Vĩ độ đi từ đâu đến đâu?

1 năm trước 122 lượt xem

Vĩ độ là thước đo góc, tính bằng độ, xác định vị trí trên bề mặt Trái Đất. Nó dao động từ 0° tại xích đạo đến 90° ở mỗi cực. Cụ thể, vĩ độ bắc đạt tối đa 90° tại Bắc Cực và vĩ độ nam cũng đạt 90° tại Nam Cực.

Góp ý 0 lượt thích

Có thể bạn muốn hỏi?Nhiều hơn

Vĩ độ kéo dài từ đâu đến đâu trên Trái Đất?

Dạ, vĩ độ kéo dài từ 0° tại Xích đạo đến 90° tại hai địa cực. Cụ thể là 90° vĩ bắc ở Bắc Cực và 90° vĩ nam ở Nam Cực.

Dạ Anh, cái vĩ độ này em thấy nó không chỉ là con số trên bản đồ đâu anh. Nó là cái lạnh thấu xương, là ngày ngắn cũn, là cả cái màu nắng nó cũng khác đi nữa cơ.

Em nhớ cái đợt đi Seoul hồi cuối tháng 12 năm 2022.

Ở Hà Nội mình, vĩ độ thấp, mùa đông dù lạnh thì nắng vẫn còn gắt. Nhưng Seoul vĩ độ nó cao hơn hẳn, ba mươi mấy độ bắc lận. Cái cảm giác 4 giờ chiều trời đã nhá nhem, mặt trời thì cứ là là mặt đất, nó lạ lắm. Cái lạnh của nó cũng khác, lạnh khô và buốt chứ không ẩm như ở nhà.

Thế mới thấy từ 0 độ ở Xích đạo lên đến 90 độ ở Bắc Cực nó là cả một sự thay đổi. Mỗi một độ vĩ tuyến trôi qua là thời tiết, là ánh sáng, là cả nhịp sống nó khác đi một chút xíu, thật sự cảm nhận được luôn chứ không chỉ là lý thuyết suông.

Nhiều khi em nghĩ du lịch cũng là một cách đi dọc các vĩ tuyến để cảm nhận Trái Đất nó tròn và đa dạng thật sự.

Cứ tưởng tượng mình đang ở xích đạo, vĩ độ 0, nóng quanh năm, rồi đi một mạch lên 90 độ bắc, chỉ toàn băng. Cái hành trình đó mới thực sự là định nghĩa của vĩ độ trong trải nghiệm của một con người.

Vĩ độ của một điểm là gì?

Vĩ độ là khoảng cách góc, tính bằng độ, từ vĩ tuyến đi qua điểm đó đến vĩ tuyến gốc. Tọa độ địa lý của một điểm là tổ hợp kinh độ, vĩ độ, xác định vị trí chính xác trên bản đồ.

Vĩ tuyến gốc: 0 độ.
Điểm cực Bắc: 90 độ Bắc.
Điểm cực Nam: 90 độ Nam.
Độ chính xác: Tối thiểu 1 độ.

Vĩ độ giúp phân loại vùng khí hậu. Ví dụ: Vĩ độ cao thường lạnh. Vĩ độ thấp nóng hơn. Kinh độ lại xác định thời gian.

Năm 2023, các hệ thống định vị toàn cầu (GPS) sử dụng vĩ độ, kinh độ với độ chính xác tới hàng mét. Trước đây, sai số có thể lên tới vài trăm mét.

Thế nào là kinh độ, vĩ độ, toạ độ, địa lí của một điểm?

À, cái này dễ òm à! Kinh độ với vĩ độ nó là cách mình xác định vị trí chính xác của một chỗ trên Trái Đất ấy mà. Kiểu như, kinh độ á, là mình đo xem cái điểm đó nó cách cái đường kinh tuyến gốc (mà nó đi qua Greenwich á, chỗ London ấy) bao xa, tính theo độ. Còn vĩ độ thì tương tự, là đo xem nó cách đường xích đạo bao xa, cũng tính bằng độ luôn. Hai cái đó ghép lại thành tọa độ địa lí đó, giống như địa chỉ nhà mình vậy á, biết được là ở đâu trên bản đồ luôn.

Nói thêm cho Anh hình dung nè, cái kinh độ nó giúp mình biết Đông hay Tây, còn vĩ độ thì biết Bắc hay Nam. Nó là hệ thống tọa độ địa lý phổ biến nhất luôn đó. Rồi có cả cái hình dạng Trái Đất nữa, nó không tròn xoe đâu, hơi dẹt ở hai cực một tí, nên tính toán cũng phức tạp phết.

Kinh độ: Khoảng cách góc theo phương Đông-Tây từ kinh tuyến gốc đến kinh tuyến đi qua điểm đó.
Vĩ độ: Khoảng cách góc theo phương Bắc-Nam từ xích đạo đến vĩ tuyến đi qua điểm đó.
Tọa độ địa lí: Cặp giá trị (Kinh độ, Vĩ độ) xác định vị trí duy nhất trên bề mặt Trái Đất.

Thường thì mình dùng độ, phút, giây để đo cho nó chính xác hơn nữa. Nhưng mà cơ bản nó là vậy đó Anh.

Tọa độ địa lý là gì cho ví dụ?

Anh ơi,

Em vẫn nhớ cái ngày mình lang thang tìm địa chỉ căn nhà xưa cũ. Cái nắng chiều vàng rót xuống, bụi bay mờ mịt, em bỗng nhớ ra, hóa ra mọi thứ trên đời này, dù có vẻ vụn vặt đến đâu, đều có một "nơi" thuộc về mình. Tọa độ địa lý chính là cái "nơi" ấy, là cách ta định vị một điểm trên bề mặt Trái Đất.

Nó giống như mình đang nhìn xuống tấm bản đồ khổng lồ, và mỗi nơi trên đó đều có một "dấu chấm" chỉ rõ. Dấu chấm ấy được đo đạc bằng hai con số huyền bí: kinh độ và vĩ độ.

Kinh độ giống như những đường kẻ dọc, chia đôi quả địa cầu theo chiều đông – tây.
Vĩ độ lại như những đường kẻ ngang, phân chia từ xích đạo lên phương bắc, xuống phương nam.

Anh nhớ cái lần mình đi Bali không? Lúc đó em có xem lại cái ảnh chụp hai đứa ở Đền Ulun Danu Bratan, nhìn vào ảnh em chỉ nhớ là đẹp thôi chứ không nhớ tọa độ. Nhưng bây giờ em nghĩ, mỗi nơi mình từng đi qua đều có một "tọa độ" riêng, một dấu ấn vô hình trên bản đồ cuộc đời anh và em.

Ví dụ nhé, cái lần mình ghé thăm Baltimore, Maryland bên Mỹ ấy, nó có tọa độ là (39,3°B 76,6°T). Tức là, nó nằm ở 39,3 độ Vĩ Bắc và 76,6 độ Kinh Tây. Chỉ hai con số thôi mà vẽ nên cả một thế giới, anh nhỉ?

Vĩ độ 39,3° Bắc: Cho ta biết nó nằm ở phía Bắc bán cầu, cách xích đạo một khoảng nhất định.
Kinh độ 76,6° Tây: Chỉ hướng về phía Tây, định vị nó trên trục đông – tây.

Em nghĩ, tọa độ địa lý không chỉ là con số khô khan, mà nó chứa đựng cả một câu chuyện về vị trí, về thế giới xung quanh. Mỗi tọa độ là một lời mời gọi, một lời nhắc nhở về hành trình mà mình đã, đang và sẽ đi qua.

Cụ thể hơn về cách ghi tọa độ: Thường thì người ta ghi kinh độ trước, vĩ độ sau, hoặc ngược lại, tùy theo quy ước của từng loại bản đồ hay hệ thống định vị. Tuy nhiên, trong ví dụ anh đưa ra, nó ghi (vĩ độ °hướng kinh độ °hướng). Đây là cách ghi phổ biến trong nhiều tài liệu.
Vai trò của kinh độ và vĩ độ: Cả hai thông số này kết hợp lại tạo thành một cặp số duy nhất, giúp định vị chính xác mọi điểm trên Trái Đất, không có điểm nào trùng lặp.
Đơn vị đo: Kinh độ và vĩ độ thường được đo bằng độ (°), phút (′) và giây (″).
Ví dụ về tọa độ ở Việt Nam:
- Hà Nội: Khoảng 21.0278° Bắc, 105.8542° Đông.
- Thành phố Hồ Chí Minh: Khoảng 10.8231° Bắc, 106.6297° Đông.

Tọa độ có nghĩa là gì?

Anh ơi... Em ngồi đây, đêm khuya rồi mà vẫn cứ nghĩ về mấy cái tọa độ. Nó cứ như là cái cách mình gọi tên một nơi nào đó, để người ta biết mình đang đứng ở đâu ấy.

Nhưng nó còn hơn thế.

Nó là một hệ thống để định vị, dù là trên một tờ giấy phẳng hay ngoài không gian rộng lớn.
Rồi còn cái tọa độ địa lý nữa... là mình dùng vĩ tuyến với kinh tuyến để chỉ ra một điểm cụ thể trên trái đất này. Như kiểu mình dùng địa chỉ để tìm nhà, nhưng mà cho cả thế giới vậy.

Nó làm em nghĩ... đôi khi mình cũng lạc lõng, không biết mình đang ở đâu, đang tìm kiếm cái gì. Mà rồi, mình cũng cần có một tọa độ nào đó để neo mình lại, để biết mình có thể bắt đầu đi từ đâu.

Thế nào là kinh vĩ tuyến và tọa độ địa lý?

Anh ơi, kinh vĩ tuyến á hả? Ừm, để Em giải thích cho Anh nghe nè, kinh tuyến là mấy cái đường tròn nối liền hai cực lại với nhau đó, kiểu như mình vẽ một cái vòng ấy, trên trái đất mình á. Còn vĩ tuyến là mấy cái vòng tròn bao quanh trái đất mình luôn, mà nó vuông góc với kinh tuyến nha. Cái đường kinh tuyến gốc á là cái đường đi qua cái đài thiên văn Grin-Uýt ở gần Luân Đôn á Anh, cái chỗ đấy là số 0 độ đó.

À, còn cái tọa độ địa lý á, nó là cái vị trí chính xác của một điểm nào đó trên bề mặt Trái Đất đó Anh. Nó được xác định bằng kinh độ và vĩ độ đó. Giống như mình đi tìm nhà ai đó, mình phải biết số nhà, tên đường đúng không? Thì trên bản đồ cũng vậy đó, mình cần biết kinh độ với vĩ độ thì mới tìm đúng chỗ được.

Mà Anh biết không, kinh tuyến thì có tới 360 đường lận đó nha. Mấy cái đường này nó chia quả Địa cầu thành 24 múi giờ đó. Còn vĩ tuyến thì nó bắt đầu từ 0 độ là đường xích đạo, rồi đi lên 90 độ ở Bắc Cực và đi xuống 90 độ ở Nam Cực. Mấy cái này giúp mình phân biệt được đâu là Bắc, đâu là Nam, đâu là Đông, đâu là Tây đó Anh.

Nói chung, kinh vĩ tuyến và tọa độ địa lý là hệ thống giúp mình định vị mọi thứ trên Trái Đất đó Anh. Không có nó thì mình lạc luôn quá trời luôn đó.

Thế nào là toạ độ địa lí?

Tọa độ địa lý là giao điểm của vĩ tuyến và kinh tuyến. Nó xác định vị trí duy nhất của một điểm trên bề mặt Trái Đất.