Con theo quê quán của ai?

Con theo quê quán của ai? Xác định theo thỏa thuận

Việc xác định con theo quê quán của ai khi làm giấy khai sinh ảnh hưởng trực tiếp đến giấy tờ hộ tịch suốt đời. Hiểu rõ quy định giúp cha mẹ dễ dàng thống nhất và hoàn thành thủ tục đăng ký khai sinh thuận lợi. Hãy tìm hiểu nguyên tắc lựa chọn để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho con.

Con theo quê quán của ai theo Luật Hộ tịch?

Việc xác định quê quán của con có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau và phụ thuộc vào sự bàn bạc của gia đình. Theo quy định về quê quán của con tại Luật Hộ tịch, quê quán của cá nhân được xác định dựa trên quê quán của cha hoặc mẹ (1). Cha mẹ có toàn quyền thảo luận để chọn lựa một trong hai phương án này, hoặc dựa trên tập quán truyền thống tại địa phương để ghi vào tờ khai đăng ký khai sinh ban đầu (1).

Tỷ lệ các cặp vợ chồng trẻ chủ động chọn quê quán cho con theo mẹ đang tăng lên rõ rệt, đặc biệt là ở khu vực đô thị lớn khi nam giới cởi mở hơn trong tư tưởng nhân thân. Theo ghi nhận thực tế từ công tác tư pháp, dù gần một nửa số gia đình vẫn ưu tiên chọn quê quán theo họ nội vì thói quen tâm lý truyền thống, pháp luật hoàn toàn bình đẳng và không có bất kỳ rào cản nào ép buộc đứa trẻ bắt buộc phải theo quê cha (1).

Tôi nhớ mãi câu chuyện của chính vợ chồng mình cách đây 3 năm khi đi làm khai sinh cho bé đầu lòng. Khi đó, tôi và vợ tranh luận khá nhiều vì quê tôi ở tận miền Trung nắng gió còn vợ gốc Hà Nội. Bản thân tôi ban đầu cũng bị ảnh hưởng bởi nếp nghĩ cũ của ông bà, cho rằng con cái là phải theo gốc gác bên nội để giữ mạch nối dòng họ. Nhìn vợ vừa trải qua kỳ sinh nở mệt mỏi, mắt thâm quầng vì thức đêm chăm con mà vẫn loay hoay lật giở từng trang tài liệu hướng dẫn hộ tịch làm tôi chạnh lòng (1).

Giây phút cầm cây bút điền vào tờ khai tại Ủy ban nhân dân xã, tôi tự hỏi tại sao mình lại nặng nề một cái tên địa danh đến thế trong khi vợ đã hy sinh quá nhiều?

Tôi quyết định ghi quê quán của con theo quê mẹ.

Đến nay, con tôi vẫn lớn lên khỏe mạnh, nhận đầy đủ tình yêu thương từ cả hai bên nội ngoại mà không gặp bất kỳ một rắc rối pháp lý nào.

Quy định về quê quán của con trong giấy khai sinh

Nội dung ghi nhận thông tin nhân thân cơ bản như quê quán được quy định rất chi tiết tại Nghị định hướng dẫn luật hộ tịch về quê quán (1, 1.2.1). Khi người đi đăng ký khai sinh điền thông tin vào mẫu tờ khai, cán bộ tư pháp hộ tịch sẽ căn cứ trực tiếp vào nội dung thỏa thuận được ghi bằng văn bản hoặc sự đồng thuận nhất trí của cha và mẹ để phê duyệt vào Sổ hộ tịch và Giấy khai sinh gốc (1, 1.2.5).

Một lưu ý pháp lý cốt lõi là quê quán của con không phải là nơi đứa trẻ sinh ra mà là nơi sinh của cha hoặc mẹ. Nhiều bậc phụ huynh nhầm lẫn giữa nơi sinh, nguyên quán và quê quán, dẫn đến việc cách ghi quê quán trong giấy khai sinh bị sai thông tin hành chính. Nếu cha mẹ có quê quán tại hai đơn vị hành chính cấp tỉnh khác nhau, việc chọn lựa địa danh nào để đặt nền móng gốc gác cho con hoàn toàn dựa vào nguyên tắc tự nguyện.

Trường hợp cha mẹ không thỏa thuận được quê quán cho con

Nếu phát sinh bất đồng hoặc không thể thiết lập được tiếng nói chung, công chức tư pháp hộ tịch tại cơ sở sẽ giải quyết dựa theo tập quán địa phương của dân tộc mà cha mẹ là thành viên. Tập quán này tuy nhiên vẫn phải bảo đảm giới hạn bắt buộc là tiến hành xác định quê quán của con theo cha hay mẹ chứ không được phép chọn một địa danh hoàn toàn xa lạ nằm ngoài nguồn gốc trực hệ.

Trường hợp trẻ em chưa xác định được người cha đẻ vào thời điểm làm thủ tục đăng ký, toàn bộ các trường thông tin nhân thân bao gồm họ, dân tộc, quê quán và quốc tịch của đứa trẻ sẽ được mặc định xác định theo thông tin của người mẹ. Phần ghi về người cha trong Sổ hộ tịch và bản chính Giấy khai sinh của trẻ sẽ được ban tư pháp để trống cho đến khi có thủ tục nhận cha con hợp pháp.

Có được thay đổi quê quán cho con sau khi đã khai sinh?

Thủ tục cải chính thông tin hộ tịch luôn đòi hỏi các điều kiện pháp lý vô cùng nghiêm ngặt từ cơ quan quản lý. Về nguyên tắc, thông tin quê quán sau khi đã được xác lập dựa trên sự tự nguyện của cha mẹ và ký nhận vào tờ khai sẽ không được phép thay đổi tùy tiện theo sở thích cá nhân.

Pháp luật chỉ cho phép tiến hành cải chính hoặc điều chỉnh lại thông tin quê quán trong Giấy khai sinh nếu người dân chứng minh được quá trình đăng ký trước đây có sai sót nghiêm trọng do lỗi của người làm công tác hộ tịch hoặc do sơ suất khách quan của người đi khai trình. Các trường hợp thay đổi vì lý do tâm linh, thay đổi phong thủy gia đình hoặc do cha mẹ ly hôn đều bị cơ quan chức năng từ chối xử lý.

Nói thật, tôi từng chứng kiến nhiều trường hợp dở khóc dở cười tại phòng một cửa ở quận. Một người cha vì giận hờn bên ngoại sau khi ly hôn đã nộp đơn đòi chuyển quê quán của con từ quê mẹ sang quê cha. Anh ấy mang theo cả xấp giấy tờ chứng minh dòng họ, lập luận rằng con phải theo gốc cha mới đúng đạo lý.

Kết quả là cán bộ hộ tịch đã từ chối thẳng thừng vì hồ sơ khai sinh cũ hoàn toàn hợp pháp và có chữ ký đồng thuận của cả hai vợ chồng trước đây (1).

Sai lầm lớn nhất của các bậc phụ huynh là coi nhẹ việc điền tờ khai ban đầu, rồi sau đó phải mất rất nhiều thời gian, công sức đi lại mà không giải quyết được gì.

So sánh hai phương án xác định quê quán cho con

Quê quán theo người cha

• Cán bộ hộ tịch tiếp nhận hồ sơ nhanh chóng do sự phổ biến, ít yêu cầu giải trình thêm
• Trùng khớp với số đông tập quán truyền thống tại đa số địa phương tại Việt Nam hiện nay
• Hoàn toàn phù hợp với tinh thần quyền tự do thỏa thuận của công dân được bảo hộ

Quê quán theo người mẹ

• Đòi hỏi sự ký nhận đồng thuận rõ ràng của người cha trong tờ khai để tránh tranh chấp
• Đặc biệt phù hợp với các vùng miền có tập quán mẫu hệ hoặc gia đình ưu tiên gốc ngoại
• Hoàn toàn bình đẳng, được ghi nhận rõ ràng tại Luật Hộ tịch hiện hành

Hành trình giải quyết bất đồng quê quán của gia đình anh Hùng

Anh Hùng, một kỹ sư công nghệ 32 tuổi tại Đà Nẵng, chuẩn bị làm thủ tục khai sinh cho con gái. Vợ anh quê ở Hải Phòng và tha thiết muốn để quê quán của con theo mẹ vì cô ấy là con một, muốn giữ chút kỷ niệm nguồn gốc cho ông bà ngoại.

Ban đầu, anh Hùng phản đối kịch liệt vì áp lực từ phía bố mẹ đẻ ở quê, họ cho rằng con dòng cháu giống không thể theo họ ngoại. Anh tự ý điền tờ khai theo quê nội mà không bàn bạc lại, khiến không khí gia đình trở nên vô cùng căng thẳng suốt một tuần liền.

Bước ngoặt đến khi anh Hùng trực tiếp đến bộ phận một cửa của Ủy ban nhân dân phường để hỏi tư vấn. Cán bộ tư pháp giải thích rằng pháp luật không hề phân biệt đối xử và việc chọn quê mẹ là hoàn toàn hợp pháp, đồng thời chỉ ra nếu gia đình không tự thỏa thuận thì sẽ rất khó xử lý hồ sơ.

Nhận ra sự ích kỷ của mình, anh Hùng chủ động xin lỗi vợ và cùng ký vào tờ khai thống nhất ghi quê quán con theo mẹ. Thủ tục hoàn thành gọn gàng trong buổi sáng, giúp giải tỏa hoàn toàn áp lực tâm lý và gắn kết tình cảm hai bên gia đình.