên môn. Mỗi cơ địa và tình trạng bệnh lý cá nhân có sự khác biệt rất lớn. Người bệnh luôn cần tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa hoặc các chuyên gia y tế trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào liên quan đến việc thay đổi liều lượng thuốc, chế độ dinh dưỡng hay phương pháp điều trị sức khỏe.