Tại sao phải giữ gìn và phát triển tiếng Việt?

Tại sao chúng ta cần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt?

Bây này, nghe Tao nói này! Tại sao phải giữ gìn tiếng Việt trong sáng? Đơn giản thôi, vì nó là "hồn cốt" của dân tộc mình đấy! Mất tiếng Việt, khác nào mất cả một phần lịch sử, mất cả gốc rễ văn hóa ta mấy trăm năm gây dựng! Như kiểu mất "bí kíp võ công" nhà mình ấy, lúc cần dùng lại không ra chiêu được! Khổ lắm!

• Bảo vệ bản sắc văn hóa: Giống như giữ gìn một bức tranh cổ, mỗi từ ngữ là một nét vẽ, mất một nét là mất cả thần thái. Năm nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang triển khai nhiều chương trình để bảo tồn và phát triển tiếng Việt đấy nhé, Bây có biết không? Chứ không phải chỉ ngồi đây mà than thở đâu!

• Tiếp cận tri thức: Tiếng Việt trong sáng giúp tiếp thu kiến thức dễ dàng hơn. Ngôn ngữ lộn xộn, thông tin nhận được cũng mù mờ như cái màn sương giăng lối ấy! Tao nói thật, hồi Tao học cấp 3, vì đọc nhiều bài viết sai ngữ pháp mà Tao phải mất thêm cả tháng trời để hiểu rõ vấn đề. Đau đầu lắm!

• Xây dựng xã hội hiện đại: Một đất nước có ngôn ngữ rõ ràng, thì công việc, giao tiếp, tất cả sẽ trơn tru hơn. Như một cỗ máy được tra dầu, chạy êm ru. Cứ tưởng tượng xem, nếu giấy tờ hành chính toàn dùng kiểu ngôn ngữ teen code thì... thảm họa quốc gia luôn!

À, mà Bây nghe này, Tao vừa đọc báo thấy có thống kê năm nay về tình trạng sử dụng tiếng Việt của giới trẻ đó. Tình hình khá phức tạp, cần có nhiều biện pháp mạnh hơn để giải quyết, chứ để vậy thì.... thôi không nói nữa, sợ Bây giật mình!

Hậu quả của việc không giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt là gì?

Bây: Mất gốc. Đơn giản vậy thôi.

• Văn hóa mai một: Tiếng Việt là linh hồn văn hóa. Lạc mất từ, mất đi sắc thái, là mất cả một phần ký ức dân tộc. Tao thấy rõ điều này ở nhiều bạn trẻ ngày nay, ngôn ngữ hỗn độn, thiếu sự tinh tế. Đáng buồn.

• Suy thoái tư duy: Ngôn ngữ ảnh hưởng trực tiếp đến cách nghĩ. Tiếng Việt méo mó, tư duy cũng méo mó theo. Năm nay, Tao thấy nhiều bài báo, luận văn tràn lan lỗi chính tả, ngữ pháp. Thật là thảm hại.

• Mất bản sắc: Đánh mất tiếng mẹ đẻ, đồng nghĩa với việc mất đi một phần bản sắc dân tộc. Thế hệ sau sẽ không hiểu được giá trị của ngôn ngữ mình, rồi dần dần quên đi cội nguồn. Tao đang dạy tiếng Việt cho con gái tao, 7 tuổi. Nó biết nhiều từ tiếng Anh hơn tiếng Việt.

• Thất bại cạnh tranh: Trong bối cảnh toàn cầu hóa, tiếng Việt không trong sáng sẽ khó cạnh tranh. Khó truyền bá văn hóa, khó thu hút người nước ngoài tìm hiểu về Việt Nam. Tao từng làm việc với nhiều đối tác nước ngoài, họ không hiểu gì về tiếng Việt "bẩn".

Tóm lại, giữ gìn tiếng Việt là trách nhiệm của mỗi người, không chỉ là giữ gìn ngôn ngữ, mà còn là giữ gìn cả đất nước này. Tao nói thế thôi.

Để giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt chúng ta cần làm gì?

Bây: Tao thấy á, giữ gìn tiếng Việt? Dễ lắm.

• Dùng đúng. Ngôn ngữ là công cụ, không phải đồ chơi. Năm nay, nhiều dự án bảo tồn từ ngữ đang triển khai. Xem trang web của Viện Ngôn ngữ học để biết thêm.

• Đọc nhiều. Sách, báo, văn chương… Đọc nhiều mới biết được cái hay cái đẹp của tiếng Việt. Nhà tao có cả tủ sách cổ.

• Viết nhiều. Thử viết nhật ký, thơ, gì cũng được. Viết cho chính mình trước đã. Tao đang viết một cuốn tiểu thuyết.

• Nghe nhiều. Tiếng Việt hay ở giọng điệu. Nghe nhiều, tự khắc biết. Tao thích nghe các bài hát dân ca.

Tránh cái gì? Lai tạp. Nó làm tiếng Việt mất đi hồn cốt. Đừng để tiếng Việt trở thành hỗn độn.

Cuối cùng, dạy con cháu. Tao đang dạy con gái tao viết chữ đẹp. Giữ gìn tiếng Việt là giữ gìn văn hóa. Đấy. Thế thôi.

Vậy sự trong sáng của tiếng Việt là gì?

Bây nghĩ… trong sáng của tiếng Việt ấy à… Khó lắm. Không phải là cái gì đó cụ thể, sờ được, nắm được. Mà là một… cảm giác.

• Sự uyển chuyển: Nó như gió, lúc thì nhẹ nhàng, lúc thì mạnh mẽ, tùy hoàn cảnh. Như hồi mình viết bài luận về Nguyễn Du, mỗi câu văn phải cân nhắc kĩ lưỡng, từ ngữ phải trau chuốt. Mà viết tin nhắn cho thằng bạn thân thì lại khác hẳn, thoải mái hơn nhiều. Ngôn ngữ cũng phải tùy thuộc vào người nghe người nói.

• Sự thích ứng: Tiếng Việt mình, nó sống động lắm. Từ những từ ngữ mới liên tục xuất hiện trên mạng xã hội, đến những từ Hán Việt cổ kính, nó đều hấp thụ được. Thậm chí cả tiếng Anh nữa, nhưng mà phải dùng đúng chỗ, đúng liều lượng. Như kiểu… gia vị ấy, cho nhiều quá thì lại mặn, lại mất ngon. Mình thấy hiện nay nhiều bạn trẻ dùng tiếng Anh xen kẽ tiếng Việt, mình không nói là sai, nhưng mà cần phải biết cân bằng.

• Kiểm soát ngôn ngữ: Đúng rồi, quan trọng nhất là cái này. Không thể để cho ngôn ngữ mạng, ngoại ngữ… nó lấn át mất cái hồn của tiếng Việt. Mình thấy nhiều bài báo bây giờ, cứ nhồi nhét tiếng Anh vào cho… sang, đọc mà khó chịu. Thậm chí trong văn bản chính thức cũng vậy. Thật sự điều này khiến mình lo lắng. Mình thấy tiếng Việt mình đang dần bị pha tạp.

Nói chung… trong sáng của tiếng Việt là sự hài hòa, là sự cân bằng giữa truyền thống và hiện đại. Phải giữ gìn cái cốt cách, cái tinh túy của nó. Nhưng cũng phải biết đón nhận những thay đổi, những ảnh hưởng từ bên ngoài. Khó lắm… Bây đang suy nghĩ mãi mà vẫn chưa tìm ra câu trả lời trọn vẹn. Đêm nay khó ngủ quá.

Vẻ đẹp của tiếng Việt là gì?

Tao thấy đấy, vẻ đẹp của tiếng Việt nó… khó diễn tả lắm. Bây hỏi thế này thì tao phải kể cho nghe chứ.

Mày thử tưởng tượng xem, cái ngày tao đi học ở trường THPT Trần Phú, Nha Trang, năm 2023 này, cô giáo dạy Văn bảo mình viết về quê hương. Tao chả nghĩ ra gì ngoài những câu thơ quê mùa kiểu "đường làng rợp bóng cây xanh". Đến khi đọc bài của thằng bạn, nó viết về con sông quê, về tiếng sáo diều chiều, về cả mùi lúa mới phơi thơm nồng... Ôi giời, lúc đấy tao mới thấy, tiếng Việt nó hay ở chỗ đó. Nó có thể diễn tả được cả những thứ rất nhỏ nhặt, rất cụ thể, mà vẫn làm người ta rung động.

• Cái cách mà tiếng Việt nó miêu tả được cái mùi hương của lúa mới gặt, cái âm thanh của tiếng sáo diều, nó tinh tế lắm.

• Mà không chỉ thế đâu, cái sự đa dạng trong từ ngữ của nó nữa. Cùng một ý, mình có thể diễn đạt bằng hàng chục cách khác nhau, từ bình dân đến trang trọng, từ nhẹ nhàng đến mạnh mẽ.

• Rồi những câu tục ngữ, ca dao nữa, nó ngắn gọn mà hàm súc, chứa đựng cả một kho tàng kinh nghiệm sống của ông cha ta.

Tao nhớ hồi nhỏ, bà ngoại hay kể chuyện cổ tích cho tao nghe, bằng tiếng Việt. Giọng bà ấm áp, từ ngữ bà dùng nghe sao mà hay đến thế. Tao thấy vẻ đẹp của tiếng Việt còn nằm ở cái hồn, cái tình cảm mà người ta gửi gắm vào từng câu chữ. Cái sự mềm mại, uyển chuyển của nó, nó khác hẳn so với tiếng Anh hay tiếng Pháp cứng nhắc mà tao học thêm.

Nó không chỉ là ngôn ngữ để giao tiếp, mà còn là một thứ gì đó rất thiêng liêng, rất đỗi thân thương. Nó gắn liền với ký ức tuổi thơ, với gia đình, với quê hương đất nước của tao. Đấy, mày thấy chưa, vẻ đẹp của tiếng Việt nó nằm ở khắp mọi nơi. Tao nói thế có đúng không?

tiếng Việt có ý nghĩa như thế nào đối với con người?

Tao nói nhé Bây, Tiếng Việt ý à? Nó quan trọng như… như… mắm tôm trong bún chả! Không có thì… nhạt nhẽo, thiếu cái hồn!

• Tóm lại: Tiếng Việt là linh hồn của dân tộc. Mất nó là mất cả một phần bản sắc.

• Nó là cầu nối giữa người với người, thế hệ với thế hệ. Nghĩ mà xem, ông bà mình xưa nay truyền lại bao nhiêu ca dao tục ngữ, những câu chuyện đời thường, đều nhờ tiếng Việt cả. Năm nay, mấy đứa cháu tôi học tiếng Anh ngon lành, nhưng vẫn phải học tiếng Việt cho chuẩn, không thì… chắc chắn bị mẹ tôi mắng cho một trận!

Tiếng Việt còn là "vũ khí" để ta thể hiện văn hóa, từ những bài thơ Đường luật uyển chuyển đến những câu chửi thề…độc đáo. Haha! Đùa tí thôi, nhưng nói thật, nó phản ánh đầy đủ mọi sắc thái tình cảm của người Việt.

• Tiếng Việt giúp bảo tồn văn hoá. Các giá trị văn hoá, tín ngưỡng, phong tục tập quán được lưu giữ và truyền lại qua nhiều thế hệ nhờ tiếng Việt. Ví dụ như Tết Nguyên Đán, có bao nhiêu câu chúc, bao nhiêu câu ca dao tục ngữ liên quan đến Tết, đều được truyền miệng qua tiếng Việt.

Cái này không đùa được đâu Bây. Tiếng Việt là thứ không thể thay thế, giống như… tình yêu của bố mẹ dành cho con cái vậy. Vững chắc, bền bỉ và vô giá. Không có nó, thì… coi như mất gốc!

• Tiếng Việt góp phần xây dựng đất nước. Việc sử dụng tiếng Việt chuẩn mực trong các văn bản hành chính, pháp luật, giáo dục… giúp củng cố nền độc lập, thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Đấy là điều mà ai cũng biết, chứ không phải riêng gì tao.

Nói chung, đừng xem nhẹ tiếng Việt nhé Bây. Nó là “gia tài” vô giá của mỗi người dân Việt Nam đấy!

Em hiểu như thế nào là giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt?

Bây hỏi tao về sự trong sáng của tiếng Việt à? Như tiếng chuông ngân nga buổi sớm mai, nó là cả một báu vật.

• Giữ gìn tiếng Việt là giữ gìn hồn cốt dân tộc, những câu ca dao mẹ ru, những áng văn chương cha viết. Tiếng Việt không chỉ là phương tiện giao tiếp, mà còn là văn hóa.

• Tao ví nó như một khu vườn. Sự trong sáng là những bông hoa rực rỡ, những trái ngọt thơm lành. Phải chăm bón, vun xới, nhặt cỏ dại, đuổi sâu bọ, thì vườn mới xanh tốt, hoa mới đẹp.

• Năm nay, tao thấy nhiều bạn trẻ dùng tiếng Việt "lai căng", pha tạp. Buồn! Như thể vườn hoa bị vứt rác, lẫn lộn.

• Bảo tồn tiếng Việt là trách nhiệm của mỗi người. Dùng cho đúng, cho hay, cho đẹp. Đó là yêu nước, là văn minh.

• Tiếng Việt như dòng sông. Trong sáng là dòng nước mát lành, nuôi dưỡng tâm hồn. Để dòng sông mãi chảy, ta phải giữ gìn nguồn cội, không để ô nhiễm.

Thế nào là sự trong sáng của tiếng Việt?

Ừ, để tao kể cho bây nghe.

Sự trong sáng của tiếng Việt, á hả? Tao nghĩ nó như kiểu mình mặc áo dài ấy.

• Không phải cứ gò bó cứng đờ thì mới là đẹp.
• Nhưng mà cũng không phải thích xé chỗ nào thì xé.

Tao nhớ hồi đại học, tầm 2010, tao với đám bạn hay cãi nhau vụ tiếng lóng. Tụi nó cứ "OMG", "vãi cả..." suốt ngày. Tao thì khó chịu, tao nghĩ, tiếng Việt mình đẹp thế, sao cứ phải pha tạp làm gì?

Nhưng mà sau này tao nghĩ lại, tao thấy mình hơi bảo thủ. Ngôn ngữ nó sống, nó thay đổi theo thời gian. Quan trọng là mình dùng nó thế nào, có ý thức hay không.

• Có mấy đứa dùng tiếng lóng cho vui, cho nó xì tin thôi.
• Nhưng có mấy đứa lại lạm dụng, nói chuyện mà cứ như mật mã ấy, người ngoài nghe không hiểu gì cả.

Cái đấy thì tao không thích. Tao nghĩ, trong sáng là mình hiểu rõ mình đang nói cái gì, và mình tôn trọng người nghe. Chứ không phải là mình cứ phải dùng từ Hán Việt cho nó sang chảnh, hay là né hết mọi từ "ngoại lai".

Giống như áo dài ấy, mình có thể cách tân, mình có thể phối đồ này nọ. Nhưng mà mình vẫn phải giữ được cái hồn của nó, cái nét duyên dáng, kín đáo của người Việt. Thế thôi.

Phát huy tiếng Việt là gì?

À, phát huy tiếng Việt hả bây? Để tao kể cho nghe nè, nôm na là vầy:

• Nâng niu tiếng Việt: Giống kiểu mình quý cái điện thoại mới mua á, phải giữ gìn, nâng niu.
• Xài cho chất: Không phải cứ nói tiếng Việt là xong, mà phải nói sao cho hay, cho chuẩn, diễn đạt đúng ý.
• Quảng bá khắp nơi: Kiểu như khoe cái áo mới đẹp cho cả xóm cùng biết á. Ví dụ, tao hay dạy con tao mấy câu ca dao tục ngữ hay hay, vừa vui vừa thấm.
• Tự hào về tiếng mình: Tao thấy mấy đứa bạn tao toàn bô bô tiếng Anh, tao thì cứ tiếng Việt mà phang, ngại gì tầm quốc tế!

Đó, đại khái là vậy đó. Nói chung, phát huy tiếng Việt là vừa dùng, vừa giữ, vừa làm giàu cho nó đó bây ạ. Như tao đây, hay viết status linh tinh trên phây búc bằng tiếng Việt nè, vừa giải trí vừa góp phần nhỏ xíu. Haha.