Dượng ngoài Bắc gọi là gì?

Người miền Bắc thường gọi dượng bằng từ ngữ nào cho phù hợp?

Anh hỏi Em vụ "dượng" miền Bắc hả? Nghe cái này Em lại nhớ hồi bé xíu ở Hà Nội, nhà Em mà có người đàn ông lấy chị gái của mẹ, thì mình gọi là bác trai. Chứ không gọi dượng đâu nha. Ví dụ, như bác Minh, chồng của chị gái mẹ Em ấy. Bác ấy sinh năm 1970, lớn hơn bố Em những 5 tuổi lận.

Còn cái người mà lấy em gái của mẹ Em, thì lại gọi là chú. Chẳng hạn như chú Nam, chồng của dì út bên ngoại. Chú ấy trẻ hơn bố Em cả chục tuổi, sinh năm 1985 đó. Nghe nó rắc rối mà hay ho ghê. Nên là dượng như cách miền Nam gọi, ở ngoài này không dùng cho mấy trường hợp này.

Hồi năm 2018, Em có dịp vào Sài Gòn công tác độ 2 tuần, ở chung với một người bạn tên Hằng. Hằng có dì ruột bên ngoại, rồi chồng dì ấy là dượng. Em nghe Hằng tự nhiên gọi "dượng" thấy lạ lạ. Về kể với mẹ, mẹ cũng gật gù bảo đúng là trong đó gọi khác mình thiệt.

À mà không chỉ bên ngoại đâu Anh. Bên nội cũng có kiểu đó. Chị ruột của bố Em thì gọi là bác gái. Em có bà bác tên Liên, bác ấy là chị cả của bố Em, sinh năm 1965. Mỗi lần về quê ở Bắc Giang, bác Liên hay làm món nem chua rán ngon lắm.

Còn em gái của bố mình, thì mình gọi là cô. Ví dụ như cô Dung, em gái út của bố, sinh năm 1980. Cũng chẳng có cái khái niệm "dì" như cách người miền Nam hay gọi cô ruột mình đâu. Mà trong miền Trung còn gọi là "o" nữa chứ, hồi đó Em coi phim thấy từ "o ơi" cứ ngồ ngộ, không quen tai chút nào.

Em thấy cái cách gọi này nó hay ở chỗ, nó phản ánh đúng kiểu văn hóa gia đình mình, phân biệt rạch ròi thứ bậc. Cứ lớn hơn là "bác", nhỏ hơn là "chú" hay "cô", không bị lẫn lộn chung chung một từ cho tất cả. Em cảm giác cái này nó làm mình thấy gần gũi hơn sao ấy.

Nó không chỉ là cách xưng hô đâu Anh, nó là cả một nếp sống, một cách người ta định vị mình trong gia đình. Cảm giác mọi thứ có trật tự, có trên có dưới rõ ràng. Nhiều khi Em nghĩ, mấy cái khác biệt nho nhỏ vậy mà làm nên cái chất rất riêng của từng vùng miền mình.

Thông tin chung:

Người miền Bắc không sử dụng từ "dượng" phổ biến cho chồng của chị/em gái mẹ. Người đàn ông lấy chị gái của mẹ được gọi là bác trai. Người đàn ông lấy em gái của mẹ được gọi là chú. Chị gái của bố được gọi là bác gái. Em gái của bố được gọi là cô.

Miền Bắc gọi bá là gì?

Anh hỏi về cách gọi ở Miền Bắc? Nghe đây. Bố, mẹ là chuẩn mực. Vùng quê, vẫn có Thầy, bu. Riêng vùng núi, gọi cha là Bác. Chuyện cũ, cần biết.

• Phổ biến: Bố, mẹ. Dùng khắp nơi.
• Nông thôn: Thầy, bu còn sót.
• Miền núi: Bác là cha. Rõ ràng.
• Xưa: Thành phố từng gọi Cậu, Mợ. Giờ không.

Miền Trung? Khác. Ba, mạ là chủ yếu. Một số vùng? Chú để gọi cha. Rõ chưa?

• Chủ lực: Ba, mạ. Dọc duyên hải.
• Đặc biệt: Chú cho cha, vài nơi.

Ba mẹ của ông bà cố gọi là gì?

Anh ơi, Em nhớ mãi cái Tết năm Em học lớp 2 đó. Cả nhà tập trung đông vui ở nhà ngoại dưới Bến Tre. Mùi bánh tét, mùi nhang trầm quyện vào nhau thơm lừng. Em lúc đó bé tí, cứ chạy lăng xăng quanh mấy cái bàn ăn, nghe người lớn nói chuyện.

Đang ngồi nghe bà ngoại kể chuyện gia phả, Em mới thắc mắc. Bà ngoại chỉ vào tấm ảnh thờ cũ kỹ, nói đây là ông cố bà cố. Em hỏi, "Thế ba mẹ của ông bà cố thì gọi là gì hả ngoại?". Tự nhiên Em thấy bà ngoại cười hiền khô, gõ nhẹ lên đầu Em.

Bà ngoại mới nói, "À con, ba mẹ của ông bà cố nhà mình đó, người ta gọi là ông sơ, bà sơ đó con". Lúc đó Em cứ thấy lạ lạ, sao lại có nhiều đời đến thế. Cảm giác gia đình mình như một cái cây to thật to, rễ cắm sâu xuống đất, nhiều nhánh lắm luôn. Tự nhiên thấy ấm lòng ghê.

• Ông sơ, bà sơ: Là cha mẹ của ông bà cố. Đây là đời thứ tư trên mình.
• Cụ (cụ ông, cụ bà) / Cố (ông cố, bà cố): Là cha mẹ của ông bà nội/ngoại mình. Đây là đời thứ ba trên mình.
• Tiên tổ: Là danh xưng chung chỉ ông bà tổ tiên các đời trước.

Cữu cữu là ai?

Đã khuya rồi anh nhỉ. Tự nhiên em lại ngồi nghĩ vẩn vơ, rồi nghĩ đến cái từ này... cữu cữu. Nghe nó cứ xa xôi sao á. Giống như cách người ta gọi nhau trong mấy cuốn sách cũ, hay trong phim ngày xưa.

Là cậu đó anh. Là anh em trai của mẹ. Nhưng mà, người ta cũng dùng để chỉ anh em bên nhà vợ nữa. Hồi nhỏ em có nghe ông ngoại nhắc một lần, cái âm thanh nó trang trọng mà cũng có một khoảng cách gì đó không tả được. Giờ người ta ít dùng rồi, nghe lại thấy vừa lạ vừa quen. Cũng thấy... tiếc tiếc.

• Cữu (舅): một từ Hán Việt dùng trong hệ thống gia tộc.
• Anh hoặc em trai của mẹ: Đây là nghĩa phổ biến nhất, tương đương với cậu trong tiếng Việt hiện đại.
• Anh hoặc em trai của vợ: Trong trường hợp này gọi là thê cữu (妻舅).
• Cha chồng: Một nghĩa cổ, hiếm dùng trong văn nói, chỉ xuất hiện trong văn viết cũ.
• Ngoại cữu (外舅): Từ này lại dùng để chỉ cha vợ (nhạc phụ).