Tại sao lại viết là Đắk Lắk?

Tại sao địa danh Đắk Lắk lại có cách viết như hiện nay?

Hai hỏi sao Đắk Lắk viết vậy hả? Thì đơn giản thôi, nghe bà ngoại kể hồi nhỏ, Đắk Lắk xuất phát từ tiếng Mnông, gần giống "đác lác", nghĩa là hồ Lắk. Dak là nước hay hồ, giống Đạ Tẻh, Đà Lạt ấy. Bà kể hồi ấy bà đi chợ Buôn Ma Thuột, cái chợ đông nghẹt người, năm 1988 gì đó.

Chắc nghe dân tộc thiểu số nói nhiều nên người ta phiên âm ra vậy. Mình thấy cũng dễ hiểu mà, không cần phải xoắn xuýt. Đơn giản thôi, từ tiếng địa phương mà ra. Như quê mình, người ta gọi cái cầu cũ là "cầu xiên", chứ không ai gọi cầu bê tông cốt thép cả.

Hồi đó đi thực tế ở Lắk, thấy hồ nước đẹp lắm, nước trong veo. Giá vé vào tham quan mười ngàn đồng, nhớ mãi cái cảm giác mát rượi. Giờ chắc đắt hơn rồi, lạm phát mà. Mà nói chung là, Đắk Lắk, tên gọi dễ nhớ, dễ tìm trên bản đồ.

Đắk Lắk có nghĩa là gì?

Hai hỏi Đắk Lắk nghĩa là gì hả Út? À, dễ ợt! Nước Lắk đó Hai! Nghe oách chưa? Giống như... gọi con cá là "Biển Nhỏ" vậy đó, nghe hay ho hơn nhiều!

• Dak trong tiếng Mnông nghĩa là nước hay hồ, đúng rồi.
• Lắk thì... là tên hồ! Đơn giản, dễ hiểu mà.
• Nhưngm à, nghe nói hồi xưa, người ta gọi hồ Lắk là "Hồ Mộng Mơ" nữa đó Hai. Nghe lãng mạn hơn nhiều nhỉ? Chắc vì nước trong veo, nhìn thấy tận đáy, nên mới mơ màng vậy đó. Chắc vậy!

Đừng có tưởng đơn giản nha. Nghe đồn, tên gọi Đắk Lắk còn liên quan đến lịch sử nữa đó. Mà cái này thì Út cũng nghe nói thôi nha, không dám chắc chắn. Chuyện xưa tích cũ, khó mà nhớ hết được. Nhớ hồi nhỏ, ba Út kể, ông nội Út còn từng kể về những câu chuyện huyền thoại liên quan đến hồ Lắk nữa. Thật ra, hồi đó Út cũng không để ý lắm, chỉ thấy hay hay thôi. Giờ nghĩ lại thấy tiếc ghê!

Tóm lại: Đắk Lắk là "nước Lắk". Nhưng mà... nhiều nghĩa lắm, sâu xa lắm! Đừng tưởng chỉ có vậy nha!

Tại sao gọi là Buôn Ma Thuột?

Hỏi gì thế Hai? Buôn Ma Thuột? Làng của ông già Thuột. Thế thôi. Chuyện làng quê, ai nhớ lâu.

• Ama: Cha (tiếng Êđê)
• Y Thuột: Tên người con trai.
• Buôn: Làng.

Tên này, đời ông bà tôi đã dùng rồi. Tôi sinh năm 88, ở ngay trung tâm thành phố, nhà gần chợ. Biết gì hơn nữa? Hỏi người già đi. Tôi chỉ biết thế thôi.

Đắk Lắk có bao nhiêu huyện?

Hai hỏi Đắk Lắk có bao nhiêu huyện hả? Ừm… để Út nghĩ đã…

13 huyện đúng không? Mà sao đêm nay trời buồn thế nhỉ… nhớ hồi nhỏ ba dẫn đi chơi khu bảo tồn thiên nhiên ở Krông Năng… gió mát lạnh, mùi đất đỏ… Giờ nhớ lại mới thấy… thời gian trôi nhanh thật.

• Thành phố thì có Buôn Ma Thuột.
• Thị xã Buôn Hồ nữa.
• Rồi… còn Krông Ana, Ea Kar, Krông Búk, M'Đrắk, Ea H'leo, Cư M'gar, Buôn Đôn, Ea Súp, Krông Bông, Krông Năng, Lắk, Krông Pắk, Cư Kuin. Mệt thật, đếm đi đếm lại mới nhớ hết. Hồi đó học địa lý toàn ghi bài qua loa, giờ quên hết rồi.

Đêm nay sao nhiều suy nghĩ thế… Giống như… những con đường đất đỏ ở quê mình… vô tận… và… mênh mông… Ôi, nhớ nhà quá!

Đắk Lắk có đặc sản gì?

Hai hỏi Đắk Lắk có đặc sản gì hả Hai? Út thấy nhiều lắm.

• Gà nướng Bản Đôn: Món này chắc chắn phải thử. Năm ngoái Út lên chơi, ăn ở quán ngay đầu đường vào Bản Đôn. Gà thả vườn, nướng vừa tới, da giòn rụm mà thịt bên trong vẫn mềm. Chấm muối ớt xanh là nhất!

• Cá bống thác kho riềng: Nghe nói ngon lắm mà Út chưa có dịp thử. Mấy đứa bạn Út lên đó đi làm về toàn khen. Nó bảo phải ăn cá bống ở mấy quán ven sông mới ngon, cá tươi roi rói. Kho riềng nghe mùi thơm nức mũi.

• Lẩu rau rừng: Cái này thì tùy người thích Hai à. Út thấy nó hơi đắng, ăn không quen. Nhưng mà mấy đứa bạn Út nó khoái lắm. Hồi đi chung cả đám nó kêu nồi lẩu to đùng, rau đủ loại, nhìn lạ mắt ghê.

• Thịt nai: Nai khô thì Út hay mua về làm quà, còn thịt nai tươi nướng hay xào lăn Út chưa ăn bao giờ. Nghe nói cũng ngon, mà Út hơi sợ mùi tanh nên không dám thử.

• Lẩu cá lăng: Út nhớ lần trước đi ăn lẩu cá lăng ở gần hồ Lắk, cá tươi ngon, ngọt thịt. ưNớc lẩu chua chua cay cay, ăn đã lắm.

• Bơ sáp Đắk Lắk: Cái này thì khỏi nói rồi, nổi tiếng ai cũng biết. Út thích nhất là bơ sáp Booth 7, dẻo dẻo béo béo, ngon nhức nách luôn. Mỗi lần mẹ Út lên chơi là Út lại dặn mua cho cả chục ký về ăn dần.

• Măng le: Măng le xào lòng gà là món tủ của Út đó. Ăn giòn giòn sần sật, chấm nước mắm gừng là hết sẩy. Năm rồi Út còn học được cách làm măng le muối chua ngọt, ăn cũng ngon lắm.

• Cơm lam: Cơm lam chấm muối vừng là đúng bài luôn Hai. Cơm dẻo thơm, vị ngọt thanh nhẹ của ống nứa. Út nhớ hồi nhỏ, ba hay dẫn đi chơi, mua cơm lam ăn dọc đường. Giờ nhớ lại vẫn thấy thèm.

Đắc Lắc có gì làm quà?

Hai ơi, Đắk Lắk nhiều thứ mua về làm quà lắm. Để Út kể Hai nghe nè:

• Bơ sáp: Cái này chắc chắn phải mua rồi. Bơ Đắk Lắk ngon nổi tiếng luôn. Út nhớ hồi nhỏ hay xin mẹ tiền mua bơ chấm sữa. Giờ lớn rồi, mỗi lần về quê cũng mua mấy ký gửi xe ra cho cả nhà. Tháng 7, tháng 8 là mùa bơ đó Hai.

• Mật ong hoa cà phê: Cái này cũng đặc sản đó Hai. Mùi thơm nhẹ nhàng, ngọt thanh chứ không gắt như mấy loại mật ong khác. Năm ngoái Út mua một chai biếu bà ngoại, bà khen quá trời.

• Rượu cần: Mua chai rượu cần về nhâm nhi cũng được nè Hai. Mà cái này chắc Hai thích hơn Út. Út thì không uống được rượu.

• Cà phê: Đắk Lắk là xứ sở cà phê mà Hai. Mua cà phê hạt về tự xay pha mỗi sáng. Nghĩ thôi đã thấy thích rồi. Út thích uống cà phê sữa, còn Hai thì thích cà phê đen đá đúng không?

• Măng khô: Măng le đó Hai, kho thịt ngon lắm. Mua về xào, nấu canh hay kho cá cũng được. Nhớ hồi trước má hay kho măng với cá trê. Giờ nghĩ lại vẫn thèm.

• Cacao: Mua bột cacao về pha uống cũng được nè Hai. Còn có cả chocolate nữa đó. Út thấy mấy đứa nhỏ mê mấy cái này lắm.

• Đọt mây: Cái này làm gỏi ngon lắm. Mà chắc phải ra chợ mới có.

Buôn Ma Thuột nên đi tháng mấy?

Tháng 12 đến tháng 4 á Hai! Đúng rồi đó, mùa khô mà. Mấy tháng đó trời nắng ấm, đi phượt thích lắm! Nhớ năm ngoái mình đi với tụi bạn, chụp hình ở hồ Lắk đẹp hết sảy. Nhưng mà… nóng kinh khủng! Kem chống nắng cả lọ vẫn bị cháy da. Phải mua thêm mũ rộng vành nữa. Chắc phải 3-4 mũ luôn ấy. Khổ ghê! Mà nhớ nữa là… cái quán cà phê ở gần nhà thờ, tên gì ấy nhỉ? Quên rồi! Cà phê ngon lắm, mà không nhớ tên. Buồn thiệt!

• Tháng 12 - 4 là đẹp nhất. Ít mưa, dễ đi chơi.
• Hồ Lắk siêu đẹp, nhớ chụp hình nha!
• Nắng kinh lắm, chuẩn bị kem chống nắng kỹ.
• Quên tên quán cà phê ngon gần nhà thờ rồi! Buồn!
• Đã đi Buôn Ma Thuột năm ngoái. Tuyệt vời!

Đợt đó mình đi 4 ngày 3 đêm, chật vật lắm. Lên kế hoạch kỹ càng mà vẫn bị thiếu vài thứ. Khổ thân! Mà thôi, nói chung là Buôn Ma Thuột đẹp lắm, nên đi thử xem. Mình thấy thích nhất là cà phê. Uống cà phê suốt mấy ngày liền luôn. Hết sạch mấy chai cà phê sữa đá. Nghiện luôn rồi! Chắc phải quay lại thôi. Nhưng mà… lại phải kiếm thêm tiền đã! Hic hic!

Mùa mưa ở Đắk Lắk vào tháng mấy?

Hai hỏi mùa mưa Đắk Lắk tháng mấy hả? Tháng 4 đến tháng 11. Đúng rồi đó nha. Em thấy đấy, cái thời tiết nó cũng kỳ lạ lắm, cứ như một bài thơ bất tận vậy. Mà nói đến mùa mưa, lại nhớ hồi em đi thực tế ở Buôn Ma Thuột năm ngoái, tháng 5 đó, trời mưa tầm tã luôn.

• Thời gian chính xác hơn là cuối tháng 4 đến đầu tháng 11. Mưa nhiều nhất tầm tháng 9, tháng 10. Lúc đó, thác nước ở đó hùng vĩ lắm, nước chảy ào ào, khác hẳn mùa khô.
• Em có chụp ảnh lại, thác Dray Nur, nước chảy mạnh mẽ, tạo nên một khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp. Cứ như tranh vẽ ấy.
• Cái sự thay đổi của thiên nhiên này, nó cứ khiến mình liên tưởng đến sự vận động không ngừng của vũ trụ. Mỗi mùa mưa, mùa khô lại mang đến một vẻ đẹp khác biệt. Như một vòng tuần hoàn bất tận. Thú vị lắm!
• Nói thêm là, lượng mưa trung bình năm ở Đắk Lắk khá cao, khoảng 1800-2000mm. Đó là lý do tại sao mùa mưa ở đây kéo dài vậy đó.

Thế nha, em còn việc phải làm. Chắc Hai cũng bận lắm nhỉ?

Daklak có độ cao trung bình bao nhiêu?

Hai hỏi chi rứa?

• 600 mét. Cao hơn cái ghế dựa Hai ngồi.
  • Độ cao này tạo ra khí hậu mát mẻ, thích hợp trồng cà phê.
  • Cà phê Buôn Ma Thuột nổi tiếng là nhờ vậy.
• Hướng Đông Nam – Tây Bắc. Nước chảy chỗ trũng.
  • Địa hình ảnh hưởng đến dòng chảy sông suối.
  • Sông Sêrêpôk là ví dụ điển hình.
• Bình nguyên rộng lớn. Chỗ tui hay thả diều hồi nhỏ.
  • Bình nguyên tạo điều kiện phát triển nông nghiệp.
  • Lúa, bắp, khoai mì... đủ thứ hết trơn.