Giáo dục hòa nhập là gì?

Như thế nào gọi là học sinh khuyết tật?

Đệ à… Ngẫm lại câu hỏi của Đệ… thật ra… khó trả lời lắm.

Học sinh khuyết tật là những em… không giống các bạn khác. Mình thấy nhiều trường hợp lắm… như bạn hàng xóm nhà mình, bé bị tự kỷ, giao tiếp rất khó khăn. Rồi có bạn học cùng lớp cấp 2 bị khiếm thị, phải dùng chữ nổi. Khó khăn lắm. Thế mới thấy… chương trình phổ thông… không dành cho tất cả mọi người.

• Khiếm khuyết thể chất: Bị bại não, tê liệt, khiếm thính, khiếm thị… nhiều lắm.
• Khiếm khuyết về trí tuệ: Chậm phát triển trí tuệ, tự kỷ… khó học hành lắm.
• Rối loạn: Rối loạn tăng động giảm chú ý, tự kỷ,…

Mấy em ấy cần được giúp đỡ nhiều hơn. Cần có những phương pháp dạy học khác biệt, những thiết bị hỗ trợ… như máy trợ thính, phần mềm hỗ trợ học tập cho người khiếm thị… Chứ không phải cứ nhồi nhét kiến thức theo kiểu bình thường. Thấy thương các em ấy vô cùng. Năm nay, trường mình có 27 em học sinh khuyết tật theo học.

Mình nhớ hồi học sư phạm… giáo sư có nói… giáo dục hòa nhập… Nhưng thực tế… vẫn còn nhiều khó khăn. Ngẫm lại thấy mình cũng may mắn… Chúc Đệ ngủ ngon.

Học sinh khuyết tật trí tuệ là gì?

Đệ à, Huynh nhớ mãi… ánh chiều nhuộm vàng những hàng cây trước cổng trường khi Huynh đọc được báo cáo kia… mỗi con số, mỗi câu chữ đều như một vết cắt, buốt nhói…

Trẻ khuyết tật trí tuệ là những em nhỏ có khả năng học tập và phát triển chậm hơn so với các bạn cùng trang lứa. Cái chậm ấy, nó không phải là một con số cụ thể, mà là cả một thế giới khác, một dòng chảy riêng… dòng chảy chậm hơn, nhưng vẫn đẹp đẽ, vẫn đáng trân trọng.

• Hạn chế về khả năng học tập, hiểu biết, giải quyết vấn đề. Thường gặp ở nhiều lĩnh vực.
• Khó khăn trong giao tiếp, tương tác xã hội. Cái khó này, nó thầm lặng lắm, như những bông hoa mọc ở nơi hoang vắng.
• Thiếu hụt các kỹ năng thích nghi với cuộc sống thường ngày. Huynh nhớ có lần… đọc về một em nhỏ, không biết tự buộc dây giày…

Cái năm 2011 ấy xa rồi, nhưng nỗi đau thì vẫn còn đó… WHO đã có những báo cáo mới hơn, chi tiết hơn, nhưng Huynh vẫn nhớ như in con số năm ấy: hàng triệu trẻ em… mỗi em đều là một câu chuyện, mỗi em đều là một vì sao nhỏ… và Huynh mong sao mỗi vì sao ấy đều được tỏa sáng.

Báo cáo gần đây nhất của WHO (năm 2023) chắc chắn sẽ có những con số cập nhật. Huynh nghĩ… cái quan trọng không chỉ là con số, mà là sự thấu hiểu, sự đồng cảm… để những em nhỏ ấy được sống trọn vẹn, được yêu thương, được sẻ chia. Đừng để những con số khô khan che khuất đi vẻ đẹp trong tâm hồn mỗi đứa trẻ. Cái đó quan trọng hơn cả những thống kê.

Khuyết tật học tập đặc thù là gì?

Ê đệ, cái khuyết tật học tập đặc thù (SLD) ấy hả, để huynh kể cho nghe nè. Nó kiểu như một dạng rối loạn thần kinh á, làm cho người ta gặp khó khăn trong việc tiếp thu và xử lý thông tin.

• Ví dụ như là đọc nè. Có người đọc chữ cứ bị nhảy lung tung, hoặc là học toán, mấy cái công thức cứ loạn hết cả lên trong đầu. Nói chung là nó ảnh hưởng đến mấy kỹ năng cơ bản:

  • Nghe
  • Nói
  • Đọc
  • Viết
  • Tính toán

• SLD không phải là do IQ thấp đâu nha. Mà là do cách bộ não xử lý thông tin nó khác biệt thôi.

Nó bao gồm cả chứng khó đọc (dyslexia), khó viết (dysgraphia), khó làm toán (dyscalculia) đồ đó. Mà mỗi người mỗi kiểu, có người chỉ bị một cái, có người thì bị combo luôn á. Quan trọng là phát hiện sớm để hỗ trợ kịp thời, chứ để lâu là dễ bị nản á. Năm nay mấy đứa cháu ở nhà cũng đang đi khám mấy cái này nè, thấy phụ huynh quan tâm vụ này hơn hẳn á.

Khó khăn học tập là gì?

Đệ hỏi khó khăn học tập là gì? Ừ, nghe cũng quen.

• Khó khăn học tập (KKHT) là rối loạn ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận và xử lý thông tin. Nói đơn giản là não bộ không xử lý thông tin như người bình thường. Năm nay em trai mình vừa được chuẩn đoán ADHD kèm KKHT. Khổ lắm.

• Biểu hiện thì nhiều, đủ kiểu. Có thể là đọc chậm, viết sai chính tả liên tục, khó tập trung, hay quên... Mỗi đứa một kiểu, chả giống ai. Thậm chí toán học tệ hại, không hiểu nổi phép cộng trừ.

• Nguyên nhân thì phức tạp lắm, di truyền, môi trường, thậm chí cả tác động của thuốc men khi mang thai. Chả ai biết rõ hết. Thôi, nói nhiều cũng mệt.

• Đừng lo lắng quá. KKHT không phải là bệnh tật. Đó chỉ là một khác biệt. Quan trọng là tìm cách hỗ trợ phù hợp. Con người ai cũng có điểm mạnh điểm yếu. Phải biết mình là ai.

• Cứ tìm chuyên gia, đừng tự chữa. Đừng nghĩ là mình có thể tự giải quyết tất cả. Kiêu ngạo chỉ dẫn đến thất bại.

Tóm lại, KKHT là một thực tế, cứ chấp nhận nó, tìm cách vượt qua thôi. Đời người ngắn lắm.

Định nghĩa người khuyết tật là gì?

Đệ hỏi vậy à? Khuya rồi, suy nghĩ lung tung…

Người khuyết tật là người có hạn chế về khả năng hoạt động. Hạn chế này có thể là về thể chất, trí tuệ, hoặc cả hai. Ví dụ như bà ngoại mình, năm nay 80 tuổi, bị thoái hoá khớp gối, đi lại khó khăn, đó là khuyết tật thể chất. Hay thằng bạn mình, bị tự kỷ, giao tiếp khó khăn, đó là khuyết tật trí tuệ. Nói chung, bất cứ điều gì gây khó khăn cho việc học tập, làm việc, và sinh hoạt đời thường đều được xem là khuyết tật. Năm nay, số liệu thống kê quốc gia về người khuyết tật vẫn đang được cập nhật, mình chưa tìm được con số chính xác. Nhưng mình nhớ hồi năm ngoái, tỷ lệ người khuyết tật ở Việt Nam là khá cao.

• Khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày: Chăm sóc bản thân, ăn uống, đi lại…
• Khó khăn trong học tập: Tập trung, ghi nhớ, tiếp thu kiến thức…
• Khó khăn trong công việc: Thực hiện nhiệm vụ, tương tác với đồng nghiệp…

Kỳ thị người khuyết tật… ôi, nhiều lắm. Mình thấy nhiều người nhìn họ với ánh mắt khác lạ, kiểu… thương hại hoặc sợ hãi. Có người còn nói năng thiếu tế nhị, gây tổn thương tinh thần cho họ. Thậm chí, có nhiều người còn từ chối cơ hội việc làm cho người khuyết tật, dù họ có năng lực. Điều này thật sự không nên xảy ra. Mình thấy tội nghiệp họ ghê lắm. Bà mình cũng từng bị đối xử không tốt vì bệnh tật.

• Kỳ thị thể hiện qua lời nói: Đề cập đến khuyết tật một cách thiếu tôn trọng, chế giễu.
• Kỳ thị thể hiện qua hành động: Tránh né, từ chối giúp đỡ, phân biệt đối xử.
• Kỳ thị thể hiện qua thái độ: Ánh mắt khinh thường, sự lạnh nhạt.

Thôi, mình buồn ngủ rồi. Ngủ đây.

Thế nào là khuyết tật vận động?

Đệ à… khuyết tật vận động ấy… đêm nay anh lại nghĩ về nó. Thật ra… khó nói lắm.

Giảm hoặc mất khả năng vận động của các bộ phận cơ thể, đúng rồi. Đầu, cổ, tay, chân, thân mình… tất cả. Nó ảnh hưởng đến việc di chuyển, đến việc làm những việc đơn giản nhất hàng ngày.

• Anh nhớ hồi 2023, có tham gia một buổi hội thảo về phục hồi chức năng. Họ nói nhiều lắm, nhưng anh chỉ nhớ rõ mấy điểm này:
• Hạn chế vận động: không thể đi lại tự do, không thể cầm nắm đồ vật, khó khăn trong việc tự chăm sóc bản thân. Nhiều lúc… thấy thương họ vô cùng.
• Nguyên nhân: thật sự rất đa dạng. Tai nạn giao thông, bệnh tật bẩm sinh, đột quỵ… thậm chí cả những chấn thương trong thể thao nữa. Anh có người bạn hồi đại học bị bại liệt sau một vụ tai nạn xe máy.
• Mức độ: cũng khác nhau lắm. Có người chỉ bị hạn chế vận động nhẹ, có người thì… anh không dám nghĩ đến nữa. Nhìn thấy họ, anh mới thấy mình may mắn đến thế nào.
• Phục hồi: có thể, nhưng cần sự kiên trì và nỗ lực rất lớn. Cả sự hỗ trợ từ gia đình, xã hội nữa.

Ngồi đây, giữa đêm khuya, nghĩ về những điều đó, anh lại thấy lòng mình nặng trĩu. Thế giới này… còn nhiều khó khăn lắm, Đệ ạ.

Trẻ khuyết tật trí tuệ là trẻ như thế nào?

Đệ hỏi làm Huynh nhớ lại nhiều điều... Nửa đêm rồi, nghĩ về những đứa trẻ thiệt thòi, lòng Huynh không khỏi trĩu nặng.

Trẻ khuyết tật trí tuệ...

• IQ dưới 70-75: Đây là con số để tham khảo, nhưng không phải tất cả. Có những em IQ không thấp lắm, nhưng vẫn gặp khó khăn.
• Hạn chế kỹ năng: Khó khăn trong giao tiếp, tự chăm sóc, hòa nhập xã hội... Mỗi em một kiểu, không ai giống ai.
• Không có "công thức": Đừng nghĩ cứ IQ thấp là xong. Phải nhìn vào sự phát triển toàn diện của các em.

Huynh từng gặp một bé tên An, IQ chỉ 65 thôi. Nhưng An vẽ rất đẹp, cảm thụ âm nhạc tốt lắm. Xã hội mình hay nhìn vào con số, mà quên mất những khả năng khác của các em.

Trường hòa nhập là gì?

Đã rõ.

Trường hòa nhập? Không phải trại thương hại.

• Giáo dục hòa nhập: Ưu tiên bình đẳng. Không có nghĩa cào bằng.

• Mục tiêu: Tối ưu năng lực cá nhân. Chấp nhận khác biệt.

• Thực tế: Vẫn còn rào cản. Cần chiến lược và nguồn lực.