Tháp Rùa có tuổi đời bao nhiêu?

Tháp Rùa: Xây dựng năm 1886 và tuổi đời lịch sử

Tìm hiểu về tháp rùa có tuổi đời bao nhiêu giúp bạn khám phá sâu hơn về biểu tượng văn hóa nổi tiếng của Thủ đô Hà Nội. Nắm bắt rõ mốc thời gian hình thành mang lại góc nhìn chính xác về di tích lịch sử gắn liền với Hồ Hoàn Kiếm.

Tháp Rùa có tuổi đời bao nhiêu và thực tế lịch sử

Tuổi đời của Tháp Rùa hiện nay có thể liên quan đến nhiều yếu tố lịch sử và cách tính mốc thời gian khác nhau. Nhìn chung, câu hỏi này thường có nhiều hơn một lời giải thích hợp lý dựa trên nguồn gốc xây dựng của ngọn tháp biểu tượng giữa lòng Hồ Gươm. Nếu tính từ mốc hoàn thành xây dựng theo kiến trúc hiện tại, công trình này có tuổi đời chính xác là 140 năm.

Tuy nhiên, gò đất nơi ngọn tháp tọa lạc đã mang tầng sâu lịch sử xa xưa hơn rất nhiều. Từ thời vua Lê Thánh Tông ở thế kỷ 15, khu vực này đã được dùng để dựng Điếu Đài cho nhà vua câu cá.

Đến thời Lê Trung Hưng khoảng thế kỷ 17 - 18, các chúa Trịnh lại cho xây đình Tả Vọng trên gò đất này, trước khi công trình cũ bị phá hủy và thay thế hoàn toàn bởi cấu trúc tháp gạch như ngày nay. Do đó, dù ngọn tháp hiện tại mới bước qua tuổi 140, nhưng linh hồn văn hóa của hòn đảo nhỏ này đã kéo dài gần 600 năm cùng lịch sử Thăng Long.

Tháp Rùa xây dựng năm nào và ai là người khởi xướng?

Tháp Rùa Hồ Gươm được chính thức khởi công xây dựng và hoàn thành trong giai đoạn từ năm 1884 đến năm 1886. Người đứng ra xuất tiền và chịu trách nhiệm thi công công trình này là một chức dịch làng Tự Tháp tên là Nguyễn Ngọc Kim, thường được dân gian gọi là Bá hộ Kim. Trong giai đoạn giao thời đầy biến động của lịch sử, ông Kim đóng vai trò trung gian giữa chính quyền thuộc địa Pháp và người dân bản xứ.

Mục đích thực sự phía sau việc xây tháp của Bá hộ Kim cho đến nay vẫn là đề tài tranh luận tốn nhiều giấy mực. Có giai thoại cho rằng ông thấy gò đất có thế phong thủy đẹp nên muốn xây tháp để bí mật cải táng hài cốt của cha mình vào đó nhằm cầu vinh hiển cho dòng họ.

Dù âm mưu này được cho là đã bị người dân phát hiện và ngăn chặn kịp thời, ngọn tháp 3 tầng vẫn được hoàn thiện và ban đầu có tên gọi là tháp bá hộ kim là gì.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, công trình mới chính thức được đổi tên thành Tháp Rùa để gắn liền với truyền thuyết trả gươm thần của vua Lê Lợi.

Tôi nhớ hồi mới bắt đầu nghiên cứu sâu về lịch sử tháp rùa hà nội, bản thân tôi cũng từng cảm thấy khá hụt hẫng khi biết ngọn tháp biểu tượng này lại do một bá hộ xây dựng với mục đích riêng tư, chứ không phải một công trình triều đình cổ kính như đền Ngọc Sơn hay tháp Bút.

Nhưng thời gian đã chứng minh một điều kỳ diệu: giá trị của một di tích không chỉ nằm ở người tạo ra nó, mà ở cách nó hòa vào tâm hồn của một đô thị. Qua bao thăng trầm, Tháp Rùa đã tự chuyển mình thành một phần máu thịt thiêng liêng của Thủ đô.

Khám phá phong cách kiến trúc Đông - Tây độc đáo

Cấu trúc tổng thể của Tháp Rùa là một nét giao thoa độc bản giữa phong cách kiến trúc bản địa Việt Nam và nghệ thuật Gothic của Pháp. Ngọn tháp có hình khối chữ nhật gồm 3 tầng chính và một tầng đỉnh kiểu vọng lâu với tổng chiều cao tính từ mặt gò đất lên là 8.8m. Diện tích toàn bộ gò đất nơi tháp đứng rộng khoảng 350m2.

Sự kết hợp kiến trúc Đông - Tây thể hiện cực kỳ rõ nét qua các tầng tháp. Ở hai tầng dưới cùng, công trình mang hơi thở châu Âu đậm nét với các hàng cửa cuốn vòm nhọn đặc trưng của kiến trúc Gothic phương Tây.

Cụ thể, tầng một có chiều dài 6.28m, rộng 4.54m và mở tổng cộng 10 cửa ra bốn mặt; tầng hai thu nhỏ hơn với chiều dài 4.8m, rộng 3.64m và cũng có cấu trúc cửa vòm tương tự.

Thế nhưng, khi nhìn lên phần mái và tầng đỉnh, nét kiến trúc truyền thống Việt Nam lại hiện quy thức rõ rệt với hệ mái đao uốn cong thanh thoát. Trên mặt tường phía Đông của tầng đỉnh còn được khắc ba chữ Quy Sơn Tháp nghĩa là Tháp Núi Rùa.

Một chi tiết lịch sử ít người biết là vào năm 1890, người Pháp từng đặt một phiên bản thu nhỏ của tượng Nữ thần Tự do lên đỉnh Tháp Rùa. Người dân Hà Nội thời đó thường gọi vui công trình kết hợp kỳ lạ này bằng cái tên tượng Đầm Xòe. Sự lai căng này kéo dài đến năm 1945 thì biểu tượng thuộc địa mới chính thức bị chính quyền Việt Nam dỡ bỏ, trả lại nguyên vẹn vẻ đẹp thâm nghiêm, thuần khiết vốn có của ngọn tháp.

So sánh các công trình biểu tượng quanh Hồ Hoàn Kiếm

Tháp Rùa

- Giao thoa Đông - Tây rõ rệt giữa vòm cửa Gothic Pháp và mái cong truyền thống Việt Nam

- Được xây dựng từ năm 1884 đến năm 1886 trên gò Rùa giữa lòng hồ

- Gắn liền với truyền thuyết trả gươm thần, biểu trưng cho khát vọng hòa bình

Tháp Bút

- Kiến trúc đá thuần Việt hình ngọn bút lông dựng ngược, mang đậm tư tưởng Nho giáo

- Được khởi xây vào năm 1865 bởi nhà nho Nguyễn Văn Siêu ở ven hồ

- Tôn vinh nền văn hiến dân tộc, đề cao tinh thần hiếu học và sự nghiệp văn chương

Đền Ngọc Sơn

- Kiến trúc không gian tâm linh thờ tự truyền thống của người Việt, kết nối qua cầu Thê Húc

- Có lịch sử từ thế kỷ 19, được tôn tạo lớn vào năm 1865 cùng hệ thống Tháp Bút Đài Nghiên

- Nơi thờ thánh Văn Xương Đế Quân và Anh hùng dân tộc Hưng Đạo Đại Vương Trần Hưng Đạo

Hành trình tìm lại sự thật lịch sử của nhà nghiên cứu Tiến

Ông Tiến, một nhà nghiên cứu lịch sử 55 tuổi sống tại Hà Nội, luôn đau đáu trước những tranh luận trái chiều về nguồn gốc Tháp Rùa. Ông nhận thấy nhiều du khách và ngay cả người dân Thủ đô vẫn nhầm lẫn ngọn tháp có từ thời Lê, dẫn đến những hiểu sai về niên đại di tích.

Ông bắt đầu lục tìm tư liệu cũ tại các trung tâm lưu trữ quốc gia nhưng vấp phải sự thiếu hụt nghiêm trọng về văn bản gốc thời thuộc địa. Việc đối chiếu giữa lời kể dân gian truyền miệng và sử liệu tiếng Pháp gặp nhiều friction do các mốc thời gian bị lệch nhau.

Bước ngoặt đến khi ông Tiến quyết định thay đổi phương pháp, chuyển sang dịch thuật các bản đồ quy hoạch cũ của Pháp và đối chiếu gia phả dòng họ làng Tự Tháp. Ông nhận ra Tháp Rùa bản chất được xây dựng đè lên nền móng cũ của một ngôi đình cổ đã mất.

Kết quả là ông đã công bố thành công chuỗi bài viết định hình lại lịch sử Tháp Rùa, làm rõ tuổi đời 140 năm của ngọn tháp. Nghiên cứu của ông giúp cộng đồng hiểu đúng giá trị di sản, khẳng định công trình là chứng nhân hòa hợp văn hóa độc đáo.