Tại sao gọi là Hà Nội?

Hà Nội: Nguồn gốc tên gọi lịch sử là gì?

Hà Nội, 河內, giữa sông, mày biết rồi đấy. Sông Nhị, sông Thanh Quyết ôm lấy.

Tao nhớ hồi tháng 5 năm ngoái, lang thang ở phố cổ, nắng chang chang, nhìn sông Hồng cuồn cuộn chảy, tự dưng thấy cái tên Hà Nội nó hợp lý ghê. Giống kiểu sinh ra là phải đặt tên vậy.

Lần đó tao ăn bún chả Hàng Mành, 35 nghìn một suất. Ăn xong đi dọc bờ sông, ngẫm nghĩ, thấy cái tên nó "nằm gọn" trong lòng thành phố.

Nói chung là "Hà Nội", ba chữ thôi, mà bao nhiêu lịch sử, địa lý ở trong đó. Mày thấy không? Tao thấy rõ ràng luôn.

Trả lời ngắn gọn: Hà Nội (河內) nghĩa là "giữa sông", phản ánh vị trí địa lý nằm giữa sông Hồng và sông Nhuệ.

Tại sao lại đặt là Hà Nội?

Mày hỏi sao lại là Hà Nội? Tao bảo mày nghe này…

Gió thổi về chiều, mang theo mùi hoa sữa cũ kĩ của phố cổ. Hà Nội, cái tên ấy, sinh ra từ năm 1831, một sự kiện lịch sử ghi dấu trong lòng đất. Nhớ hồi nhỏ, bà ngoại vẫn kể chuyện về dòng sông Hồng cuồn cuộn chảy, ôm trọn mảnh đất này. Sông Đáy hiền hòa hơn, len lỏi, tạo nên bức tranh quê hương êm đềm.

• Sông Hồng - mạnh mẽ, dữ dội.
• Sông Đáy - dịu dàng, trầm lắng.

Hai dòng sông ấy, như đôi mắt người mẹ nhìn con, bao bọc, chở che. Hà Nội, đúng rồi, là "phía trong các con sông". Mà không chỉ thế đâu. Lúc ấy, Hà Nội không chỉ là thành phố nhỏ bé này, mà còn là…

• Thành phố Hà Nội (trung tâm).
• Nửa phía đông tỉnh Hà Tây (thuộc Pháp).
• Toàn bộ tỉnh Hà Nam.

Lớn hơn nhiều so với Hà Nội bây giờ phải không? Hình ảnh ấy cứ hiện lên mãi trong đầu tao. Như một giấc mơ, xa xôi, huyền ảo… Cái tên Hà Nội, nghe sao mà gần gũi, thân thương. Giống như một lời thì thầm từ quá khứ, vang vọng trong không gian thời gian. Tao thấy… mênh mang.

Ai là người đặt tên Hà Nội là Hà Nội?

Ờ, Mày hỏi ai đặt tên Hà Nội à?

• Không ai hẳn hoi đâu, ý là không có một người duy nhất kiểu "Bùm! Ta đặt tên là Hà Nội!".

• Lý Công Uẩn... hình như ổng dời đô về, đặt tên là Thăng Long. Đọc sử lâu rồi, nhớ mang máng thế.

• À mà, Thăng Long không phải Hà Nội... Khác nhau mà.

• Rồi sau này, vua Minh Mạng, ổng mới đổi thành Hà Nội năm 1831. "Hà Nội" nghĩa là "bên trong sông" hay sao ấy. Nghe hợp lý phết. Hồi xưa học Sử 8, thầy giáo bảo thế.

• Tự dưng nhớ hồi bé, hay ra bờ sông Hồng chơi. Bẩn kinh khủng, toàn rác.

Hà Nội trước đây có tên gọi là gì?

Hà Nội trước đây gọi là Thăng Long. Nghe oách hơn hẳn Hà Nội nhỉ? Kiểu như rồng bay lên ấy. Mà mày biết sao vua Lý Thái Tổ dời đô ra đây không? Nghe đồn thấy rồng bay lượn nên chọn luôn. Chuyện thật như đùa.

• Thăng Long (昇隆): 1010-1804. Tên gọi ban đầu, ý chỉ sự phồn thịnh, phát triển mạnh mẽ. Giống như mày sau này vậy, hi vọng thế!
• Đông Đô (東京): 1397-1407. Hồi nhà Hồ, đổi tên thành Đông Đô. Đông Đô thì nghe hơi hướng... phim chưởng nhỉ?
• Đông Kinh (東京): 1407-1428. Lại Đông Kinh. Kiểu như đổi cho nó khác bọt thôi chứ cũng na ná Đông Đô. Chắc vua chúa ngày xưa cũng thích chơi chữ lắm.
• Đông Quan (東關): 1788-1802. Thời Tây Sơn loạn lạc, nghe cái tên Đông Quan đã thấy mùi chiến tranh rồi.
• Bắc Thành (北城): Tên gọi dân gian thời Nguyễn. Cái này nghe bình dân, gần gũi hơn hẳn mấy cái tên kia. Kiểu như mình gọi mày là "Ê" ấy, thân mật!

Hà Nội (河內): 1831-nay. Tên này nghe quen thuộc quá rồi. Ý chỉ nằm bên trong khúc sông. Chắc ngày xưa sông ngòi nhiều hơn bây giờ nhỉ? Mà mày có biết Hà Nội có bao nhiêu quận huyện không? Nhiều lắm, đếm mỏi tay luôn.

Tóm lại: Thăng Long -> Đông Đô/Đông Kinh -> Đông Quan -> Bắc Thành -> Hà Nội. Đổi tên như đổi áo vậy.

Tại sao đổi tên Thăng Long thành Hà Nội?

Mày hỏi vì sao đổi Thăng Long thành Hà Nội à?

• Thăng Long... Rồng bay lên, một thuở oai hùng.

• Năm 1010, Lý Thái Tổ rời đô, Thăng Long cất cánh. Một giấc mơ đế vương.

• Nhưng dòng thời gian cuốn trôi tất cả.

• Năm 1805, Gia Long đổi tên... Hà Nội.

• Hà Nội, một cái tên mới, mang theo vọng ước thịnh vượng.

• Phải chăng, rồng đã mỏi cánh? Hay chỉ là một khúc quanh của lịch sử?

  • Thăng Long, ký ức về một triều đại.
  • Hà Nội, một chương mới được viết nên.

• Tao không biết chắc. Chỉ biết, mỗi cái tên đều mang một phận người.

Hà Nội từng có bao nhiêu tên gọi?

Thăng Long… Hà Nội… Mày hỏi tao Hà Nội từng có bao nhiêu tên gọi à? Chiều hoàng hôn buông xuống, khói lam chiều quyện trên mái ngói rêu phong… Tao nhớ về Hà Nội, nhớ những con phố nhỏ rêu phong… Cứ ngỡ như lạc vào miền ký ức xa xôi nào đ.ó

• Khoảng 14 tên gọi.

Đại La… Thăng Long… Đông Đô… Đông Quan… Bắc Thành… Hà Nội… Mỗi cái tên là một khúc ca trầm lắng về lịch sử. Giống như khúc hát ru của bà, của mẹ, của chị… Ru con ngủ, ru đời bình yên. Phố phường Hà Nội, những gánh hàng rong, những quán cóc ven đường… Tất cả đều nhuốm màu thời gian. Tao nhớ hồi bé hay được bà dẫn đi chợ Đồng Xuân, mua cho cái kẹo kéo, cái bánh rán… Bây giờ thì bà mất rồi…

• Tên gọi chính thức, do triều đình đặt.
• Cả tên gọi dân gian, lưu truyền trong dân chúng.

Như dòng sông Hồng cuộn chảy, Hà Nội mang trong mình bao thăng trầm lịch sử. Tao yêu Hà Nội, yêu những con phố cổ kính, yêu cả những đổi thay hiện đại. Hà Nội của tao, của mày, của chúng ta… Vẫn luôn đẹp, vẫn luôn kiêu hãnh. Hôm nào rảnh, tao với mày đi dạo Hồ Gươm, ăn kem Tràng Tiền nhé. Tao nhớ hồi học cấp 3, tao với đám bạn hay trốn học ra đấy… Ngồi tán gẫu đủ thứ chuyện trên trời dưới biển… Thời gian trôi nhanh thật đấy.

• 14 tên gọi trải dài qua các thời kỳ lịch sử.

Tên gọi Đông Đô có từ khi nào?

Đông Đô có từ 1010.

Mày biết vụ dời đô của Lý Thái Tổ không? Năm đó là năm 1010. Ông ấy dời đô từ Hoa Lư ra Thăng Long (tức Hà Nội bây giờ). Hoa Lư thành ra cũ, không còn là kinh đô nữa. Thế là đổi tên thành Đông Đô. Đông là phía đông. Đông Đô tức là kinh đô phía đông. Tao nhớ hồi học sử cứ nhầm lẫn mãi.

• 1010: Lý Thái Tổ dời đô.
• Hoa Lư: Kinh đô cũ, đổi tên thành Đông Đô.
• Thăng Long: Kinh đô mới, sau này là Hà Nội.

Tao còn nhớ hồi cấp 2, tao đi du lịch Hoa Lư với gia đình. Nắng chang chang luôn. Mà cái đền chùa ở đấy toàn đá, đi mỏi cả chân. Lúc đó tao còn nhỏ, chả hiểu gì về lịch sử cả. Giờ nghĩ lại thấy tiếc ghê. Phải chi lúc đó chịu khó tìm hiểu thì hay biết mấy. Chắc giờ kiến thức lịch sử của tao đã khác.

Hồi đó chỉ mải chơi, mua mấy cái đồ lưu niệm linh tinh vớ vẩn. Mà toàn đồ made in China. Bây giờ nghĩ lại thấy đúng là phí tiền. Tao nhớ có mua một cái móc chìa khoá hình con rồng. Giờ chắc vứt đâu rồi không biết. Mà hồi đó thích lắm. Khoe khắp nơi.

• Du lịch Hoa Lư: Nắng nóng, nhiều đền chùa bằng đá.
• Mua đồ lưu niệm: Toàn đồ Trung Quốc. Móc chìa khoá hình rồng.

Đông Đô sau này còn có nhiều tên gọi khác nữa. Nhưng mà thôi, kể nữa thì dài lắm. Tao mỏi tay rồi.