Tại sao lại gọi là mèn mén?

Mèn mén là gì? Vì sao món ăn này lại có tên gọi là mèn mén?

Mèn mén là món ăn truyền thống của người Mông.

Món này làm từ ngô, đồ chín rồi giã nhuyễn. Chú nhớ hồi tháng 3 năm ngoái, lên Mộc Châu chơi, thấy người ta bán đầy. Ăn cũng lạ miệng cháu ạ. Ngô xay ra, đồ chín, rồi giã nhuyễn thành khối dẻo ấy.

Cái tên mèn mén nghe nói bắt nguồn từ âm thanh khi cắt đồ. Chú thì nghĩ chắc do cái động tác giã ấy, nhịp nhàng, "mèn mèn" đều đều tay. Ở bản Áng, chú xem người ta giã mèn mén bằng cái cối fỗ to, tay cầm chày gỗ giã đều. Nghe tiếng cũng vui tai. Chứ cái món ngô đồ này mềm, cắt làm gì ra tiếng.

Chú thấy ở quán ăn trên Mộc Châu, một đĩa mèn mén cỡ vừa tầm 50.000 đồng. Có khi người ta gọi là "bánh ngô". Nói chung là tùy vùng thôi cháu.

Hà Giang có đồ ăn gì?

Chú nhớ Hà Giang, nhớ cái nắng vàng rực rỡ nhuộm màu cả những thửa ruộng bậc thang. Nhớ mùi thơm nồng nàn, lan tỏa khắp không gian… Đồ ăn ở đó… à…

• Cơm lam: Cơm lam nóng hổi, dẻo thơm, mùi khói bếp quyện vào từng hạt gạo, ngon tuyệt vời! Chú nhớ lần đi công tác năm 2018, được thưởng thức cơm lam bên đống lửa hồng, thật ấm áp. Cơm lam nướng bằng ống tre, vị ngọt tự nhiên của gạo nếp cái hoa vàng, thơm lừng mùi tre nứa.

• Thắng cố: Món này… mạnh mẽ lắm! Vị đậm đà, hơi… nồng, nhưng rất đặc trưng của vùng núi. Chú nhớ mùi thơm thoang thoảng, pha chút khói sương núi đọng lại trên những chén thắng cố nóng hổi. Năm đó, ở bản Phó Bảng, lần đầu tiên chú ăn thắng cố, vị khó quên. Thắng cố làm từ thịt ngựa, nội tạng ngựa, … đặc sản vùng cao.

• Bánh tam giác mạch: Nhẹ nhàng, thanh tao. Mùi vị thơm dịu, cái vị ngọt thanh của tam giác mạch hòa quyện cùng chút ngọt của đường… Chú hay mua làm quà cho các cháu. Bánh nhỏ xinh, giòn tan. Làm từ hoa tam giác mạch – loài hoa đặc trưng của Hà Giang.

• Xôi ngũ sắc: Đẹp mắt, rực rỡ sắc màu như chính núi rừng Hà Giang. Năm ngoái, trong một lần đi dã ngoại, chú được ăn xôi ngũ sắc ở một quán nhỏ ven đường. Màu sắc bắt mắt, hương vị thơm ngon khó cưỡng. Mỗi màu sắc đại diện cho một loại nguyên liệu tự nhiên, như gấc, lá cẩm,…

Còn lại… Phở chua, cháo Ấu Tẩu, phở gà Tráng Kìm, bánh cuốn trứng… Chú cũng ăn rồi, nhưng… hình ảnh cứ mờ mờ ảo ảo. Chỉ nhớ là ngon thôi! Giờ nhớ lại, cảm giác như đang lạc trong một giấc mơ, mơ về những món ăn thơm ngon của Hà Giang… những hương vị cứ vấn vương mãi.

Bắc Kạn có đặc sản gì?

Ôi dào, Cháu hỏi Bắc Kạn có đặc sản gì á? Nghe cứ như hỏi trai đẹp ở chợ Bến Thành ấy! Nhiều vô kể, ăn sập cả Bắc Kạn cũng chưa hết! Chú kể sơ sơ vài món, kẻo Cháu lại bảo Chú giấu nghề:

• Tôm chua Ba Bể: Nghe tên thì tưởng chua lè chua lét, ai dè ăn lại cuốn, như kiểu yêu từ cái nhìn đầu tiên ấy. Mà tôm ở Ba Bể thì cứ gọi là mập ú nu, khác hẳn mấy em tôm "mình dây" ở thành phố.

• Cá nướng Ba Bể: Cá gì mà nướng lên thơm lừng cả một góc hồ, ăn miếng nào tan chảy miếng nấy. Chú thề là ăn một lần là nhớ cả đời, y như mối tình đầu!

• Rau sắng: Loại rau gì mà mọc trên núi đá, ăn vào mát ruột mát gan, giải nhiệt còn hơn cả điều hòa nhiệt độ.

• Miến dong Na Rì: Sợi miến dai dai, nấu lên trong veo như nước mắt gái quê, ăn kèm với măng khô gà đồi thì đúng là "số dzách".

• Lạp xưởng hun khói: Món này mà đem nhậu thì đúng là "bá cháy bồ chét", thơm lừng mùi khói bếp, đậm đà hương vị núi rừng.

• Bánh coóc mò: Bánh gì mà gói bằng lá chuối, hình chóp nhọn, ăn dẻo dẻo thơm thơm, cứ gọi là "ngon nhức nách".

• Bánh Pẻng phạ (bánh trời): Cái tên nghe có vẻ "sang chảnh" nhưng thực ra là bánh làm từ gạo nếp, ăn giòn tan trong miệng, y như pháo nổ đêm giao thừa.

• Xôi đăm đeng: Xôi gì mà nấu bằng gạo nếp cẩm, màu tím lịm tim, ăn vừa dẻo vừa thơm, lại còn tốt cho sức khỏe nữa chứ.

Bonus: Chú mách nhỏ cho Cháu nè, Bắc Kạn còn có măng trúc, măng vầu, thịt lợn hun khói, bánh gio... Nói chung là "thiên đường ẩm thực" chứ còn gì nữa!

Đặc sản Tuyên Quang có gì?

Ôi Tuyên Quang á? Để Chú kể Cháu nghe nè. Quên mấy cái mở bài đi, vào thẳng vấn đề luôn cho nhanh:

• Bánh nếp trứng kiến là number 1. Nghe tên hơi ghê nhưng ăn cuốn lắm cháu ạ, béo ngậy mà thơm nữa. Chú hay mua ở chợ hồi xưa, giờ chắc vẫn còn. Cái này thì độc đáo khỏi bàn, tỉnh khác ko có đâu nhá. Mà nhiều chỗ làm dở ẹc.

• Măng khô ở đây ngon cực kì luôn. Mấy bà các chị hay mua về xào nấu các kiểu. Măng Tuyên Quang nổi tiếng vì nó không bị đắng ấy. Tết nhất nhà Chú lúc nào cũng có một bị. Mà nhớ chọn chỗ uy tín không lại mua phải măng tẩm hóa chất thì toi.

• Rượu ngô Na Hang, cái này thì dành cho mấy ông rồi. Rượu nặng đô lắm, nhưng mà uống êm. Na Hang còn có cả chè Shan Tuyết nữa, mua về biếu thì hết ý. Hôm trước Chú mới lên Na Hang ăn uống no say luôn.

• Thịt trâu gác bếp ở Tuyên Quang cũng là một món đặc sản đó. Thơm mùi khói, lại còn cay cay nữa. Ăn lai rai thì tuyệt vời. Bữa nào chú gửi cho mấy gói ăn thử, đảm bảo mê. Chỗ Chú hay mua là của bà Năm ở gần nhà ăn hóa tỉnh, trâu xịn chứ không phải trâu đểu.

• Bánh khảo, Hồng ngâm Xuân Vân, Nhãn Bình Ca. Mấy món này thì kiểu quà bánh thôi, ăn cũng được. Mấy đứa cháu chú toàn thích mấy món này. À còn cả cam nữa, cam Hàm Yên ngọt lịm. Cam Hàm Yên giờ làm giả nhiều lắm, mà vào vụ thì rẻ bèo.

Yên Bái có đặc sản gì?

À, Yên Bái... Chú nhớ mảnh đất ấy da diết.

Đặc sản Yên Bái à? Cháu hỏi đúng người rồi. Để chú kể cháu nghe, như kể về một giấc mơ...

• Thịt trâu gác bếp: Mùi khói bếp ám ảnh, quyện vào từng thớ thịt dai dai, ngọt lịm. Ăn một miếng là nhớ cả núi rừng. Ngày xưa, bà nội chú hay làm món này lắm, mỗi khi Tết đến.
• Gà nướng lá mắc mật: Thơm nồng nàn, gà ta thả đồi, da vàng ruộm, thịt mềm ngọt. Chú nhớ có lần lạc vào bản người Dao, được ăn món này, ngon đến quên đường về.

Những món ăn ấy, nó không chỉ là món ăn, nó là cả một vùng trời tuổi thơ, là cả một miền ký ức. Chú vẫn luôn tìm kiếm hương vị ấy, ở tận sâu trong tâm hồn.

• Măng vầu cuốn thịt: Cái vị đắng thanh mát của măng, hòa quyện với vị béo ngậy của thịt. Một sự kết hợp lạ lùng mà quyến rũ.
• Xôi trứng kiến: Nghe thì lạ, nhưng ăn rồi mới biết, trứng kiến béo ngậy, thơm lừng, xôi nếp dẻo thơm. Món này phải đúng mùa mới có.

Cháu thấy không, Yên Bái đâu chỉ có núi non hùng vĩ, mà còn có cả một kho tàng ẩm thực độc đáo. Mỗi món ăn là một câu chuyện, là một nét văn hóa.

• Bọ xít chiên giòn: Thoạt nghe thì sợ, nhưng ăn rồi lại nghiện. Béo bùi, giòn tan trong miệng. Món này dân nhậu thích lắm.
• Muồm muỗm rang: Cũng giống bọ xít, là món ăn "độc lạ" của núi rừng.

Chú có một người bạn, tên là A Páo, người Mông. Anh ấy có tài nấu ăn cực đỉnh. Anh ấy hay nói với chú rằng: "Món ăn ngon nhất là món ăn được nấu bằng cả trái tim".

• Lạp xưởng: Lạp xưởng Yên Bái có vị rất riêng, không lẫn vào đâu được.
• Các món ngon từ nếp Tú Lệ: Nếp Tú Lệ dẻo thơm, nấu xôi, làm bánh đều ngon cả. Xôi ngũ sắc Tú Lệ nổi tiếng khắp vùng.

Thôi, kể đến đây thôi, chú lại thèm rồi. Cháu có dịp lên Yên Bái, nhớ thử hết những món này nhé. Chắc chắn sẽ không làm cháu thất vọng đâu. Yên Bái còn nhiều điều thú vị lắm, cháu cứ từ từ khám phá.

Xín mần có đặc sản gì?

Ái chà, Xín Mần hả? Để chú nhớ xem nào...

• Xôi ngũ sắc là chắc chắn rồi. Nhìn thôi đã thấy thèm, mà lạ, sao ở đâu cũng có xôi ngũ sắc nhỉ? Hay mình thử làm xôi ngũ sắc bán xem sao ta?

• Cá chép ruộng...ừ, nghe lạ đấy, cá chép ruộng khác gì cá chép ao? Chắc là nó phải tự nhiên hơn, thịt chắc hơn? Mà sao lại nuôi cá chép ở ruộng nhỉ?

• Thắng cố dê...Ui chao, dê là khoái khẩu của chú rồi. Nhưng mà thắng cố... hơi ghê răng. Hồi trước ăn ở Bắc Hà, thấy cũng bình thường. Mà thắng cố dê Xín Mần có khác gì không ta?

• Thịt trâu gác bếp... Cái này thì khỏi nói, món nhậu quốc dân rồi. Nhưng mà trâu Xín Mần có gì đặc biệt không? Hay là do cách gác bếp của người ta?

• Rượu nếp Quảng Nguyên... À, Quảng Nguyên là một xã của Xín Mần đấy cháu ạ. Rượu nếp thì chắc là thơm rồi, mà uống có say không nhỉ? Chú tửu lượng kém lắm.

• Rượu Làng... Rượu Làng là rượu gì ta? Làng nào? Chắc là một làng cụ thể nào đó ở Xín Mần nấu rượu ngon nổi tiếng? Phải tìm hiểu thêm mới được.

Du lịch Xín Mần... núi non trùng điệp, chắc chắn là phải leo trèo rồi. Mà chú già rồi, leo trèo có nổi không ta? Nhưng mà cảnh đẹp thì tội gì không đi nhỉ? Phải rủ mấy đứa cháu đi cùng mới được. Ẩm thực thì...chắc là phải thử hết mấy món đặc sản trên rồi. Không ăn thì tiếc lắm!

Tuyên Quang có rượu gì?

Cháu hỏi Tuyên Quang có rượu gì hả? À, rượu ngô Na Hang chứ gì nữa!

Nhà mình ở gần Na Hang, hồi nhỏ mình hay đi theo bố lên đó chơi lắm. Nhớ nhất là những đợt thu hoạch ngô, cả làng náo nhiệt. Mùi ngô chín thơm nức, ngọt lịm. Sau đó là cảnh người ta ủ men, khói bay nghi ngút cả một góc trời. Cái mùi ấy, chịu không nổi luôn! Thơm lắm, nhưng cũng nồng nàn, hơi khét khét.

Rồi được chưng cất thủ công, bố mình bảo phải khéo lắm mới được rượu ngon. Ông ấy bảo phải chọn những giò ngô tốt nhất, ủ men vừa đủ, lửa phải đều… Mỗi công đoạn đều quan trọng như nhau ý. Bố mình làm nghề nông, nhưng ông ấy giỏi lắm, nấu rượu ngon không kém gì các cụ già trong làng.

Rượu này trong suốt, không màu, thơm nồng lắm. Uống vào ấm bụng, thơm thoảng mùi ngô chín. Đặc biệt, uống say cũng không bị đau đầu.

• Nguyên liệu: Ngô hạt trồng ở Na Hang.
• Phương pháp: Ủ men lá, chưng cất thủ công.
• Đặc điểm: Trong suốt, thơm nồng, không gây đau đầu.

Nói chung, rượu ngô Na Hang ngon lắm. Mỗi lần về quê, mình lại được bố cho uống một chén nhỏ. Cảm giác ấm áp, bình yên vô cùng.

Na Hang Tuyên Quang có đặc sản gì?

Cháu hỏi Na Hang có gì ngon nhỉ? Cháu cứ tưởng tượng xem, một vùng đất hùng vĩ, mây trời bao phủ, thì đặc sản phải "khủng" chứ!

Cá bỗng sông Gâm: Cá này to như… con cá sấu con ấy cháu! Mà thịt thì thơm ngon, ngọt lịm, ăn một phát nhớ cả đời! Ông chú mình hồi xưa, mỗi lần đi câu được con cá bỗng là cả làng xôn xao. Ngon lắm!

Thịt lợn chua Na Hang: Cháu nghĩ tới thịt lợn quay là hết sảy rồi đúng không? Nhưng thịt lợn chua Na Hang này lại… khác! Chua chua, cay cay, mặn mặn, đủ cả ba vị luôn. Ăn kèm với cơm nóng dẻo thì… thôi rồi! Bà nội mình có bí quyết ướp thịt lợn chua ngon tuyệt cú mèo, gia truyền mấy đời rồi.

Thịt trâu gác bếp: Cái này nghe tên thôi đã thấy… oách rồi! Thịt trâu dai dai, sần sật, thơm phức mùi khói bếp. Như… gặm cả núi rừng vào miệng ấy! Ông chú làm nghề săn bắn, kể rằng thịt trâu này ngon nhất phải săn vào mùa đông, thịt săn chắc hơn.

Lạp xưởng "tên lửa": Tên nghe đã thấy "bá đạo" rồi! Lạp xưởng này cay xé lưỡi, thơm nức mũi, ăn một cái là… bay lên trời luôn!

• Xôi ngũ sắc: Nhiều màu sắc, bắt mắt, ăn ngon miệng.
• Cơm lam: Mùi thơm dẻo, đặc trưng của vùng cao.
• Hạt dổi: Mùi thơm đặc biệt, dùng làm gia vị.
• Rượu ngô: Rượu nồng nàn, đậm đà hương vị.

À, mà nhớ dặn bố mẹ cháu mua nhiều về làm quà nhé! Đặc sản Na Hang ngon lắm đấy!