Nguyên nhân của bệnh thiếu máu do thiếu sắt là gì?

Nguyên nhân thiếu máu thiếu sắt: 15-35% vs dưới 10% hấp thu

Hiểu rõ nguyên nhân thiếu máu thiếu sắt giúp bạn ngăn ngừa tình trạng mệt mỏi kéo dài và các hệ lụy sức khỏe. Việc xác định đúng nguồn gốc thiếu sắt là bước đầu tiên để có giải pháp bổ sung hiệu quả. Tìm hiểu chi tiết các nhóm nguyên nhân chính dưới đây để bảo vệ sức khỏe của mình.

Ban chat va co che gay thieu mau thieu sat

Thieu mau do thieu sat la tinh trang luong huyet sac to (hemoglobin) trong mau bi giam do co the khong co du sat de san xuat hong cau. Day la dang thieu mau pho bien nhat toan cau, thuong xuat phat tu ba con duong chinh: mat mau am tham, che do an khong cung cap du sat, hoac co the mat kha nang hap thu sat tu thuc pham.

Tai Viet Nam, ty le thieu mau o phu nu trong do tuoi sinh de dao dong khoang 15-20%, trong khi con so nay o tre em duoi 5 tuoi co the len den gan 30% tai mot so khu vuc mien nui. ^[1]

Toi cung tung chu quan nghi rang mien la minh an no thi se khong bao gio bi thieu mau. Nhung thuc te lai khac xa. Khi sat du tru can kiet, co the bat dau vay muon sat tu cac mo de duy tri hoat dong cho tim va nao, dan den tinh trang kiet que ve lau dai ma chung ta thuong goi la thieu mau.

Co mot nguyen nhan am tham ma rat nhieu nguoi tre hien nay bo qua - toi se noi chi tiet o phan xuat huyet tieu hoa phia duoi.

Mat mau man tinh: Thu pham giau mat

Nguyen nhan hang dau khien co the mat sat chinh la tinh trang chay mau man tinh keo dai. Moi ml mau mat di tuong ung voi khoang 0,5 mg sat bi that thoat. ^[4] Khi luong mau mat di moi ngay vuot qua kha nang tai tao va hap thu cua co the, kho du tru sat (ferritin) se can kiet.

Chu ky kinh nguyet va suc khoe phu nu

Doi voi phu nu, kinh nguyet keo dai (rong kinh) la nguyen nhan pho bien nhat. Mot chu ky binh thuong mat khoang 30-40 ml mau, tuong duong 15-20 mg sat. Tuy nhien, nhung nguoi bi rong kinh co the mat tren 80 ml mau moi ky. Day la con so khong he nho. Toi tung gap nhieu nguoi ban luon thay met moi moi khi den ky nhung chi nghi la do thay doi noi tiet - thuc ra do la dau hieu co the dang can kiet sat nghiem trong.

Xuat huyet duong tieu hoa

Day chinh la nguyen nhan am tham ma toi da de cap. Cac benh ly nhu loet da day, polyp dai trang, hoac ung thu duong tieu hoa gay ra tinh trang ri mau rinh rang moi ngay. Nhieu nguoi khong he thay mau trong phan nhung luong sat mat di van deu dan.

Tai cac nuoc dang phat trien, nhiem giun moc cung la mot yeu to dang ke. Mot con giun moc co the hut den 0,2 ml mau moi ngay - va neu ban nhiem hang tram con, co the ban dang nuoi mot doi quan hut mau thuc thu tu ben trong.

Dung coi thuong. Viec su dung cac loai thuoc giam dau khang viem nhu Ibuprofen hoac Aspirin keo dai cung co the lam ton thuong niem mac da day, gay chay mau rinh rang ma ban khong he hay biet.

Che do an uong va rano can hap thu sat

Khong phai cu an thuc pham co sat la co the se hap thu het. Sat trong thuc pham ton tai o hai dang: sat heme (tu dong vat) va sat non-heme (tu thuc vat). Ty le hap thu sat heme dat khoang 15-35%, trong khi sat non-heme chi dat duoi 10%. ^[2]

Rui ro tu che do an chay khong dung cach

Nhung nguoi an chay truong thuong co nguy kien thieu sat cao hon do chi tieu thu sat non-heme. Hon nua, cac chat nhu phytate trong ngu coc hoac tannin trong tra va ca phe co kien nang uc che hap thu sat dang ke neu dung ngay trong bua an. ^[3] Toi tung co thoi quen uong tra xanh ngay sau khi an com de sach mieng. Ket qua la muc ferritin cua toi giam xuong muc bao dong chi sau vai thang. Mot thoi quen nho - nhung hau qua lon.

Cac benh ly gay kem hap thu

Doi khi ban an du sat nhung co the lai tu choi tiep nhan. Cac benh ly nhu Celiac, viem ruot (IBD) hoac tinh trang phau thuat cat bo mot phan da day/ruot non se lam giam dien tich tiep xuc va kha nang hap thu sat. Ngoai ra, viec thieu hut axit da day - do tuoi tac hoac dung thuoc uc che bom proton (PPI) keo dai - cung la rano can lon vi sat can moi truong axit de hoa tan va hap thu hieu qua nhat.

Tang nhu cau sat trong cac giai doan sinh ly

Co nhung thoi diem co the can nhieu sat hon muc binh thuong de phuc vu cho viec tang truong khoi luong mau hoac xay dung cac mo moi.

Trong thai ky, the tich mau cua phu nu tang khoang 50%. Luong sat can thiet tang tu 18 mg len den 27 mg moi ngay de cung cap cho ca me va thai nhi.^[5] Neu khong duoc bo sung, ty le thieu mau o phu nu mang thai co the len toi 30% vao ba thang cuoi.

Tre em trong giai doan day thi cung doi hoi luong sat lon de phat trien co bap va tang khoi luong hong cau. Thieu hut sat o giai doan nay khong chi gay met moi ma con anh huong den kha nang tap trung va ket qua hoc tap.

So sanh cac nguon cung cap sat trong tu nhien

Sat Heme (Nguon goc dong vat)

Thit do (bo, cuu), gan, huyet, cac loai dong vat co vo nhu ngheu, so

Cao, dao dong tu 15% den 35% va it bi anh huong boi cac loai thuc pham khac

Hieu qua nhanh trong viec phuc hoi luong ferritin du tru

Sat Non-Heme (Nguon goc thuc vat)

Cac loai dau, rau la xanh dam (cai bo xoi), hat dieu, ngu coc nguyen hat

Thap, thuong duoi 10% va bi uc che manh boi tra, ca phe, canxi

Can ket hop voi Vitamin C de tang ty le hap thu len gap 2 den 3 lan

Hanh trinh tim lai nang luong cua Lan

Lan, mot lap trinh vien 26 tuoi tai Ha Noi, luon cam thay u ly va hut hoi du ngu du 8 tieng. Co bat dau thay toc rung nhieu va thuong xuyen hoa mat khi dung day dot ngot, khien hieu suat cong viec giam sut nghiem trong.

Lan tu mua cac loai thuc pham chuc nang bo sung sat tren mang ma khong di kham. Ket qua la co bi tao bon nang va dau da day nhung tinh trang met moi van khong he thuyen giam sau 2 thang kien tri.

Sau khi di xet nghiem, bac si phat hien Lan bi viem loet da day do nhiem vi khuan H. pylori - nguyen nhan khien co bi mat mau rinh rang va kem hap thu sat. Day la buoc ngoat giup co hieu rang bo sung sat thoi la chua du.

Lan dieu tri dut diem vi khuan va dieu chinh che do an giau thit do ket hop nuoc cam. Sau 3 thang, chi so hemoglobin tang tu 9g/dl len 12g/dl, giup co lay lai su tinh tao va khong con tinh trang rung toc nhu truoc.

Thong tin trong bai viet chi mang tinh chat giao duc va khong thay the cho loi khuyen y te chuyen nghiep. Tinh trang thieu mau co the la dau hieu cua nhieu benh ly nguy hiem. Hay luon tham khao y kien bac si truoc khi bat dau bat ky lieu trinh bo sung sat nao. Neu ban gap cac trieu chung nhu nhip tim nhanh, kho tho hoac phan đen, hay di kham ngay lap tuc.