Nên làm gì khi tiếp xúc với người bị lao?

nên làm gì khi tiếp xúc với người bị lao? Nguy cơ 10%

nên làm gì khi tiếp xúc với người bị lao đòi hỏi sự hiểu biết kỹ lưỡng về nguy cơ lây nhiễm tiềm ẩn. Việc nắm bắt thông tin chính xác giúp bảo vệ sức khỏe bản thân và ngăn chặn sự phát triển của bệnh hiệu quả.

Nên làm gì khi tiếp xúc với người bị lao để bảo vệ bản thân an toàn?

Việc tiếp xúc với người mắc bệnh lao có thể tiềm ẩn rủi ro lây nhiễm tùy thuộc vào mức độ tiếp xúc, tình trạng bệnh và môi trường sinh hoạt cụ thể. Do đó, hiểu rõ cách ứng phó và tự bảo vệ là yếu tố quyết định giúp bạn giữ an toàn cho sức khỏe bản thân cũng như gia đình.

Khi tiếp xúc với người bị bệnh lao, bạn cần đeo khẩu trang y tế, rửa tay sạch sẽ bằng xà phòng và đưa người bệnh đi khám kiểm tra sức khỏe định kỳ. Vi khuẩn lao lây qua đường không khí khi người bệnh ho hoặc hắt hơi, do đó việc bảo vệ bản thân và giữ môi trường sống an toàn là rất quan trọng.

Tôi từng rơi vào hoàn cảnh vô cùng lo lắng khi một đồng nghiệp ngồi chung phòng làm việc nhận kết quả mắc lao phổi. Phản ứng đầu tiên của tôi lúc đó là hoảng hốt và muốn cách ly hoàn toàn. Nhưng khi tìm hiểu kỹ, tôi mới nhận ra rằng tiếp xúc không có nghĩa là chắc chắn sẽ nhiễm bệnh.

Tuy nhiên, có một sai lầm cực kỳ phổ biến trong sinh hoạt hằng ngày mà nhiều người vẫn mắc phải khiến nguy cơ lây nhiễm tăng cao ngay cả khi đã đeo khẩu trang - tôi sẽ giải thích chi tiết ở phần sắp xếp không gian sống bên dưới.

Cơ chế lây truyền vi khuẩn lao và những nguy cơ bạn cần biết

Bệnh lao do vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra. Vi khuẩn này phát tán vào không khí thông qua các hạt giọt bắn nhỏ li ti khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc khạc đờm. Người lành hít phải các hạt không khí chứa vi khuẩn này có thể bị nhiễm lao.

Cần phân biệt rõ giữa bệnh lao phổi và các thể lao ngoài phổi như lao màng brain, lao hạch hay lao xương. Hầu hết các thể lao ngoài phổi không lây truyền qua đường hô hấp. Ngoài ra, người nhiễm vi khuẩn lao ở dạng lao tiềm ẩn - tức là vi khuẩn tồn tại trong cơ thể nhưng chưa phát bệnh - cũng không thể lây vi khuẩn cho người khác.

Khoảng 10% người nhiễm vi khuẩn lao tiềm ẩn sẽ tiến triển thành bệnh lao hoạt động trong suốt cuộc đời nếu không được kiểm soát.^[1] Nguy cơ này cao nhất trong hai năm đầu sau khi tiếp xúc nguồn lây. Sự phát triển từ nhiễm lao sang bệnh lao phụ thuộc rất lớn vào sức đề kháng của mỗi người.

Các biện pháp phòng ngừa chuẩn khi tiếp xúc và chăm sóc người bệnh lao

Đeo khẩu trang y tế đúng quy cách là lá chắn đầu tiên và quan trọng nhất. Cả bạn và người bệnh nên đeo khẩu trang y tế khi ở gần nhau để chặn các giọt bắn chứa vi khuẩn. Đối với người trực tiếp chăm sóc người bệnh lao hoạt động, việc sử dụng khẩu trang đạt chuẩn N95 sẽ mang lại hiệu quả lọc hạt vi mô tốt hơn đáng kể.

Giữ vệ sinh cá nhân là bước tiếp theo không thể bỏ qua. Hãy rửa tay kỹ bằng xà phòng hoặc nước sát khuẩn ngay sau khi tiếp xúc hoặc chăm sóc người bệnh. Rửa tay đúng chuẩn dưới nước chảy giúp loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn vô tình bám vào bề mặt da khi va chạm đồ đạc.

Hướng dẫn người bệnh quản lý chất tiết hô hấp để tránh khạc nhổ bừa bãi. Nhắc nhở người bệnh khạc đờm vào nơi chứa chất sát khuẩn hoặc giấy rồi vứt vào thùng rác có nắp đậy. Sự hợp tác chủ động từ phía người bệnh giúp cắt đứt con đường phát tán vi khuẩn ra không khí.

Bảo vệ người dễ nhiễm bệnh trong gia đình là ưu tiên bắt buộc. Trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có sức đề kháng yếu tuyệt đối tránh tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh lao. Hệ miễn dịch suy giảm khiến những đối tượng này có nguy cơ cao chuyển sang lao cấp tính rất nguy hiểm.

Cách sắp xếp không gian sống và thói quen sinh hoạt an toàn

Giữ phòng ở thông thoáng là chìa khóa vàng tiêu diệt mầm bệnh. Mở cửa sổ thường xuyên để ánh nắng mặt trời chiếu vào và giúp không khí lưu thông, giảm bớt vi khuẩn trong phòng. Tia cực tím trong ánh nắng mặt trời có khả năng làm suy yếu và tiêu diệt vi khuẩn lao trôi nổi tự do.

Bây giờ, hãy quay lại sai lầm phổ biến mà tôi đã đề cập lúc đầu. Mọi người hay hoảng sợ.

Nhiều gia đình vì sợ lây bệnh nên đóng kín cửa phòng người bệnh rồi bật điều hòa liên tục. Điều này vô cùng nguy hiểm. Môi trường điều hòa kín gió và ẩm thấp tạo điều kiện cho vi khuẩn lao tích tụ và luân chuyển liên tục trong không khí quẩn, làm tăng nguy cơ lây nhiễm lên gấp nhiều lần.

Nguyên tắc dùng riêng đồ dùng cá nhân cần được tuân thủ triệt để. Không dùng chung bát đũa, ly uống nước, bàn chải đánh răng hay khăn mặt với người bệnh. Bát đũa của người bệnh sau khi dùng nên được rửa sạch và ngâm qua nước nóng để đảm bảo an toàn.

Tuân thủ điều trị là biện pháp phòng ngừa khi chăm sóc người bệnh lao triệt để nhất cho người xung quanh. Nhắc người bệnh uống thuốc đúng giờ, đủ liều và theo dõi sát sao phác đồ của bác sĩ để sớm tiêu diệt dứt điểm vi khuẩn. Sau 2-3 tuần điều trị đúng phác đồ, khả năng lây nhiễm vi khuẩn lao giảm đi đáng kể. ^[2]

Cần làm gì nếu nghi ngờ bản thân đã bị lây nhiễm vi khuẩn lao?

Nếu bạn từng có khoảng thời gian tiếp xúc gần với người mắc bệnh lao phổi, hãy chủ động theo dõi các biểu hiện sức khỏe của bản thân. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm ho kéo dài trên 2 tuần, ho có đờm hoặc lẫn máu, sốt nhẹ về chiều, đổ mồ hôi đêm và sút cân không rõ nguyên nhân.

Hãy chủ động đưa người bệnh và bản thân đi khám kiểm tra sức khỏe định kỳ tại các cơ sở y tế chuyên khoa lao và bệnh phổi. Bác sĩ có thể chỉ định làm phản ứng da Tuberculin (Mantoux), xét nghiệm máu IGRA hoặc chụp X-quang phổi để chẩn đoán chính xác.

Phát hiện sớm mang lại cơ hội điều trị dự phòng hiệu quả. Nếu kết quả cho thấy bạn đã nhiễm lao tiềm ẩn, việc dùng thuốc dự phòng theo chỉ định bác sĩ sẽ ngăn chặn vi khuẩn bùng phát thành bệnh lao hoạt động trong tương lai.

So sánh hiệu quả các biện pháp phòng ngừa khi tiếp xúc với người bệnh lao

Kết hợp đúng các biện pháp phòng vệ giúp giảm tối đa rủi ro lây nhiễm vi khuẩn lao trong không gian gia đình.

Sử dụng khẩu trang chuẩn y tế

• Giảm nguy cơ hít phải hạt giọt bắn chứa vi khuẩn lao trong không khí ^[3]
• Bắt buộc áp dụng trong 2-3 tuần đầu điều trị của người bệnh
• Người bệnh đeo khẩu trang y tế thông thường, người chăm sóc đeo khẩu trang N95 khi tiếp xúc gần

Thông thoáng nhà cửa và ánh nắng mặt trời

• Tia UV có khả năng bất hoạt vi khuẩn lao trong không khí khi được sử dụng trong các hệ thống chiếu xạ diệt khuẩn bằng tia cực tím (UVGI) phù hợp. ^[4]
• Giải pháp tự nhiên và bền vững cho toàn bộ không gian sống
• Mở rộng cửa sổ, sử dụng quạt thông gió, tránh bật điều hòa trong phòng kín

Vệ sinh cá nhân và quản lý đồ dùng

• Ngăn ngừa lây nhiễm gián tiếp qua dịch tiết hô hấp còn bám lại trên bề mặt
• Duy trì thành thói quen sinh hoạt hàng ngày
• Rửa tay xà phòng thường xuyên, dùng riêng bát đĩa và khăn mặt

Hành trình xử lý an toàn khi chăm sóc người thân mắc bệnh lao của chị Lan

Chị Lan, 32 tuổi sống tại Hà Nội, hoảng loạn khi bố ruột sống chung nhà được chẩn đoán mắc lao phổi hoạt động. Ban đầu, do quá sợ hãi, chị đóng chặt cửa phòng bố và bật điều hòa liên tục vì nghĩ làm vậy sẽ ngăn vi khuẩn thoát ra ngoài.

Thực tế khiến chị bế tắc khi bố thấy ngột ngạt, ho nhiều hơn còn chị thì căng thẳng tột độ. Sau khi tìm hiểu kỹ hướng dẫn y tế, chị nhận ra việc đóng kín phòng điều hòa là sai lầm nghiêm trọng khiến vi khuẩn lao luân chuyển liên tục.

Chị Lan thay đổi chiến lược ngay lập tức bằng cách mở toang cửa sổ hướng nắng, trang bị khẩu trang N95 cho bản thân khi chăm sóc và hướng dẫn bố khạc đờm vào bô chứa chất sát khuẩn. Chị cũng phân chia riêng bát đĩa, luộc nước sôi sau mỗi bữa ăn.

Nhờ chị kiên trì nhắc bố uống thuốc đúng phác đồ và đưa cả nhà đi xét nghiệm tầm soát Mantoux, sau 3 tuần bố chị đã không còn khả năng lây nhiễm. Sau 6 tháng, bố chị phục hồi hoàn toàn và không một ai trong gia đình bị lây bệnh.