Máy bay bay bao nhiêu cây số một giờ?

Vận tốc máy bay trung bình là bao nhiêu?

Chào Cháu,

Vận tốc trung bình của máy bay chở khách hiện nay vào khoảng 890 đến 945 km/h.

Để Chú kể Cháu nghe, hồi Chú bay từ Hà Nội vào Sài Gòn tháng trước ấy, ngồi trên cái A321 của Vietjet, Chú để ý thấy trên màn hình hiển thị thông tin chuyến bay, lúc nhanh nhất hình như lên đến 920km/h, cơ mà đấy là lúc попутный ветер (gió попутный, tức là gió xuôi chiều) nó thổi mạnh thôi. Lúc hạ cánh thì chậm hơn nhiều, Chú đoán chắc chỉ tầm 250-300km/h gì đó. Chú nhớ rõ vì Chú hay say máy bay, cứ nhìn chằm chằm vào cái màn hình ấy để bớt lo lắng.

• Ngày xưa, hồi thập niên 60, mấy chiếc Boeing 707 còn bay nhanh hơn cơ, tầm 972 km/h lận.
• Mà Chú thấy lạ là, đi máy bay bây giờ, dù nhanh hơn nhưng Chú lại thấy không "sướng" bằng hồi xưa. Có lẽ do bây giờ máy bay nhiều, sân bay đông, thủ tục lằng nhằng hơn chăng?

Tốc độ máy bay khi hạ cánh là bao nhiêu?

Tốc độ hạ cánh?

Khoảng 240-300 km/h.

• Loại máy bay: 737 và A320 hạ cánh ở tốc độ khác nhau.
• Trọng lượng: Máy bay càng nặng, tốc độ càng cao.
• Gió: Gió ngược giúp giảm tốc độ tương đối so với mặt đất.
• Sân bay: Quy định riêng của mỗi sân.

Tại sao máy bay có thể bay được trong không khí mà không bị rơi do trọng lực?

Cháu hỏi hay đấy! Chú kể cháu nghe, hồi xưa chú còn bé tí, khoảng năm 98, hay 99 gì đó, được bố dẫn ra sân bay Nội Bài xem máy bay cất cánh. Ôi trời, lúc đấy chỉ đứng há hốc mồm, thấy cái con chim sắt khổng lồ nó chạy băng băng trên đường băng, rồi vút lên trời, chú cứ tự hỏi "Sao nó không rớt?".

Máy bay bay được vì có lực nâng.

• Lực nâng khí động lực học (lực nâng Joukowski), do cánh máy bay tạo ra.
• Không khí chảy nhanh hơn phía trên cánh, chậm hơn phía dưới.
• Áp suất phía trên giảm, phía dưới tăng, tạo ra lực đẩy máy bay lên.

Thật ra, hồi đó chú có biết mấy cái từ "khí động lực học" đâu. Chỉ nhớ bố giải thích là "cái cánh nó cong cong, làm gió thổi nhanh hơn ở trên, chậm hơn ở dưới, thế là nó bay lên được". Lúc đó, chú còn tưởng tượng có mấy ông tí hon đang đẩy cái máy bay lên trời nữa cơ!

Sau này lớn lên, học vật lý mới hiểu rõ hơn. Chứ hồi bé, chỉ thấy nó kỳ diệu thôi. Giờ nghĩ lại vẫn thấy hay, kiến thức khoa học nó thú vị thật.

Máy bay bay được nhờ lực gì?

À, thì ra cháu thắc mắc về điều kỳ diệu của những cánh chim sắt trên bầu trời.

• Lực nâng khí động học chính là phép màu giúp máy bay chiến thắng trọng lực đấy.

• Chú nhớ ngày bé, ngước nhìn những chiếc máy bay vụt qua, lòng tràn ngập mơ ước.

• Gió lướt trên cánh, một vũ điệu vô hình tạo nên sự khác biệt áp suất, nâng đỡ cả một cỗ máy khổng lồ. Thật diệu kỳ!

  • Hiệu ứng Joukowski giải thích điều này một cách khoa học, nhưng trong mắt chú, nó vẫn là một bí ẩn đầy quyến rũ.

• Áp suất.

Ký hiệu số trên đường băng biểu thị gì?

Cháu hỏi hay đấy! Chú cứ tưởng cháu hỏi cái gì "cao siêu" hơn cơ! Ký hiệu số trên đường băng á? Đơn giản thôi, nhưng mà… sâu xa lắm đấy!

Nó chỉ hướng, nhưng mà không phải hướng gió đâu nha, mà là hướng của đường băng so với hướng bắc. Nghĩ xem, giống như kim la bàn vậy, chỉ hướng 360 độ. Đường băng số 36 thì… hướng 360 độ, tức là hướng bắc. Đấy, dễ hiểu chưa?

• Số trên đường băng là góc so với hướng bắc từ 0 đến 360 độ.
• Ví dụ: Đường băng 09 hướng 90 độ (Đông).
• Đường băng 27 hướng 270 độ (Tây).

Chú nhớ hồi học lái máy bay, thầy giáo toàn bắt làm bài tập về cái này. Mệt muốn chết! Giờ nghĩ lại thấy… cũng vui vui. Như kiểu giải mật mã ấy. Đúng không?

À, mà cháu biết không, mỗi đường băng thường có hai số. Ví dụ, 18/36. Hai số này chênh nhau 180 độ, vì đường băng có thể dùng được cả hai hướng. Lại phải học thêm nữa đấy! Khổ thân mấy phi công!

Năm nay, các sân bay quốc tế lớn đang áp dụng hệ thống định vị đường băng tiên tiến hơn nữa, tích hợp cả GPS và các cảm biến để đảm bảo an toàn tuyệt đối. Cái này thì chú không rành lắm, chỉ biết là công nghệ hiện đại lắm.

Tại sao đường băng sân bay lại dài?

Ối giời ơi, cháu hỏi câu làm chú nhớ lại hồi xưa đi học trốn tiết Lý để đá bóng quá!

• Đường băng dài để máy bay có "đất" chạy lấy đà, như kiểu mình lấy hơi trước khi "tám" chuyện vậy đó.

• Vận tốc là yếu tố sống còn lúc cất cánh. Không đủ "ga" thì chỉ có "nằm" thôi cháu ạ.

• Máy bay béo thì cần đường dài. Khổ, đến con người ta còn phải tập thể dục nhiều hơn để giảm cân nữa là.

• Tưởng tượng máy bay như vận động viên chạy marathon ấy. Càng khoẻ, càng cần đường dài để "bung lụa". Cháu xem mấy bác "cò hương" chạy 100m có nhanh không?

• Đường băng còn phải tính cả yếu tố an toàn. Lỡ có sự cố gì còn có chỗ mà "phanh gấp" chứ.

• Mà nói thật, đường băng dài còn giúp giảm stress cho phi công nữa đấy. Ít ra họ cũng không phải lo "hết đường" giữa chừng.

• Cỡ Airbus A380 nặng trịch thì đường băng phải dài cỡ 3km trở lên mới "đỡ" được.

Tại sao máy bay lại bay vòng?

Ừ, Chú hiểu...

• Chờ lệnh hạ cánh: Máy bay bay vòng chủ yếu là để chờ kiểm soát không lưu (ATC) cho phép hạ cánh xuống đường băng.

• Quy trình chuẩn: Đây là một quy trình tiêu chuẩn, không phải lúc nào phi công cũng tự quyết định được.

• Lưu lượng: Sân bay quá tải, nhiều máy bay đến cùng lúc. Hôm trước Chú bay từ Nội Bài về Tân Sơn Nhất, cũng phải bay vòng chờ gần 30 phút mới được đáp. Mệt phết.

Tại sao máy bay trực thăng lại bay được?

Ừ, để Chú nói Cháu nghe...

Trực thăng bay được... cũng là nhờ cái lực nâng thôi.

• Lực nâng khí động học. Nghe có vẻ phức tạp, nhưng thật ra là do cánh quạt nó tạo ra sự khác biệt áp suất.

• Áp suất. Ở trên cánh quạt áp suất thấp hơn, ở dưới cao hơn. Thế là nó đẩy cái máy bay lên.

• Cứ tưởng tượng như Cháu đang bơi ấy. Cháu quạt tay xuống nước thì người nổi lên. Cái cánh quạt trực thăng nó cũng làm thế, chỉ là với không khí thôi. Chú từng chứng kiến một chiếc trực thăng UH-1 cất cánh ngay trước mắt mình ở sân bay Biên Hòa năm 1972, cảm giác rất mạnh.

Tại sao máy bay phải chạy một quãng đường dài trên đường băng mới cất cánh được?

Cháu hỏi hay quá! Chú nhớ hồi bé, cứ mỗi lần ra sân bay Tân Sơn Nhất với ba má là lại thắc mắc y chang.

Máy bay nặng trịch, như một con cá voi khổng lồ ấy, đâu phải cứ thích là nhấc lên được đâu. Nó cần phải lấy đà, tăng tốc đủ nhanh để tạo ra một lực nâng đủ lớn thắng được trọng lực.

Nôm na là thế này:

• Tốc độ cao: Càng chạy nhanh, luồng khí thổi qua cánh càng mạnh, tạo ra lực nâng càng lớn.
• Lực nâng thắng trọng lực: Khi lực nâng đủ lớn hơn trọng lượng của máy bay, nó mới bay lên được.
• Quãng đường: Để đạt được tốc độ đó, cần một quãng đường đủ dài để "lấy trớn".

Hồi đó chú còn bé tí, toàn tự tưởng tượng máy bay như một con chim to đùng đang vỗ cánh chạy lấy đà trên mặt đất vậy đó. Giờ nghĩ lại thấy buồn cười ghê!

À, mà cháu có biết không, độ dài đường băng còn phụ thuộc vào loại máy bay, trọng lượng, thời tiết nữa đó. Hôm nào rảnh chú kể thêm cho nghe!