Có bao nhiêu mức đó phản vệ?

Có bao nhiêu mức độ phản vệ? Phân loại từ nhẹ đến nặng

Tìm hiểu ngay vấn đề có bao nhiêu mức độ phản vệ theo quy định y tế giúp người dân và nhân viên y tế nhận diện chính xác các dấu hiệu nguy hiểm. Việc nắm vững phân loại cấp độ từ nhẹ đến nguy kịch mang ý nghĩa sống còn, hỗ trợ xử trí kịp thời các tình huống dị ứng nghiêm trọng đe dọa tính mạng người bệnh.

Phân loại các mức độ phản vệ theo quy định của Bộ Y tế

Phản vệ là một phản ứng dị ứng nghiêm trọng có thể xảy ra đột ngột và đe dọa tính mạng nếu không được nhận diện kịp thời. Theo quy định của Bộ Y tế, phản vệ chia thành mấy mức độ từ nhẹ đến nguy kịch. Việc nắm rõ các mức độ này giúp nhân viên y tế và người dân chủ động hơn trong việc xử trí cấp cứu.

Mức độ nhẹ (Độ I)

Ở mức độ nhẹ, người bệnh chỉ xuất hiện các triệu chứng đơn thuần trên da, tổ chức dưới da và niêm mạc. Các biểu hiện thường gặp bao gồm ngứa ngáy, nổi mề đay hoặc phù mạch. Nói thật, nhiều người thường chủ quan bỏ qua giai đoạn này vì nghĩ đây chỉ là dị ứng thông thường do thức ăn hay thời tiết. Tuy nhiên, phản vệ có thể tiến triển rất nhanh và không theo tuần tự, đòi hỏi phải theo dõi sát sao người bệnh.

Mức độ nặng (Độ II)

Phản vệ độ II được xác định khi người bệnh xuất hiện từ hai triệu chứng trở lên ở nhiều cơ quan khác nhau. Các dấu hiệu bao gồm mề đay và phù mạch lan nhanh, kết hợp với các triệu chứng hô hấp như khó thở, tức ngực, khàn tiếng hoặc chảy nước mũi.

Ngoài ra, người bệnh có thể gặp rắc rối ở đường tiêu hóa như đau bụng, nôn mửa hoặc tiêu chảy. Lúc này, nhịp tim có thể nhanh hoặc loạn nhịp. Lưu ý: Khi phản vệ đạt từ độ II trở lên, việc sử dụng adrenalin tiêm bắp là cực kỳ quan trọng theo đúng hướng dẫn chuyên môn.

Mức độ nguy kịch (Độ III)

Bước sang mức độ III, các triệu chứng trở nên vô cùng nghiêm trọng và đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh. Hệ hô hấp chịu ảnh hưởng nặng nề với tình trạng phù thanh quản, tiếng rít thanh quản và khó thở dữ dội.

Hệ tuần hoàn xuất hiện tình trạng sốc, mạch nhanh nhỏ và tụt huyết áp. Bên cạnh đó, người bệnh có thể bị rối loạn ý thức như vật vã, hôn mê, co giật hoặc rối loạn cơ tròn. Đây là tình huống khẩn cấp đòi hỏi phải xử trí y tế ngay lập tức.

Mức độ ngừng tuần hoàn (Độ IV)

Mức độ IV là giai đoạn nặng nhất của phản vệ, xảy ra khi người bệnh bị ngừng hô hấp và ngừng tuần hoàn (ngừng tim, ngừng thở). Đây là tình trạng chết lâm sàng, bắt buộc phải tiến hành cấp cứu ngừng tuần hoàn (hồi sinh tim phổi) ngay lập tức để giành lại sự sống. Phần lớn các trường hợp ở độ IV là hậu quả của việc không nhận diện hoặc xử trí kịp thời các mức độ trước đó.

Nguyên tắc xử trí và theo dõi các mức độ phản vệ

Khi nghi ngờ có phân loại 4 mức độ phản vệ, bước đầu tiên và quan trọng nhất là ngừng ngay việc tiếp xúc với dị nguyên nghi ngờ. Người bệnh cần được đặt nằm tại chỗ với tư thế phù hợp, và thuốc adrenalin chính là chìa khóa quyết định trong phác đồ cấp cứu. Bất kể trường hợp nào từ độ II trở lên đều cần được theo dõi sát sao tại các cơ sở y tế trong ít nhất 24 giờ nhằm đề phòng phản vệ hai pha có thể xảy ra đột ngột.

So sánh các mức độ phản vệ theo tiêu chí lâm sàng

Mức độ I (Nhẹ)

Ngứa, nổi mề đay, phù mạch nhẹ

Dùng thuốc kháng histamin hoặc corticoid theo chỉ định, theo dõi sát

Ổn định, chưa có thay đổi bất thường về huyết áp

Chỉ giới hạn ở da, tổ chức dưới da và niêm mạc

Mức độ II (Nặng)

Mề đay lan nhanh, khó thở nhẹ, đau bụng, nôn mửa

Tiêm bắp adrenalin ngay lập tức theo phác đồ Bộ Y tế

Huyết áp chưa tụt hoặc có thể tăng nhẹ, nhịp tim nhanh

Tổn thương từ 2 cơ quan trở lên (da, hô hấp, tiêu hóa, tuần hoàn)

Mức độ III (Nguy kịch) & IV (Ngừng tuần hoàn)

Thở rít, tím tái, tụt huyết áp sâu, hôn mê hoặc ngừng tim thở

Cấp cứu hồi sinh tim phổi, dùng adrenalin tĩnh mạch/tiêm bắp, thở oxy và hỗ trợ hô hấp chuyên sâu

Tụt huyết áp nặng hoặc không đo được, mạch nhanh nhỏ hoặc mất mạch

Đa cơ quan bị ảnh hưởng nghiêm trọng kèm theo suy hô hấp và trụy tim mạch

Tình huống xử trí phản vệ tại cơ sở y tế của bác sĩ Lan

Bác sĩ Lan tại một phòng khám đa khoa ở Hà Nội tiếp nhận bệnh nhân nam 32 tuổi có biểu hiện ngứa râm ran và nổi mề đay toàn thân chỉ sau 5 phút tiêm kháng sinh. Ban đầu, các triệu chứng chỉ dừng lại ở mức độ nhẹ.

Chỉ ít phút sau, bệnh nhân bắt đầu xuất hiện thêm triệu chứng khó thở nhanh nông, tức ngực và nôn mửa liên tục. Tình trạng này lập tức chuyển sang mức độ nặng đòi hỏi sự can thiệp khẩn trương.

Nhận định đây là phản vệ độ II, bác sĩ Lan không chờ đợi mà chỉ định tiêm bắp ngay liều adrenalin đầu tiên theo đúng hướng dẫn của Bộ Y tế, đồng thời chuẩn bị sẵn hệ thống thở oxy.

Nhờ xử trí nhanh gọn và chính xác, huyết áp và nhịp thở của bệnh nhân dần ổn định sau 15 phút. Bệnh nhân sau đó được chuyển đến bệnh viện lớn để tiếp tục theo dõi đủ 24 giờ.

Thông tin trong bài viết này chỉ mang tính chất tham khảo y khoa và giáo dục cộng đồng, không thay thế cho chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị từ bác sĩ chuyên khoa. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ phản vệ, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu ngay lập tức.