Cái dĩa tiếng phổ thông là gì?

Đĩa miền Bắc gọi là gì?

Tui trả lời mấy bồ nè. Đĩa miền Bắc gọi là bát ăn, thường gọi tắt là bát thôi. Mà nói thật, nhớ hồi nhỏ, nhà tui toàn dùng loại bát sứ trắng, mép hơi dày, kiểu bát ăn cơm nhà quê ấy. Cái cảm giác cầm bát sứ lạnh ngắt vào tay mùa đông, rồi húp từng muỗng canh nóng hổi… Ôi, nhớ ghê!

• Bát ăn (miền Bắc): Tên gọi phổ biến nhất.
• Chén (miền Nam): Kích thước nhỏ.
• Tô (miền Nam): Kích thước lớn.
• Đọi (Bắc Trung Bộ): Hình dạng khác biệt hơn.

Mà giờ nghĩ lại, thứ làm tui nhớ nhất lại không phải cái bát. Mà là cái mùi cơm nhà, mùi canh cua rau đay mẹ tui nấu… Tối nay thèm quá, ngồi đây mà lòng cứ buốt buốt… Đói bụng nữa chứ. Chắc mai phải về quê ăn cơm mẹ nấu mới được. 2024 rồi mà vẫn cứ nhớ hoài. Mấy năm nay không có dịp về quê ăn Tết, chỉ gọi điện thoại hỏi thăm bà con thôi.

Cái nĩa còn gọi là gì?

Tui trả lời mấy bồ nè! Cái nĩa, ngoài tên gọi quen thuộc, còn được gọi là xiên, nghe oách hơn hẳn đúng không?

• Xiên thịt nướng thì đúng bài luôn, cứ gọi là "xiên" cho nó chất.
• Đừng có tưởng xiên chỉ nhỏ xíu nha, cái đinh ba của thần Neptune to hơn cả cây cau nhà tui đó!
• Chất liệu thì đủ cả: thép không gỉ sáng loáng, bạc sang chảnh, nhựa cho mấy ông bà tiết kiệm, gỗ quê mùa mà vẫn chất lượng. Năm nay nhà tui mới mua bộ nĩa gỗ sồi, vân gỗ đẹp hết sảy.

À, quên nữa, nĩa, dao, thìa là bộ ba quyền lực trên bàn ăn, thiếu cái nào là mất cả bộ, ăn uống mất ngon ngay. Nhà tui còn có cả bộ nĩa nhỏ xinh cho mấy đứa cháu nữa, đáng yêu lắm!

Cái dĩa dùng để làm gì?

Mấy bồ hỏi cái dĩa hả?

Ừm...

• Dĩa, hay còn gọi là nĩa, nó như cái muỗng mà có thêm mấy cái răng ấy.

• Để ghim đồ ăn, nhất là mấy món ăn kiểu Tây.

• Tui nhớ hồi nhỏ hay lấy dĩa chọc trái cây ăn trộm trong vườn, bị la quá trời.

• Mà giờ nghĩ lại, cái dĩa cũng chỉ là một vật dụng nhỏ, giúp mình ăn uống lịch sự hơn thôi.

• Nhưng mà ở quê tui, dĩa còn có nghĩa là cái đĩa. "Đơm đầy dĩa xôi" là vầy đó.

Đĩa được làm từ gì?

Mấy Bồ hỏi đĩa làm bằng gì hả?

• Sành sứ nè, hồi xưa nhà tui toàn xài cái này, rớt là vỡ tan tành, má la um sùm. Mà giờ ít thấy ai dùng loại này ghê, chắc tại dễ bể quá.
• Kim loại nữa chớ. Đĩa inox á, bền kinh khủng, quăng thoải mái. Mà đựng đồ nóng thì hơi phỏng tay, với lại nhìn không sang cho lắm. Tui nhớ hồi bé đi ăn cơm bụi hay thấy mấy quán xài.
• Thủy tinh cũng có. Mấy cái đĩa trong suốt, nhìn thấy đồ ăn hấp dẫn ghê. Cơ mà cũng dễ vỡ y như sành sứ, phải cẩn thận.
• À còn nhựa, giấy, lá cây nữa. Mấy cái này dùng một lần thôi, tiện lợi cho mấy buổi picnic, party ngoài trời. Mà tui thấy dùng nhựa nhiều khi cũng hơi áy náy vụ môi trường á.

Thiệt ra tui mới mua bộ chén dĩa mới ở Lotte Mart nè, toàn gốm sứ cao cấp không á. Mắc muốn xỉu. Mua xong cháy túi luôn. Mà kệ, lâu lâu tự thưởng cho bản thân mình xíu. Với lại tui đang tính mở lớp dạy nấu ăn tại nhà, nên đầu tư cái vụ chén dĩa này cũng đáng.

Dĩa với đĩa khác nhau như thế nào?

Mấy bồ hỏi dĩa với đĩa khác nhau thế nào hả? Tui kể cho nghe nè, hồi nhỏ tui hay về quê ngoại ở Quảng Nam chơi. Mỗi lần bà ngoại kêu "Lấy cái dĩa ăn cơm", tui lại ngơ ngác hỏi "Dĩa là cái chi rứa?". Mẹ tui cười bảo, "Dĩa là cái đĩa đó con".

• Dĩa: Cách gọi phổ biến ở miền Trung, đặc biệt là Quảng Nam quê tui.
• Đĩa: Từ toàn dân, ai cũng hiểu.

Thật ra, tui thấy nhiều từ ngữ miền Trung nghe ngộ nghĩnh mà gần gũi lắm. Ví dụ như:

• Trái ớt: Miền Nam gọi là quả ớt.
• Chi, mô, răng, ri: Mấy từ để hỏi đặc trưng.
• Bữa ni: Nghĩa là hôm nay.

Tóm lại, dĩa là phương ngữ, còn đĩa là từ phổ thông. Dùng từ nào cũng được, miễn sao người nghe hiểu là okela!

Cái tô còn gọi là gì?

Mấy Bồ hỏi cái tô còn gọi là gì hả? Tui trả lời liền nè, kiểu này hơi "học thuật đường phố" xíu nha:

• Bát ăn là tên gọi phổ biến nhứt. Ai cũng biết, khỏi bàn cãi. Mà khoan, sao cái bát nó tròn vo vậy ta? Chắc để đựng cho nó đầy đặn, ấm no ha!

• Chén thì dân miền Nam hay xài cho mấy cái nhỏ nhỏ xinh xinh. "Chén trà", "chén cơm"... nghe nó có duyên sao á.

• Tô cũng miền Nam luôn, nhưng bự hơn, đựng bún, phở, hủ tíu... mấy món nước là "tô" hết. Chắc tại cái tên nó "tô" (to) nên đựng nhiều được á!

• Đọi, cái này hơi hiếm à nghen, dân Bắc Trung Bộ mới dùng. Nghe lạ lạ mà cũng hay hay.

Đó, túm lại là tùy vùng miền mà cái tô, cái bát nó có "nickname" khác nhau. Giống như tui nè, ở nhà kêu Tèo, ra đường ai cũng gọi là "chuyên gia" không đó chớ!

À mà nói thiệt, đôi khi tui nghĩ cái tên nó cũng quan trọng thiệt. Gọi đúng tên, đúng bản chất, tự nhiên thấy nó gần gũi, thân quen hơn hẳn. Giống như cuộc đời mình vậy, tìm được đúng "cái tô" của mình, đựng đúng "món ăn" mình thích, là hạnh phúc rồi!

Cái dĩa tiếng miền Nam gọi là gì?

Dĩa.

• Đĩa vẫn là đĩa. Không có từ thay thế nào khác phổ biến ở Nam bộ. Tôi sống ở Sài Gòn 20 năm nay, chưa từng nghe ai dùng từ khác.

• Thậm chí, bà ngoại tôi, người gốc miền Tây, cũng dùng từ "đĩa". Bà ấy nấu ăn ngon lắm, mấy món mắm kho ngon tuyệt. Năm nay bà 80 tuổi rồi.

• Nếu muốn tìm từ đồng nghĩa, thì phải dùng kiểu nói vòng vo, ví dụ như "cái đựng thức ăn", nhưng nghe rất gượng gạo. Khó nghe vl.