Nơi sinh trưởng là gì?

Phân biệt nơi sinh trưởng với nơi sinh và nguyên quán?

Dạ Bác, em xin chia sẻ góc nhìn của mình về chuyện này ạ.

Nơi sinh trưởng theo Bác nói là nơi ra đời và lớn lên, đúng như từ điển giải thích, nghe cũng xuôi tai. Nhưng mà thực tế, em thấy nó hơi nhập nhằng với nơi sinh. Nơi mình "khai hoa nở nhụy" là một chuyện, còn cái nơi mình gắn bó, chạy nhảy, lớn khôn lại là một chuyện khác nữa.

Hồi em còn bé xíu, em sinh ra ở bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội đó Bác. Nhưng mà tuổi thơ của em là ở quê ngoại, dưới một cái làng nhỏ xíu ở tỉnh Bắc Giang. Em lớn lên, đi học, bạn bè em toàn là mấy đứa ở làng đó thôi. Cứ mỗi lần điền giấy tờ gì đó, hỏi "nơi sinh trưởng", em cứ phân vân mãi. Nếu ghi "Bạch Mai", thì nghe xa lạ, không phải là cái nơi em thuộc về. Còn ghi "Bắc Giang", thì lại không đúng với "nơi ra đời".

Cái vụ "nơi sinh trưởng của cha đẻ" trong đăng ký hộ tịch, em thấy nó cũng hơi chung chung thật. Giống như nói chung chung về cái gốc gác vậy đó. Chứ còn cái nơi mà cha em thực sự lớn lên, gắn bó cả một thời thanh xuân, đâu phải lúc nào cũng là nơi ông ấy cất tiếng khóc chào đời đâu ạ. Nhiều khi cha mẹ mình sinh con ở một nơi thuận tiện, rồi lại quay về quê cũ sinh sống, làm ăn.

Đôi khi em nghĩ, có lẽ mình cần tách bạch rõ hơn giữa nơi sinh (nơi mình chào đời, cái giấy khai sinh ghi rõ ràng) và nơi lớn lên (nơi mình có kỷ niệm, có bạn bè, có gốc rễ tuổi thơ). Hai cái này tuy liên quan nhưng bản chất nó khác nhau. Cứ gộp chung "nơi sinh trưởng" thì đôi khi nó làm mất đi cái sự cụ thể, cái hồn của một vùng đất mà mình gắn bó.

Nơi sinh trưởng: Nơi người đó sinh ra và lớn lên. Nơi sinh: Địa điểm cụ thể nơi một người được sinh ra. Nguyên quán: Quê gốc của một người, thường là nơi cư trú lâu đời của gia đình.

Con theo quê quán của ai?

Bác ơi, cái vụ quê quán của con cái nó cũng nhức đầu ra phết, không phải cứ "tặc lưỡi" là xong đâu à! Như nhà em hồi xưa, ông bà cãi nhau chí chóe mãi mới quyết được cho thằng Tèo theo bên nội hay bên ngoại đấy. Mà nói thẳng ra, quê quán của đứa nhỏ thì cứ nhìn vào ông bố bà mẹ nó thôi.

Quê quán của cá nhân được xác định theo quê quán của cha hoặc mẹ. Việc này dựa trên sự thỏa thuận của cha mẹ hoặc theo tập quán địa phương khi khai sinh.

Đấy Bác thấy không, luật pháp mình cũng thâm thúy lắm chứ không phải đùa đâu. Nó như kiểu cái "vé thông hành" của đời người, ai mà không có thì đúng là lạc trôi giữa biển người luôn!

• Chốt hạ là: Con cái có thể theo quê cha, cũng có thể theo quê mẹ, miễn sao đôi bên phụ huynh đồng lòng như "chó với mèo" chịu ngồi chung mâm được là ổn. Nếu mà căng quá, không ai nhường ai thì thôi, cứ theo tập quán xưa nay mà phang tới.
• Ví dụ, hồi xưa ở làng em, mà nhà nào mà con trai đầu lòng thì y như rằng là theo quê cha như đinh đóng cột, không lệch đi đâu được. Còn con gái út thì đôi khi lại "được ưu ái" cho về với quê mẹ, kiểu làm của hồi môn tinh thần vậy đó Bác.
• Cái chuyện này nó quan trọng phết đấy Bác, không chỉ là ghi mấy chữ vào tờ giấy khai sinh đâu. Nó còn liên quan đến họ hàng, dòng tộc, đất hương hỏa, rồi cả mấy cái đám giỗ tổ nữa chứ. Lớn lên mà không rõ quê quán, nhiều khi cũng như "con chim lạc đàn" vậy.
• Mà Bác biết không, cái quê quán này nó đôi khi còn định hình cả tính cách con người nữa đó. Thằng cu Tí nhà hàng xóm em, mẹ nó dân miền Tây phóng khoáng, bố nó dân miền Bắc cẩn trọng. Thế là nó lớn lên cứ nửa nọ nửa kia, chả biết theo ai, cứ như tắc kè hoa đổi màu vậy!
• À, mà giờ thì mấy vụ này dễ thở hơn hồi xưa nhiều rồi Bác ạ. Giấy tờ thủ tục cũng đơn giản hơn, không còn lằng nhằng như "rễ cây đa" nữa đâu. Cứ ra phường xã mà trình bày, có cán bộ hộ tịch hướng dẫn nhiệt tình lắm, như kiểu "bác sĩ tâm lý" cho các cặp vợ chồng đang đau đầu vụ này vậy.

Nơi sinh trong học bạ ghi như thế nào?

Bác ơi, cái này Em nhớ là ghi nơi sinh thực tế, ví dụ như thôn Xóm Cát, xã Tân Lộc, huyện Hớn Quản, tỉnh Bình Phước. Hồi em làm giấy khai sinh cho con, con em sinh ở bệnh viện tỉnh, nên trên giấy ghi tên bệnh viện đó, rồi xã, huyện, tỉnh.

Nhưng nếu mà sinh ở nhà hay đâu đó không có giấy tờ chứng minh thì phải ghi địa danh hành chính nơi mình đang cư trú hoặc nơi xảy ra việc sinh, ghi đủ ba cấp ấy bác ạ. Quan trọng là đúng địa danh thực tế.

• Quy định ghi nơi sinh trong giấy khai sinh:
  • Sinh tại cơ sở y tế: Ghi tên cơ sở y tế, địa danh hành chính nơi cơ sở y tế đó tọa lạc.
  • Sinh ngoài cơ sở y tế: Ghi địa danh hành chính thực tế nơi trẻ sinh ra (ghi đủ 3 cấp đơn vị hành chính).

Từ trú quán cơ nghĩa là gì?

Trú quán là nơi một người thường xuyên sinh sống, ổn định, không có thời hạn. Nó được xác định theo đơn vị hành chính cấp xã, huyện, tỉnh.

Dạ Bác, cái từ "trú quán" này giờ nghe quen tai thôi chứ luật mới họ bỏ rồi Bác ạ. Em cũng mới biết á. Cứ tưởng nó với thường trú là một. Mấy cái luật này thay đổi xoành xoạch, theo không kịp luôn.

Bây giờ Luật Cư trú 2020 không còn định nghĩa "trú quán" nữa. Họ dùng một khái niệm chung hơn là "nơi cư trú". Mấy giấy tờ cũ thì vẫn ghi, nhưng làm giấy tờ mới là theo luật mới hết. Nhiều khi đi làm giấy tờ người ta hỏi mình cũng ngơ ngác.

Trong "nơi cư trú" nó lại chia ra làm hai cái Bác ạ, dễ lộn lắm:

• Nơi thường trú: Chỗ ở ổn định, lâu dài. Giống cái "trú quán" ngày xưa nhất.
• Nơi tạm trú: Chỗ ở có thời hạn, ví dụ sinh viên đi thuê trọ hay mình đi công tác dài ngày.

Nên giờ ai hỏi trú quán ở đâu thì mình cứ hiểu là họ đang hỏi nơi đăng ký thường trú của mình đó Bác. Ngôn ngữ đời thường với ngôn ngữ pháp luật đôi khi nó không khớp nhau liền được. Mệt ghê.