Hay khạc ra đờm là bệnh gì?

Hay khạc ra đờm là bệnh gì? Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm

Hay khạc ra đờm là bệnh gì là thắc mắc lớn khi gặp tình trạng đờm màu xanh vàng hoặc khạc đờm ra máu. Việc chủ quan trước các dấu hiệu vướng víu lâu ngày gây ra rủi ro cho sức khỏe. Hiểu rõ triệu chứng giúp tìm kiếm phương pháp tiêu đờm tại nhà hiệu quả và an toàn.

Hay khạc ra đờm là bệnh gì và khi nào đáng lo?

Cảm giác vướng víu trong cổ họng khiến bạn phải khắng giọng liên tục thực sự rất phiền toái. Về cơ bản, hay khạc ra đờm là bệnh gì là câu hỏi phản ánh phản ứng tự vệ của cơ thể nhằm tống khứ vi khuẩn, virus hoặc các chất kích ứng ra khỏi đường hô hấp.

Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài quá 3 tuần, nó không còn là phản ứng bình thường nữa. Dữ liệu y khoa cho thấy khoảng 20-40% các trường hợp ho đờm mạn tính thực chất xuất phát từ trào ngược dạ dày thực quản (GERD) chứ không phải bệnh phổi. ^[1] Vậy làm sao phân biệt?

Màu sắc của đờm cảnh báo điều gì về sức khỏe?

Nhiều người mặc định đờm xanh hoặc vàng đồng nghĩa với việc cần uống kháng sinh ngay lập tức. Đây là một hiểu lầm tai hại. Thực tế, màu sắc đờm chỉ phản ánh quá trình hoạt động của hệ miễn dịch, không phải lúc nào cũng là dấu hiệu nhiễm khuẩn cần kháng sinh.

Đờm màu trắng hoặc trong

Đây thường là dấu hiệu của viêm nhiễm do virus (như cảm lạnh, cúm) hoặc dị ứng. Khi đường thở bị viêm, các mô sưng lên và cản trở dòng chảy của chất nhầy, khiến nó đặc lại và có màu trắng đục. Nếu bạn thấy đờm trong nhưng dính và dai, đó có thể là dấu hiệu cơ thể đang phản ứng với chất gây dị ứng như phấn hoa hoặc bụi.

Đờm màu vàng hoặc xanh lá

Màu sắc này xuất hiện khi các tế bào bạch cầu (neutrophils) chết đi sau cuộc chiến chống lại tác nhân gây bệnh. Enzyme trong bạch cầu có màu xanh, làm đổi màu dịch đờm. Mặc dù thường liên quan đến nhiễm trùng vi khuẩn, nhưng các nghiên cứu cho thấy khoảng 90% trường hợp viêm phế quản cấp tính có đờm màu này vẫn là do virus và không đáp ứng với kháng sinh. ^[2]

Tôi cũng từng mắc sai lầm này. Cứ thấy đờm chuyển vàng là tôi tự ra hiệu thuốc mua kháng sinh uống cho nhanh khỏi. Hậu quả? Bệnh không đỡ mà người thì mệt lả đi vì tác dụng phụ, còn hệ tiêu hóa thì rối loạn suốt 2 tuần sau đó. Bài học nhớ đời.

Đờm màu nâu hoặc có lẫn máu

Đờm màu nâu đỏ hoặc gỉ sắt thường là máu cũ đã bị oxy hóa. Nó có thể xuất hiện sau một đợt viêm phổi nặng hoặc do tổn thương nhẹ ở niêm mạc họng khi bạn khạc nhổ quá mạnh. Tuy nhiên, nếu tình trạng này kéo dài, đây là báo động đỏ.

Nghiêm trọng không? Có thể. (3 từ)

Khoảng 20% các trường hợp ho ra máu (dù ít) liên quan đến câu hỏi khạc đờm ra máu là bệnh gì, thường là các bệnh lý nghiêm trọng như lao phổi hoặc ung thư phế quản.^[3] Đừng chủ quan.

Các nguyên nhân bệnh lý hàng đầu gây khạc đờm nhiều

Ngoài cảm cúm thông thường, nguyên nhân hay khạc đờm là triệu chứng điển hình của 3 nhóm bệnh lý sau. Việc xác định đúng giúp bạn biết khạc đờm nhiều có nguy hiểm không và tránh lãng phí thời gian điều trị sai hướng.

1. Trào ngược dạ dày thực quản (LPR/GERD)

Đây là thủ phạm giấu mặt phổ biến nhất. Axit dạ dày trào ngược lên cổ họng (thường xảy ra vào ban đêm khi nằm) gây kích ứng niêm mạc. Để bảo vệ, cổ họng tiết ra nhiều chất nhầy hơn, tạo cảm giác vướng víu như có khối u (globus sensation).

Nói thật, nhiều bệnh nhân đi khám tai mũi họng 5-7 lần không khỏi vì cứ chăm chăm chữa họng, trong khi gốc rễ nằm ở dạ dày. Thống kê lâm sàng cho thấy tới 60-80% bệnh nhân có triệu chứng ở họng do trào ngược lại không hề có cảm giác ợ nóng hay đau dạ dày điển hình. ^[4]

2. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD)

Nếu bạn hút thuốc lá và nỗi lo hay khạc ra đờm là bệnh gì thường xuất hiện vào buổi sáng, hãy cẩn thận. COPD bao gồm viêm phế quản mạn tính và khí phế thũng. Dấu hiệu nhận biết là ho khạc đờm kéo dài ít nhất 3 tháng mỗi năm, trong 2 năm liên tiếp.

Phổi bị tổn thương vĩnh viễn. (5 từ)

Các lông mao trong phổi bị tê liệt do khói thuốc, không thể đẩy chất nhầy ra ngoài tự nhiên, khiến đờm ứ đọng và trở thành môi trường lý tưởng cho vi khuẩn phát triển.

3. Hội chứng chảy dịch mũi sau (Post-nasal drip)

Chất nhầy dư thừa từ xoang mũi chảy xuống thành sau họng thay vì chảy ra mũi. Điều này kích thích phản xạ ho và khạc nhổ liên tục để làm sạch họng, đặc biệt là vào buổi sáng sau khi ngủ dậy.

Phân biệt Đờm do Virus và Vi khuẩn

Rất nhiều người vội vàng dùng kháng sinh khi thấy có đờm, nhưng điều trị sai cách có thể làm bệnh trầm trọng hơn do kháng thuốc.

Do Virus (Cúm, Cảm lạnh)

• Thường trắng, trong hoặc vàng nhạt, chuyển màu dần vào cuối đợt bệnh

• Diễn biến nhanh, thường tự khỏi sau 5-7 ngày nghỉ ngơi

• Nghỉ ngơi, uống nhiều nước, rửa mũi. Kháng sinh KHÔNG có tác dụng

• Sốt nhẹ, đau nhức cơ toàn thân, chảy nước mũi, hắt hơi nhiều

Do Vi khuẩn (Viêm phổi, Viêm phế quản bội nhiễm)

• Vàng đậm, xanh lá cây, nâu gỉ sắt, thường đặc quánh và có mùi hôi

• Kéo dài trên 10 ngày hoặc nặng lên sau khi đã đỡ (bội nhiễm)

• Cần dùng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ sau khi thăm khám

• Sốt cao kéo dài, đau tức ngực khi ho, khó thở, mệt mỏi li bì

Trường hợp của anh Minh: Nhầm lẫn tai hại giữa ho viêm họng và trào ngược

Anh Minh, 35 tuổi, nhân viên văn phòng tại TP.HCM, bị khạc đờm liên tục suốt 4 tháng. Nghĩ mình bị viêm họng mãn tính do ngồi điều hòa, anh tự mua đủ loại siro ho và ngậm chanh muối. Kết quả? Cổ họng vẫn vướng víu, thậm chí giọng ngày càng khàn đặc.

Đỉnh điểm là những cơn ho sặc sụa vào ban đêm khiến anh mất ngủ triền miên. Anh đi khám tai mũi họng, uống thuốc kháng viêm 2 đợt vẫn không dứt điểm. Anh bắt đầu hoang mang, sợ mình bị ung thư vòm họng.

Sau khi nội soi kỹ lưỡng, bác sĩ kết luận anh bị Trào ngược họng thanh quản (LPR). Hóa ra thói quen uống cà phê đậm đặc lúc đói và ăn tối muộn sau 8 giờ tối của anh là nguyên nhân chính. Axit trào lên âm thầm đốt cháy niêm mạc họng.

Thay đổi lối sống là chìa khóa. Anh Minh kê cao đầu giường 15cm, cắt giảm cà phê và tuyệt đối không ăn 3 tiếng trước khi ngủ. Sau 6 tuần, triệu chứng đờm giảm 80% mà không cần dùng thêm viên kháng sinh nào.

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và giáo dục, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa chuyên nghiệp. Các triệu chứng hô hấp có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh lý khác nhau. Hãy luôn tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa trước khi áp dụng bất kỳ phương pháp điều trị nào, đặc biệt nếu triệu chứng kéo dài hoặc nghiêm trọng.