Ai sáng chế ra bia rượu?

Ai sáng chế ra bia rượu? Nguồn gốc từ văn minh cổ đại

Nhiều người thắc mắc ai sáng chế ra bia rượu khi tìm hiểu lịch sử thức uống phổ biến này. Việc hiểu rõ nguồn gốc giúp chúng ta trân trọng di sản văn hóa nhân loại và tránh những hiểu lầm về sự ra đời của sản phẩm. Hãy khám phá hành trình phát triển qua các thời kỳ lịch sử.

Ai sáng chế ra bia rượu và nguồn gốc lịch sử từ khảo cổ học

Không có bất kỳ cá nhân duy nhất nào là đáp án cho việc ai sáng chế ra bia rượu, bởi đây là kết quả từ hiện tượng lên men tự nhiên được nhiều nền văn minh cổ đại độc lập phát hiện và thuần hóa qua hàng ngàn năm.

Những thắc mắc về nguồn gốc của rượu bia có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau từ địa lý, nông nghiệp đến tâm linh cổ đại.

Dựa trên các bằng chứng khảo cổ học hiện đại, lịch sử của bia gắn liền với các bộ lạc vùng Mesopotamia và Ai Cập cổ đại, trong khi nguồn gốc của rượu vang làm từ nho lại dẫn lối chúng ta về vùng Nam Caucasus thuộc quốc gia Georgia ngày nay.

Nói thật, khi mới tìm hiểu về lịch sử đồ uống, tôi từng thắc mắc ai là người phát minh ra rượu hay bia, và nghĩ một thứ phức tạp như vậy phải do một học giả hay vị vua nào đó tìm ra.

Thực tế thì hoàn toàn ngược lại.

Tổ tiên chúng ta thuở sơ khai có lẽ đã vô tình ăn phải những quả nho dại bị dập nát tự lên men, hoặc uống thứ nước ngũ cốc bị bỏ quên dưới mưa. Sự tò mò xen lẫn chút liều lĩnh ban đầu đã mở ra một chương hoàn toàn mới cho nền văn minh nhân loại - nơi mà một số nhà nhân chủng học thậm chí còn tin rằng khát vọng ủ bia đã thúc đẩy con người chuyển từ săn bắn hái lượm sang định cư làm nông nghiệp.

Lịch sử ra đời của bia và dấu tích từ vùng đất Mesopotamia

Những dấu vết hóa học rõ ràng đầu tiên của bia ủ từ lúa mạch được tìm thấy tại di chỉ Godin Tepe thuộc dãy núi Zagros của Iran ngày nay, có niên đại khoảng từ năm 3100 đến 3500 trước Công nguyên.

Tuy nhiên, hoạt động sản xuất bia mang tính hệ thống được xem là cột mốc trong lịch sử ra đời của bia, được ghi chép lại sớm nhất thuộc về bộ lạc Sumer sinh sống ở phía nam Mesopotamia, vùng đất trù phú nằm giữa hệ thống sông Tigris-Euphrates ở Tây Á. Đối với người Sumer, việc ủ bia không đơn thuần là chế biến thực phẩm mà còn là một hoạt động tôn giáo cổ đại linh thiêng, được bảo trợ bởi các nữ tư tế.

Các nhà khảo cổ học đã khai quật được những tấm bia đất sét cổ có niên đại khoảng 6.000 năm trước ghi lại hình ảnh con người uống bia bằng ống hút từ các vò gốm lớn.

Việc sử dụng ống hút - một chi tiết khá thú vị - giúp người cổ đại tránh uống phải bã ngũ cốc lơ lửng, vì bia thời kỳ này rất đặc và có độ sánh mịn như cháo chứ không hề trong suốt như các dòng lager hay IPA hiện đại. Thậm chí, bài thơ ca ngợi nữ thần bia Ninkasi từ năm 1800 trước Công nguyên cũng chính là công thức nấu bia cổ xưa nhất được nhân loại lưu giữ.

Ai là người phát minh ra rượu và chiếc nôi vĩ đại của rượu vang nho

Bằng chứng khảo cổ học lâu đời nhất thế giới về rượu vang làm từ nho được phát hiện tại quốc gia Georgia thuộc vùng Nam Caucasus, có niên đại ấn tượng vào khoảng năm 6000 trước Công nguyên.

Tại hai ngôi làng thời kỳ đồ đá mới là Gadachrili Gora và Shulaveris Gora, các chuyên gia đã tìm thấy tàn dư của axit tartaric tích tụ bên trong các mảnh vỡ của những chiếc vò gốm lớn. Phát hiện chấn động này đã đẩy lùi mốc thời gian xuất hiện của rượu vang nho xa hơn gần 1.000 năm so với các giả thuyết cũ trước đây.

Người dân Georgia cổ đại đã thuần hóa giống nho hoang dã để sản xuất rượu vang bằng phương pháp thủ công lưu truyền đến tận ngày nay.

Họ nghiền nát nho, sau đó đổ cả nước cốt, vỏ, hạt và cuống vào những chiếc vò gốm hình quả trứng khổng lồ gọi là qvevri rồi chôn hoàn toàn dưới lòng đất để lên men ở nhiệt độ mát mẻ ổn định.

Đi sâu vào phân tích phân tử, các nhà khoa học nhận thấy rượu vang thô sơ thời kỳ này không hề chứa nhựa thông hay các chất bảo quản thảo mộc, nghĩa là người cổ đại phải tiêu thụ rượu khá nhanh theo mùa trước khi thứ thức uống hảo hạng này bị oxy hóa và biến thành giấm chua.

Sự khác biệt về mốc thời gian xuất hiện của bia rượu cổ đại

Bia rượu xuất hiện từ khi nào là một câu hỏi tốn nhiều giấy mực, nhưng các phân tích hóa học hiện đại trên đồ gốm cổ đã cho thấy một bức tranh rõ ràng về tiến trình lịch sử. Tuy vậy - và đây là điều khiến nhiều người ngạc nhiên - những loại đồ uống lên men hỗn hợp đầu tiên trên thế giới thực tế lại được ghi nhận tại ngôi làng khảo cổ Jiahu thuộc Thung lũng sông Vàng ở Trung Quốc, có niên đại từ khoảng năm 6600 đến 7000 trước Công nguyên.

Để hiểu rõ hơn về hành trình phát triển song song của các loại đồ uống có cồn đặc trưng theo từng dòng nguyên liệu dại và ngũ cốc thuần hóa, chúng ta cần nhìn vào các mốc tọa độ thời gian cụ thể được phân lập bởi giới khảo cổ học quốc tế.

Mốc thời gian khảo cổ và nguồn gốc các loại đồ uống có cồn

Đồ uống hỗn hợp Jiahu (Trung Quốc)

• Phân tích dư lượng hóa học bám trên mảnh gốm cổ

• Gạo, mật ong, quả táo gai dại và nho

• Khoảng năm 7000 trước Công nguyên

Rượu vang nho Nam Caucasus (Georgia)

• Dấu vết axit tartaric trong vò gốm chôn dưới đất

• Nho từ giống cây vĩ đại Vitis vinifera thuần hóa

• Khoảng năm 6000 trước Công nguyên

Bia lúa mạch Zagros & Sumeria (Iran/Iraq)

• Trầm tích bia lúa mạch và các ký tự khắc trên đất sét

• Lúa mạch nảy mầm và các loại ngũ cốc hoang dã

• Khoảng năm 3100 đến 3500 trước Công nguyên

Hành trình giải mã mảnh gốm cổ của Giáo sư Patrick: Từ hoài nghi đến phòng thí nghiệm

Giáo sư Patrick, một nhà khảo cổ học phân tử tại Philadelphia, đối mặt với thách thức lớn khi tìm kiếm bằng chứng xác thực về nguồn gốc của rượu vang nho vùng Trung Đông. Các đồng nghiệp lâu năm của ông liên tục hoài nghi và cho rằng những chiếc bình gốm cổ chỉ dùng để đựng nước hoặc dầu ô liu thông thường.

Ông ban đầu thử nghiệm cạo các lớp cặn khô bằng dụng cụ thô sơ nhưng liên tục thất bại do lượng mẫu quá ít, khiến các phép thử hóa học thông thường không thể cho ra kết quả rõ ràng. Đội ngũ nghiên cứu trải qua hai tuần bế tắc, lo sợ ngân sách tài trợ dự án sẽ bị cắt giảm.

Bước ngoặt đến khi Patrick quyết định đổi hướng sang sử dụng công nghệ quang phổ hồng ngoại biến đổi Fourier hiện đại để phân tích sâu vào các lỗ rỗng vi mô hấp thụ bên trong xương đất nung của gốm. Ông nhận ra men gốm có khả năng lưu giữ các dấu vết hữu cơ tốt hơn nhiều so với lớp cặn bề mặt.

Kết quả phân tích đã tìm thấy nồng độ cao của các axit đặc trưng từ nho, chứng minh những chiếc vò gốm từ 8.000 năm trước tại Georgia thực sự chứa rượu vang, đập tan mọi hoài nghi và thiết lập một cột mốc lịch sử hoàn toàn mới cho ngành khảo cổ đồ uống.