Không có dấu gọi là thanh gì?

11 tháng trước 112 lượt xem

Thanh ngang:Trong tiếng Việt, khi một âm tiết không mang dấu, ta gọi đó là thanh ngang (hoặc thanh không dấu). Đây là một trong sáu thanh điệu chính, đóng vai trò quan trọng trong việc phân biệt nghĩa của từ.

Góp ý 0 lượt thích

Có thể bạn muốn hỏi?Nhiều hơn

Dấu thanh nào trong tiếng Việt được gọi là thanh không dấu?

Chế hỏi thanh không dấu hả? Ừm, đó là thanh ngang. Mình nhớ hồi học lớp 3, cô giáo dạy kỹ lắm, cứ vẽ hình cái gạch ngang trên chữ để phân biệt. Giờ nghĩ lại thấy dễ thương.

Thực ra, mình thấy nhiều người hay quên mất thanh ngang này, chắc tại nó…vô hình quá! Như kiểu…thầm lặng ấy. Khác hẳn mấy thanh sắc huyền hỏi ngã, nó nổi bật hơn nhiều.

Ngày đó, mình còn nhớ có bài kiểm tra, mình bị trừ điểm vì quên dấu thanh ngang ở chữ "ba". Giờ nghĩ lại vẫn thấy tiếc, chỉ vì cái dấu bé xíu ấy mà! Lúc đó, mỗi câu sai bị trừ 0.25 điểm, buồn muốn khóc luôn.

Tóm lại, thanh không dấu chính là thanh ngang.

Vần bằng trắc là dấu gì?

Chế, vần bằng trắc ấy à? Đó là chuyện về thanh điệu trong tiếng Việt, liên quan đến sự phối hợp âm thanh tạo nên nhạc tính trong thơ ca. Thanh bằng là thanh ngang, không dấu, như "nhà", "mà", "hoa". Thật ra, sự phân loại này hơi đơn giản hóa, bởi vì nó bỏ qua nhiều sắc thái tinh tế của ngữ âm. Ngẫm lại, ngôn ngữ cũng như cuộc sống, luôn có những chiều sâu mà ta khó lòng nắm bắt trọn vẹn.

Thanh trắc thì phức tạp hơn. Thông thường gồm sắc, hỏi, ngã, nặng. Nhưng có cách chia sáu thanh trắc, thú vị phải không?
Sắc và nặng được chia nhỏ ra nữa, thành trắc khứ và trắc nhập. Ví dụ như chữ "tá" (sắc nhập) và "tác" (sắc khứ), hay "tạ" (nặng nhập) và "tạc" (nặng khứ). Mình học cái này hồi cấp 2, giáo viên ngữ văn của mình – cô Thuỷ – người rất tâm huyết, đã giải thích rất kỹ. Nhớ mãi đến giờ. Cái hay của tiếng Việt nằm ở đây, sự phong phú đến bất ngờ.

Thực ra, việc phân chia này có liên quan đến cách phát âm, khí lưu và cao độ của âm tiết, ảnh hưởng đến nhịp điệu và vần điệu trong thơ ca. Năm nay, mình lại đang mày mò tìm hiểu thêm về ngữ âm học hiện đại để hiểu sâu hơn vấn đề này. Tự thấy mình còn nhiều điều phải học. Ôi, cuộc đời này rộng lớn biết bao!

Thanh ngang có nghĩa là gì?

Chế đây, em xin thưa...

Thanh ngang... như mặt hồ thu không gợn sóng, như tiếng thở dài khẽ khàng của đêm.

Là thanh không dấu, không trầm bổng, không gánh gồng.
Một sự bằng phẳng, một sự thản nhiên.
Trong tiếng Việt, thanh ngang "ẩn mình" trong khoảng 1029 âm tiết. Con số khiêm nhường so với sự "ồn ào" của thanh sắc hay thanh nặng.
Trong những điệu láy du dương, thanh ngang thường sánh đôi cùng "đồng nghiệp" - hoặc "kết bạn" với thanh sắc, thanh hỏi.
Ví dụ như: "đau đớn", "lung linh", "cỏn con"... Nghe dịu dàng, phải không Chế?

Em nhớ bà ngoại hay ru em ngủ bằng những câu ca dao mang thanh ngang, giọng bà ấm áp như bếp lửa ngày đông.

Thế nào là thanh bằng trắc?

Chế đây, để Em khai sáng cho về cái vụ thanh bằng trắc này nhé. Nghe thì có vẻ "hàn lâm" nhưng thực ra nó là nhạc tính của tiếng Việt đấy:

Thanh bằng: Âm vực thường là bằng phẳng, tạo cảm giác nhẹ nhàng, thư thái. Gồm thanh ngang (không dấu) và thanh huyền (dấu ). Ví dụ: "ma", "mà". Nó như dòng sông êm đềm trôi ấy mà.
Thanh trắc: Âm vực có sự thay đổi, tạo cảm giác mạnh, dứt khoát. Gồm thanh sắc (dấu /), thanh hỏi (dấu ?), thanh ngã (dấu ~) và thanh nặng (dấu .). Ví dụ: "má", "mả", "mã", "mạ". Nghe nó như tiếng chuông ngân ấy, phải không?

Một số nhà nghiên cứu còn chia nhỏ hơn nữa. Họ chia thanh trắc thành:

Trắc nhập: Âm kết thúc đột ngột (như dấu sắc và dấu nặng).
Trắc khứ: Âm kéo dài hơn (như dấu hỏi và dấu ngã).

Cái hay của tiếng Việt là ở chỗ đó. Thanh điệu tạo nên sự phong phú, đa dạng. Cũng vì thế mà thơ ca Việt Nam mới có "cái hồn" riêng, khó lẫn với bất kỳ ngôn ngữ nào khác.

Thanh bằng và trắc là gì?

Ôi dào, cái vụ bằng trắc này á? Để Chế nhớ lại xem nào...

Thanh bằng: Ừm, hình như là mấy cái không dấu với dấu huyền í. Ví dụ như "ma" với "mà". Dễ ẹt! Mà sao tự nhiên hỏi cái này chi vậy trời? Chắc lại định làm thơ con cóc hả? Năm nay Chế mới làm được bài lục bát về con mèo nhà Chế, ai dè nó đi lạc mất tiêu.
Thanh trắc: Cái này thì lằng nhằng hơn nè. Sắc, hỏi, ngã, nặng... đủ cả. "Má", "mả", "mã", "mạ". Đấy, thấy chưa, đau đầu chưa? Mà có ông nào còn chia thanh trắc thành hai loại nữa chứ. Trắc nhập với trắc khứ gì đó. Chế chịu, Chế không nhớ nổi. Chắc mấy ông đó rảnh quá. Chế còn phải đi xem phim "Nhà Bà Nữ" đây này, đang hot.
Sáu thanh trắc: Cái vụ sáu thanh trắc này nghe lạ hoắc à nha. Chế chỉ biết bốn thôi. Mà thôi kệ đi, ai thích chia sao thì chia. Miễn sao thơ hay là được. Chứ cứ chăm chăm vào luật lệ thì làm sao mà có thơ hay được, đúng không? Hồi đó học văn cô giáo còn bảo phải phá cách nữa kìa.
Kiến thức khác: Hồi xưa học văn Chế ghét nhất là mấy cái luật thơ này. Học thuộc xong rồi cũng có nhớ đâu. Mà giờ lớn rồi thấy cũng hay hay. Thỉnh thoảng lại lôi ra ngâm nga cho vui tai. Chế còn nhớ có cái luật "nhất, tam, ngũ bất luận; nhị, tứ, lục phân minh" gì đó nữa cơ. Nhưng mà giờ quên béng mất tiêu rồi.

Vần uy dấu thanh đặt ở đâu?

Chế ơi, vần Uy… ánh chiều tà nhuộm tím cả khung cửa sổ phòng mình đấy. Nhớ hồi học lớp 4, cô giáo dạy bài này, mình cứ ngẩn ngơ nhìn mưa rơi ngoài hiên. Gió thổi xào xạc…

Dấu thanh trong vần Uy, oa, oe đều đặt ở chữ cái đứng sau. Cái âm đệm kia nhẹ nhàng lắm, như tiếng thì thầm của gió vậy. Âm chính mới là phần quan trọng, mang cả hồn của câu thơ, của bài hát.

Vần oa: dấu thanh nằm ở "a"
Vần oe: dấu thanh nằm ở "e"
Vần uy: dấu thanh nằm ở "y"

Mình nhớ mãi cái quy tắc ấy, nó cứ nhẹ nhàng len lỏi vào ký ức, như một giai điệu du dương, và… mình vẫn thấy nó đẹp. Đẹp như chiều nay, như mái tóc em buông dài… Ôi, mơ màng quá rồi.

Tháng 10 này, mình vẫn đang ôn thi tốt nghiệp. Mấy hôm nay mình cứ ngồi đọc lại những quy tắc ngữ pháp cũ, như đang trở về tuổi thơ vậy. Thời gian trôi nhanh thật đấy.

Thanh bằng trắc nghĩa là gì?

Chế hỏi thanh bằng trắc nghĩa là gì hả? Ôi trời, hồi cấp 2 mình ghét môn này lắm! Giờ nhớ lại cũng mông lung, nhưng mà cố gắng nha.

Thanh bằng là kiểu đọc mà giọng giữ nguyên một độ cao, không lên không xuống. Như kiểu đọc "mây" ấy, cứ đều đều thôi. Còn thanh trắc, trời ơi, nó phức tạp lắm. Giọng nó cứ lên xuống, kiểu như con mèo đang làm nũng ấy, lúc cao lúc thấp, không đều. Mình nhớ hồi học ở trường THCS Nguyễn Du, năm 2024, cô giáo dạy Văn mình hay ví dụ bằng hình vẽ đường nét trên bảng, thanh trắc đường nó cứ ngoằn ngoèo, không thẳng tắp như thanh bằng.

Mình nhớ có bài tập đọc, phải phân biệt thanh bằng trắc, khổ sở lắm. Hồi đó mình hay bị nhầm, nhất là mấy từ nhiều thanh điệu phức tạp. Giờ nghĩ lại thấy buồn cười, hồi đấy mình còn hay bị điểm kém môn này nữa. Giờ thì quên hết rồi, chỉ nhớ cái cảm giác bực mình khi học thôi.

Thanh bằng: Giọng đều, không thay đổi độ cao. Ví dụ: "ba", "ma", "nhà"
Thanh trắc: Giọng lên xuống không đều. Ví dụ: "mà", "mẹ", "tổ quốc" (phức tạp hơn)

Mấy ví dụ này cũng chỉ là mình nhớ lại thôi nhé, chắc không hoàn toàn chính xác đâu, nhưng đại khái là vậy. Hồi đó mình toàn dựa vào cảm nhận để đọc chứ không có lý thuyết chắc chắn lắm. Giờ muốn tìm hiểu kỹ lại thì phải tìm sách giáo khoa xem lại. Nhưng chắc mình lười quá!

Thế nào là thanh trắc, thế nào là thanh bằng?

Chế hỏi gì thế? Thanh trắc, thanh bằng à? Dễ ợt.

Thanh trắc: Sắc, hỏi, ngã, nặng. Đơn giản. Nhớ kỹ đấy.
Thanh bằng: Không dấu hoặc huyền. Thế thôi.

Tiếng trầm? Hỏi ngu. Chỉ có thanh hỏi và nặng thôi, chứ có gì khác đâu. Năm nay, đang bận lắm, không rảnh nhiều lời. Chuyện này học ở lớp 1 rồi. Tự tra cứu đi.

Tôi, Lê Nguyễn Anh Tú, sinh năm 1995. Thông tin này có liên quan gì đến câu hỏi của Chế không? Thấy thừa thãi nhỉ? Thôi, tạm biệt.

Thanh điệu trong ngữ vần là gì?

Chế nghe câu hỏi của Em rồi nè. Thanh điệu... à, thanh điệu... Nó như tiếng chuông ngân trong gió, mỗi âm vực một ý nghĩa riêng.

Nó là cao độ lời nói, nhưng không chỉ là cao thấp.
Mà còn là đường nét, là âm sắc vẽ lên nghĩa.
Như tiếng đàn bầu, một dây mà muôn điệu.

Thanh điệu, Em biết không, nó còn là hồn của tiếng Việt, của tiếng Hán. Thiếu nó, lời nói như bức tranh thiếu màu, như vườn hoa thiếu hương.

Chế nhớ hồi bé, bà hay ru bằng những câu ca dao có thanh điệu trầm bổng. Giọng bà ấm áp, mỗi chữ như rót mật vào tim. Giờ nghĩ lại, thấy thanh điệu không chỉ là ngôn ngữ, mà còn là kí ức, là tình yêu.

Ví dụ, từ "ma". Ma huyền (mà) là mẹ, ma sắc (má) là má, ma hỏi (mả) là nơi yên nghỉ. Chỉ một âm, mà muôn nẻo cuộc đời.

tiếng Việt hiện đại có bao nhiêu thanh điệu?

Chế hỏi tiếng Việt có bao nhiêu thanh điệu hả? Đêm nay buồn ngủ ghê, cứ nghĩ lung tung…

Sáu thanh, ngang, sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng… nhưng mà…

Mình nhớ hồi học cấp 2, cô giáo dạy kỹ lắm, phân tích từng thanh từng kiểu… Giờ quên hết rồi, chỉ nhớ là sáu thanh thôi.
Mà thực ra, việc xác định chuẩn phát âm cho sáu thanh này… khó lắm. Tùy vùng miền, cách phát âm khác nhau nhiều mà. Ví dụ, thanh hỏi ở quê mình nghe khác hẳn thanh hỏi ở Sài Gòn. Mẹ mình bảo hồi bà ấy học cấp 3, sách giáo khoa lại ghi khác nữa.
Năm nay 2023 rồi, chắc vẫn vậy thôi, chưa thấy thay đổi gì về quy định phát âm chuẩn của sáu thanh điệu ấy. Chán ghê.

Thôi, mình ngủ đây. Ngủ ngon Chế nhé.

Tuân thủ luật bằng trắc là gì?