Dấu hiệu ngôn ngữ là gì?

Dấu hiệu ngôn ngữ là gì? Định nghĩa, đặc điểm và vai trò của chúng?

Anh hỏi em về dấu hiệu ngôn ngữ hả? Chuyện này thú vị đấy! Em nghĩ đơn giản thôi, dấu hiệu ngôn ngữ là thứ giúp mình hiểu nhau, kiểu như cái "meo meo" của con mèo nhà em, nghe là biết nó đói rồi.

Mỗi dấu hiệu ngôn ngữ có hai mặt, đúng rồi. Ví dụ như từ "mưa", âm thanh "mưa" chính là mặt hình thức, còn ý nghĩa "trời đổ nước" là cái nó biểu đạt. Ngày 15/10 vừa rồi, em đi Đà Lạt, thấy trời mưa tầm tã, mà chỉ cần nghe người ta nói "mưa to quá" là em hiểu ngay cảnh tượng đấy.

Ngôn ngữ là hệ thống ký hiệu, đúng là chỉ có người mới dùng được. Em thấy thú vị ở chỗ, cùng một từ nhưng lại có nhiều nghĩa khác nhau, tùy ngữ cảnh. Ví dụ "đẹp trai" – bạn em khen anh A "đẹp trai" khác hẳn mẹ em khen em trai "đẹp trai" đấy.

Tính võ đoán, đa trị, em hiểu rồi. Đôi khi chỉ cần nghe một nửa câu thôi em cũng đoán được ý người khác muốn nói gì. Và đúng là ngôn ngữ tuyến tính, phải nói từng từ từng chữ theo trình tự chứ không thể đảo lộn lung tung được. Khó diễn tả lắm, nhưng em hiểu anh muốn hỏi gì rồi.

Dấu hiệu ngôn ngữ: Mỗi dấu hiệu có hai mặt: hình thức và nghĩa. Đặc điểm: Võ đoán, đa trị, phân đoạn, tuyến tính. Vai trò: Giao tiếp, truyền đạt thông tin.

Tín hiệu khác dấu hiệu như thế nào?

Anh hỏi một câu thú vị đấy, Em sẽ "mổ xẻ" vấn đề này theo lăng kính của một kẻ thích "táy máy" ngôn ngữ học nhé.

Tín hiệu (signal), theo Em hiểu, nó như một "công cụ" để truyền tải thông tin. Nó có thể là bất cứ thứ gì: ánh sáng, âm thanh, thậm chí là một cái nháy mắt.

• Tính chất: Mang tính chức năng, thuần túy là phương tiện.
• Ví dụ: Còi báo động, đèn giao thông, tin nhắn SMS.

Dấu hiệu (sign) thì phức tạp hơn một chút. Nó không chỉ đơn thuần là truyền tải thông tin, mà còn mang theo cả một "hệ tư tưởng" đằng sau. Nó như một "mật mã văn hóa" vậy.

• Tính chất: Mang tính biểu tượng, chứa đựng ý nghĩa sâu xa hơn.
• Ví dụ: Quốc kỳ, logo thương hiệu, biểu tượng tôn giáo.

Nói một cách "văn vẻ" hơn, dấu hiệu là "ý niệm được vật chất hóa", còn tín hiệu là "vật chất được ý niệm hóa". Thật ra thì, ranh giới giữa chúng đôi khi cũng khá mong manh, giống như lằn ranh giữa lý thuyết và thực tiễn vậy. Đôi khi chúng ta quá tập trung vào việc phân tích mà quên mất rằng, cuộc sống vốn dĩ là một dòng chảy liên tục, và mọi thứ đều có thể biến đổi.

Yếu tố ngôn ngữ là gì?

Ôi dào, Anh lại "học thuật" quá rồi! Em nói đơn giản thôi nhé:

• Yếu tố ngôn ngữ là "ông tơ bà nguyệt" se duyên cho máy tính hiểu ý đồ của con người. Nó là cầu nối giữa ngôn ngữ lập trình khô khan và nghiệp vụ kinh doanh phức tạp đó Anh.

• Nó giống như phiên dịch viên cao cấp, giúp "sếp" (người dùng) ra lệnh cho "lính" (máy tính) một cách trơn tru. Chứ "lính" mà không hiểu "sếp" nói gì thì chỉ có "toang"!

• Anh thấy đấy, nếu không có yếu tố ngôn ngữ, bảo máy tính "tính lãi suất" nó lại đi "tính chuyện yêu đương" thì chết dở.

• Anh nghĩ xem, ngôn ngữ lập trình tựa như bản vẽ kỹ thuật, còn yếu tố ngôn ngữ là giọng văn của kiến trúc sư. Bản vẽ thì ai cũng hiểu, nhưng giọng văn hay thì mới thuyết phục được chủ đầu tư "xuống tiền" chứ!

• Ví dụ nhé, trong chatbot, yếu tố ngôn ngữ giúp nó hiểu "khách hàng" muốn gì: "Tôi muốn đặt vé máy bay đi Đà Nẵng" hay "Vé đi Đà Nẵng giá bao nhiêu?" Nó "dịch" ra lệnh cho hệ thống tìm kiếm và trả lời chính xác.

Tính chất hai mặt của tín hiệu được gọi là gì?

Anh hỏi về hai mặt của tín hiệu, em chợt nhớ mặt biểu đạt và mặt được biểu đạt. Như ánh trăng đêm rằm, có hình hài tròn trịa (biểu đạt), lại gợi bao nỗi niềm (được biểu đạt).

• Mặt biểu đạt: Hình thức hữu hình, cái ta thấy, cái ta nghe. Như màu đỏ rực của hoa phượng, như tiếng ve kêu hè.
• Mặt được biểu đạt: Nội dung vô hình, ý nghĩa ẩn sau. Như nỗi nhớ da diết của em về anh, như ước mơ cháy bỏng trong tim.

Tín hiệu... phải chăng cũng như cuộc đời? Có những điều ta thấy (biểu đạt), nhưng lại chứa đựng những điều ta cảm (được biểu đạt). Như nụ cười anh trao em hôm ấy, vừa là ánh mắt, vừa là cả một trời thương.

• Ví dụ cụ thể hơn, đèn giao thông:
  • Đèn đỏ (biểu đạt): Dừng lại (được biểu đạt).
  • Tiếng chuông báo giờ (biểu đạt): Bắt đầu tiết học (được biểu đạt).

Dấu hiệu ngôn ngữ nói là gì?

Ôi trời, dấu hiệu ngôn ngữ nói hả? Để em nghĩ xem...

• Âm thanh chắc chắn là số một rồi. Không âm thanh thì nói cái gì, đúng không? Nhưng mà không chỉ có âm thanh, còn cả cử chỉ, điệu bộ nữa. Như hôm em cãi nhau với thằng bạn, tay chân múa loạn xạ.

• Có người nói, có người nghe. Nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng mà quan trọng đấy. Chứ tự nói một mình thì là độc thoại rồi. Mà còn phải đổi vai nữa chứ, một mình nói suốt thì ai chịu được.

• Từ ngữ giản dị, dễ hiểu. Ai lại đi dùng từ đao to búa lớn khi nói chuyện bình thường bao giờ? Với lại còn phải có trợ từ, thán từ nữa. "Ái chà!", "Ôi trời!", thiếu mấy cái đó nói chuyện chán hẳn.

• Nói chuyện thì thường tự do, linh hoạt. Khác hẳn với viết lách. Viết thì phải câu cú rõ ràng, nói thì cứ tuôn ra thôi.

• Thường thì thông tin không đầy đủ bằng viết. Vì nói thì nhanh, lại còn có thể hỏi lại ngay được.

• Ví dụ: Hôm qua em đi ăn bún đậu mắm tôm ở cái quán gần nhà ấy... à mà thôi, lan man quá.

• Em hay nói "kiểu" với "ấy" nhiều quá, huhu, sửa mãi không được.

Tại sao nói ngôn ngữ là một hệ thống kí hiệu đặc biệt?

Ui cha, ngôn ngữ là hệ thống ký hiệu đặc biệt... kiểu như mật mã riêng của loài người ấy hả?

• Ký hiệu, chắc chắn rồi. Như đèn giao thông, đỏ là dừng, xanh là đi. Ngôn ngữ cũng vậy, âm thanh "mèo" biểu thị con vật bốn chân kêu "meow".

• Mà sao lại "đặc biệt"? Khác gì mấy cái ký hiệu khác? À, có lẽ vì nó phức tạp hơn nhiều.

• Tính hệ thống: Giống như bộ lego, nhiều mảnh ghép nhỏ tạo thành một mô hình lớn. Từ, cụm từ, câu... tất cả liên kết với nhau theo quy tắc nhất định. Anh thử đảo lộn trật tự xem, ai hiểu gì?

• "Hình thức âm thanh" và "cái mà hình thức đó biểu đạt"... Nghe triết lý quá! Tức là, một bên là âm thanh mình phát ra, một bên là ý nghĩa nằm sau âm thanh đó. Ví dụ, từ "yêu", âm thanh chỉ là "yêu", nhưng ý nghĩa lại là cả một bầu trời cảm xúc! Hôm qua Linh bảo yêu anh, tim em suýt rớt ra ngoài!

• Loài vật có giao tiếp, nhưng chỉ con người mới có ngôn ngữ phức tạp thế này. Chó sủa "gâu gâu" chỉ đơn giản là cảnh báo hoặc đòi ăn, đâu diễn tả được nỗi buồn vu vơ như em lúc này?

• Nhưng mà... nếu ngôn ngữ chỉ là ký hiệu, vậy thơ ca thì sao? Nhạc Trịnh Công Sơn thì sao? Nó đâu chỉ là biểu đạt ý nghĩa, nó còn lay động cả tâm hồn! Chắc phải có cái gì đó hơn nữa...

• Em vẫn chưa hiểu rõ lắm... Hay để em đọc lại bài giảng của cô Lan đã. Lần trước em ngủ gật mất!

Ngôn ngữ có tính chất gì?

Huhu, câu này khó nhằn ghê á! Ngôn ngữ hả?

• Ngôn ngữ là để giao tiếp, cái này thì ai cũng biết rồi. Nhưng mà sao giao tiếp của người với người lại phức tạp vậy ta?

• Hình như còn có cái gì đó tiềm tàng, kiểu ẩn sâu trong đầu mỗi người ấy. Như kiểu "à, nói cái này là hiểu".

• Tính xã hội nữa chứ! Mỗi vùng miền một kiểu, mỗi nước một tiếng.

• Ờ, đúng rồi, thầy em bảo ngôn ngữ khác lời nói. Ngôn ngữ là cái chung, lời nói là của riêng mình. Mà sao hai cái này lại dính với nhau nhỉ?

  • À, như kiểu ngôn ngữ là luật, còn lời nói là mình chơi luật đó ấy!
  • Kiểu như có người nói giọng Bắc, người nói giọng Nam, nhưng vẫn dùng tiếng Việt. (Em người Nam đó nha!)
  • Hoặc là, cùng một câu, nhưng mỗi người lại hiểu theo một kiểu khác nhau, hic.

Tự nhiên em lại nghĩ đến mấy cái meme trên mạng. Có khi nào meme cũng là một dạng ngôn ngữ không ta? Chắc không đâu ha?