Tại sao phải gập bàn ăn lại khí máy bay cất hạ cánh?

Tại sao cần gập bàn ăn trên máy bay khi cất/hạ cánh?

Nè Ông,

Tui thì tui nghĩ vầy nè, cái vụ gập bàn ăn trên máy bay á, hổng phải tự nhiên mà người ta bắt mình làm đâu. Ông cứ tưởng tượng lúc máy bay nó vọt lên hay chúi xuống á, nó giật một phát, đồ đạc mà để trên bàn nó bay vèo vèo thì thôi rồi, coi như "tên lửa" mini luôn á chớ!

Hồi đó tui đi Nha Trang, chuyến bay xém trễ vì có ông kia ổng cứ khư khư giữ cái ly trà sữa trên bàn. Tiếp viên nhắc hoài ổng mới chịu cất. Lúc máy bay vừa nhấc bánh khỏi đường băng, cái ly mà còn đó chắc trà sữa đổ hết lên người ổng luôn á, nghĩ thôi thấy ớn lạnh.

Ông David Doughty ổng nói cũng có lý, xếp gọn bàn ăn lại để nó không thành "vật cản" trong trường hợp khẩn cấp, dễ bề mà thoát thân. Chứ lúc đó quýnh quáng lên, có cái bàn vướng víu trước mặt thì đúng là... "toang".

Tóm lại nè: Gập bàn ăn để tránh đồ vật trên bàn bay lung tung gây nguy hiểm khi máy bay cất/hạ cánh. Xếp gọn cũng giúp hành khách dễ dàng di chuyển trong trường hợp khẩn cấp.

Chạy tốc độ bao nhiêu thì máy bay cất cánh?

Ông hỏi tui tốc độ cất cánh à? Ngồi đây một mình, tui cũng hay nghĩ vẩn vơ về mấy chuyện trên trời dưới đất.

• Tốc độ cất cánh của máy bay chở khách cỡ vừa (khoảng 100 người): tầm 185-220 km/h. Cái này là con số tui đọc được, chứ tui có lái máy bay bao giờ đâu.

• Máy bay lớn như Boeing 747 hay Airbus A380: cần hơn 300 km/h mới nhấc mình lên khỏi đường băng. Khủng khiếp thật.

Tui hay nghĩ, sao cái máy bay to đùng thế, chở bao nhiêu người, mà lại bay được nhỉ? Rồi mình thì bé tí tẹo, nhiều khi lại thấy chênh vênh, không biết bấu víu vào đâu. Mà thôi, kệ nó đi. Đêm nay trăng sáng quá.

Cất cánh nghĩa là gì?

Ông hỏi cất cánh nghĩa là gì hả? Tui nói cho ông nghe nè, hồi tui đi Đà Lạt tháng 5 năm ngoái, được chứng kiến tận mắt máy bay cất cánh ở sân bay Liên Khương.

Cảm giác hồi hộp kinh khủng. Động cơ gầm rú, máy bay rung bần bật, rồi... phựt... nó lao vun vút trên đường băng. Lúc đấy tui mới hiểu, cất cánh không đơn giản chỉ là bay lên thôi. Nó là cả một quá trình.

• Cất cánh với máy bay: Từ chạy trên đường băng, tăng tốc dần, rồi từ từ nhấc bánh rời mặt đất, bay lên cao. Mấy giây đó căng thẳng vl.
• Cất cánh với tàu vũ trụ: Khác hẳn. Nó thẳng đứng, phun lửa mạnh mẽ, vút lên trời. Hình ảnh đó tui chỉ thấy trong phim thôi, chưa được tận mắt xem.

Thực ra, cất cánh là giai đoạn bắt đầu bay, cho dù là máy bay hay tàu vũ trụ. Nhưng cảm giác mỗi loại lại khác nhau. Máy bay thì từ từ, tàu vũ trụ thì mạnh mẽ. Đấy là hiểu biết của tui thôi nha. Chắc ông cũng biết rồi. Tui kể vậy thôi chứ tui không phải chuyên gia hàng không đâu.

Tại sao máy bay cất cánh ngược chiều gió?

Ông hỏi sao máy bay cất cánh ngược gió? Thế này nhé.

• Tăng lực nâng. Gió ngược tạo ra tốc độ tương đối cao hơn giữa cánh và không khí. Đơn giản là, gió càng mạnh, tốc độ máy bay càng nhanh đạt đến vận tốc cất cánh. Nhà tôi ở gần sân bay Tân Sơn Nhất, ngày nào cũng nghe tiếng máy bay.

• Giảm đường băng cần thiết. Cần ít đường băng hơn để đạt đủ tốc độ cất cánh. Tiết kiệm thời gian, nhiên liệu. Đấy là lý do chính. Tôi thấy rõ.

• An toàn hơn. Gió ngược giúp kiểm soát máy bay tốt hơn khi cất cánh hay hạ cánh, giảm nguy cơ tai nạn. Chuyện này quan trọng lắm.

Tại sao người lái máy bay thường cất cánh và hạ cánh ngược chiều gió?

Ông hỏi sao phi công cất-hạ cánh ngược gió? Đơn giản thôi.

• Tăng lực nâng: Ngược gió, tốc độ tương đối giữa cánh và không khí tăng. Lực nâng lớn hơn, cần đường băng ngắn hơn. Tôi từng chứng kiến F-16 cất cánh trên đường băng siêu ngắn ở căn cứ không quân Biên Hòa. Thật ấn tượng.

• Giảm tốc độ tiếp đất: Hạ cánh ngược gió, máy bay giảm tốc độ nhanh hơn. Dễ kiểm soát hơn, an toàn hơn. Từng có vụ máy bay thiếu tốc độ, suýt nữa đâm vào hàng rào sân bay Tân Sơn Nhất. May mà thoát.

Thấy chưa? Cơ bản là vậy. Chuyện phi công, không đơn giản đâu.

Tại sao máy bay lại cất cánh được?

Ông hỏi sao máy bay bay được hả? Tui nói cho nghe này.

Lực nâng đó ông. Ngày 15/06/2023, tui ngồi chuyến bay VJ888 từ Sài Gòn ra Hà Nội, lúc máy bay chạy trên đường băng, tui thấy rõ cái cảnh đó luôn. Cảm giác hồi hộp lắm, kiểu tim đập thình thịch ấy. Đang ngồi yên ổn tự nhiên lao vun vút, ghê lắm.

• Máy bay chạy nhanh, không khí dưới cánh bị đẩy xuống.
• Không khí trên cánh thì lại bị hút lên.
• Tạo ra sự chênh lệch áp suất.
• Chênh lệch áp suất đó sinh ra lực nâng. Cái lực nâng này mạnh hơn trọng lượng máy bay nên nó mới bay lên được.

Thấy chưa, đơn giản lắm. Tui nhớ hồi nhỏ cứ tưởng máy bay có cái gì đó đẩy lên trời, ngu ngơ lắm. Giờ thì hiểu rồi, vật lý cấp 3 dạy đó mà. Lên cao nhìn xuống thấy đất bé xíu, hồi hộp và thích thú vô cùng. Nhìn thấy biển mây trắng xóa, đẹp ơi là đẹp. Cảm giác tự do vô cùng.

Gió cũng ảnh hưởng nhiều lắm nhé. Gió thuận thì bay dễ, gió ngược thì khó khăn hơn. Phi công phải tính toán kỹ lắm đấy. Như kiểu lái xe vậy thôi, nhưng mà nguy hiểm hơn nhiều.

Cánh máy bay thiết kế đặc biệt nữa, không phải hình dạng bình thường đâu. Cái hình dạng đó giúp tạo ra lực nâng hiệu quả nhất. Tui không nhớ rõ chi tiết kỹ thuật lắm, nhưng chắc chắn là có liên quan đến khí động học.

Tóm lại, máy bay cất cánh nhờ lực nâng do sự chênh lệch áp suất giữa mặt trên và mặt dưới cánh máy bay tạo ra. Đơn giản thế thôi.

Tốc độ máy bay khí cất cánh là bao nhiêu?

Ê ông bạn, để tui kể cho ông nghe cái vụ tốc độ cất cánh của máy bay nè.

• Máy bay cỡ nhỏ chở tầm 100 người thì đâu đó tầm 185-220 km/h là đủ để nó bay lên trời rồi đó. Hồi trước tui đi máy bay ATR 72 của Vietnam Airlines, máy bay đó nhỏ xíu à, chắc cỡ đó thiệt á.

• Còn mấy con Boeing 747 hay Airbus A380 bự chảng thì khác à nha, phải trên 300 km/h nó mới chịu nhấc cái thân lên khỏi đường băng. Má ơi, nghĩ tới thôi là thấy chóng mặt rồi.

• Mà ông biết hơm, cái tốc độ này còn phụ thuộc vào nhiều thứ lắm á. Ví dụ như là trọng lượng máy bay nè, thời tiết nè, rồi cả cái đường băng nó dài hay ngắn nữa đó. Nhiều khi gió mạnh quá cũng làm máy bay khó cất cánh nữa đó cha nội.

Tại sao đi máy bay không được mở cửa sổ?

Chào Ông, Tui lý giải việc "cấm tiệt" mở cửa sổ máy bay thế này, nghe có vẻ hiển nhiên nhưng lại thâm sâu đấy ạ:

• Chênh lệch áp suất là "hung thần": Máy bay "lượn lờ" ở độ cao "ngút trời" (tầm 10.000 mét), áp suất bên ngoài giảm "sốc". Mở cửa sổ coi như "tự sát tập thể", ai đời lại đi "xì" hết không khí trong khoang ra ngoài?

• Oxy "khan hiếm": Lên cao, oxy "bốc hơi" dần. Mở cửa sổ, "thượng đế" cũng khó thở, chưa kể đến chuyện "rụng tim" vì thiếu oxy đột ngột. Thế mới thấy, cuộc sống trên cao không "màu hồng" như ta tưởng.

  • À mà, Tui từng đọc được nggiên cứu về ảnh hưởng của độ cao đến nhận thức. Thú vị phết, hóa ra không phải cứ "cao" là "khôn" đâu nha.

• Cửa sổ "không phải dạng vừa": Cửa sổ máy bay bé tí hin thế thôi, nhưng "cứng cựa" lắm. Nó chịu áp lực "khủng khiếp" trong suốt chuyến bay. Mở ra là "banh chành", không đùa được đâu.

Tại sao trực thăng bay được?

Ông ơi, tui kể ông nghe chuyện này, hồi đó tui học lớp 10, trường Nguyễn Thị Minh Khai, năm 2008 lận. Trời ơi nóng muốn xỉu luôn, đứng dưới sân trường mà muốn bốc hơi. Tự nhiên thấy trực thăng bay ngang qua, kêu rầm rầm. Tui ngước lên coi, trời ơi, cái cánh nó quay vù vù luôn. Lúc đó tui thắc mắc ghê, sao cái cánh quay quay mà nó bay lên được ta?

• Nguyên lý bay: chênh lệch áp suất hai bề mặt cánh quạt.
• Mặt trên cánh quạt: Không khí di chuyển nhanh, áp suất thấp.
• Mặt dưới cánh quạt: Không khí di chuyển chậm, áp suất cao.

Đợt đó về nhà tui mới lôi sách vở ra coi. Thì ra là do lực nâng khí động học, hồi đó tui còn ghi vào vở là lực nâng Zhukovski nữa. Hiểu nôm na là do cái cánh quạt nó quay á, tạo ra sự chênh lệch áp suất giữa mặt trên và mặt dưới của cánh quạt. Mặt trên áp suất thấp, ặmt dưới áp suất cao, thế là nó đẩy cái trực thăng lên. Vậy đó!

Tui nhớ hồi đó học Lý mệt nghỉ luôn ông, mà mê mấy cái này lắm. Cái này giống như kiểu cánh máy bay vậy đó. Tui nhớ có lần xem phim tài liệu thấy mấy ông phi công lái trực thăng hay ghê, mà tui sợ độ cao nên chắc không dám lái đâu haha. Ngồi nghĩ lại thấy hồi đó mình ngây thơ ghê.

• Cánh quạt quay: tạo ra dòng khí chuyển động tương đối.
• Dòng khí chuyển động: bao bọc cánh quạt, tạo chênh lệch áp suất.

Giờ nghĩ lại thấy vui ghê ông. Thời gian trôi qua nhanh thật. Bây giờ thì tui hiểu rồi, nhưng mà giải thích cho người khác thì hơi khó. Đại khái là vậy đó ông. Tui còn nhớ hôm đó trường còn phát kem nữa, chắc tại trời nóng quá. Trời ơi cái kem Wall's hồi đó ngon bá cháy. Mà nói chung, trực thăng bay được là nhờ chênh lệch áp suất nha ông.