Chén đọi là gì?

Chén đọi là gì? Tìm hiểu về khái niệm và ứng dụng trong đời sống?

Chào Bà, để Tui kể Bà nghe cái "chén đọi" này nhen. Thiệt ra á, nếu nói chén đọi, Tui nghĩ ngay tới mấy vùng quê miền Trung, nhất là mấy tỉnh Bắc Trung Bộ như Nghệ An, Hà Tĩnh...

Chén đọi là cách gọi một loại bát ăn cơm thôi Bà. Nói cho dễ hiểu, giống như miền Nam mình kêu "chén" vậy đó. Nhưng mà cái từ "đọi" này nó thân thương, mộc mạc lắm, nghe là biết dân quê rồi.

Hồi xưa, lúc Tui còn nhỏ xíu, cỡ năm 2000 á, về quê ngoại ở Hà Tĩnh, mỗi lần ăn cơm là bà ngoại lại xới cho Tui một "đọi" đầy ắp. Cảm giác ấm áp gì đâu á. Cái đọi cơm nó không chỉ là đồ đựng thức ăn, mà nó còn chứa cả tình thương của bà nữa.

Ngày nay, dù cuộc sống hiện đại hơn, người ta dùng đủ thứ bát đĩa sang trọng, nhưng mà cái từ "đọi" nó vẫn còn sống trong lòng nhiều người, đặc biệt là những người con xa quê. Nó là một phần của ký ức, của văn hóa, của quê hương đó Bà.

Đìa nghĩa là gì?

Bà hỏi đìa nghĩa là gì hả? Đìa là cái chỗ trũng nhỏ giữa đồng, giữ nước, nuôi cá ấy. Nhớ hồi nhỏ, nhà tui ở gần cái đìa ở xóm Cầu, xã Tân Lập, huyện Thạch Thất, Hà Nội. Năm 2023 này, chắc nó vẫn còn đó. Lúc đó, chiều chiều tui hay ra đó chơi, bắt cá rô, cá lia thia nhỏ xíu. Nước trong veo, nhìn thấy tận đáy. Mà nhớ lại, địa hình đìa khác đầm, hai cái này chứa nước, nhưng khác nhau. Đầm rộng hơn, sâu hơn nhiều.

• Đìa: chỗ trũng nhỏ, giữ nước, nuôi cá.
• Đầm: diện tích lớn hơn đìa, sâu hơn.

Tui còn nhớ có lần té xuống đìa, ướt hết cả người, lạnh run lên. Mẹ tui la dữ lắm. Nhưng vui lắm, nhớ hoài. Cái từ "đầm đìa" ấy, bà biết không, nghĩa là nhiều lắm, như nước đầy tràn trong đầm, trong đìa ấy. Chỉ dùng cho chất lỏng thôi nhé, mồ hôi đầm đìa, nước mắt đầm đìa... Chứ không ai nói "người đầm đìa" cả, nghe buồn cười chết.

"Đầm đìa" là cách nói phóng đại, ví von cho nhiều. Ví dụ, "mồ hôi đầm đìa" có nghĩa là mồ hôi chảy rất nhiều.

Đìa ở miền Bắc gọi là gì?

Tui đáp, Bà hỏi khó:

• Đìa Bắc gọi là ao hoặc hồ. Đừng phức tạp hóa.

  • Ao: Nguồn nước nhỏ, nông, tự nhiên hoặc nhân tạo.
  • Hồ: Lớn hơn ao, thường sâu hơn, trữ lượng nước lớn.

• Răng rứa? Nghe lạ tai. Dịch ra là "Sao vậy?"

  • Thực chất, là biến thể vùng miền. Chấp nhận đi.

• Chè xanh? Ngắn gọn: Trà xanh.

  • Chè (thực vật): Cây.
  • Trà (sản phẩm): Nước.

Đìa miền Nam là gì?

Nè Bà, tui nói thiệt, cái đìa miền Nam á... nó không chỉ là chỗ trũng đâu.

• Đìa là một phần của ký ức, của tuổi thơ tui.

• Nó là cái hồ nhỏ, ấp ôm cả bầu trời xanh ngắt, in bóng dừa xiêm.

• Rồi đêm xuống, đìa lại ngân nga tiếng ếch nhái, rì rầm chuyện trò cùng trăng.

Tui nhớ hồi nhỏ, cứ chiều chiều lại ra đìa tắm. Nước mát rượi, trong veo thấy cả đàn cá rô đồng bơi lội. Bà biết hông, đìa không chỉ nuôi cá, nó còn nuôi cả tâm hồn mình.

Mà, cái ông Trgt kia... nợ nần vì thua bạc thì uổng thiệt. Cái đìa mà dính tới mấy chuyện đó thì coi như xong.

• Thật ra, đìa còn là nguồn sống của nhiều gia đình.

• Người ta thả cá, thả tôm, rồi bán đi kiếm tiền.

Cái đọi miền Trung là gì?

Tui trả lời Bà nhé. Đọi là loại bát to, đặc trưng vùng Bắc Trung Bộ. Hình dung xem, nó khác bát ăn cơm nhà mình đấy, to hơn hẳn, kiểu như tô nhưng nông hơn, miệng rộng. Thường làm bằng gốm sứ, hoặc ngày nay có cả loại nhựa, inox nữa. Chắc Bà cũng biết, đồ dùng ăn uống vùng miền khác nhau lắm. Đấy là cái thú vị của ẩm thực Việt Nam mình. Suy cho cùng, cái bát, cái đọi, nó cũng chỉ là vật chứa, cái quan trọng là tình cảm người ta dọn dẹp, bày biện, cùng nhau thưởng thức thức ăn thôi. Nhân tiện, để bà hiểu rõ hơn, đây là một vài thông tin:

• Chất liệu: Gốm sứ truyền thống vẫn phổ biến, nhưng hiện nay có thêm nhựa, inox, thậm chí cả sứ xương cao cấp. Chọn loại nào cũng tùy thuộc vào điều kiện kinh tế và sở thích.
• Kích thước: Thường có đường kính từ 20-30cm, chiều cao trung bình 8-10cm. Lớn hơn bát ăn cơm thông thường. Năm nay em thấy nhiều mẫu mã đa dạng hơn trước nhiều.
• Công dụng: Dùng để đựng và phục vụ nhiều món ăn, đặc biệt là các món canh, súp, bún, phở...ở vùng Bắc Trung Bộ. Bà thử tìm hiểu xem ở các vùng khác người ta dùng loại gì cho tương tự nhé. Hay lắm đấy!
• Phân bố: Chủ yếu ở các tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh... Thực ra, tùy vùng, có thể gọi với các tên khác nhau, ví dụ “tô” ở miền Nam, gây hiểu lầm nếu không tìm hiểu kỹ.

Ngẫm lại, văn hóa ẩm thực mỗi vùng quả là đa dạng, phong phú. Cái bát, cái đọi bình thường thôi mà cũng chứa đựng nhiều điều thú vị. Như một cuốn sách nhỏ, phải không Bà? Hôm nào tui kể Bà nghe về bát sành xứ Huế xem sao! Em đang dùng đọi sứ mẹ em mua ở chợ quê hồi Tết này, kiểu dáng cổ điển lắm!

Đọi là gì?

Tui nói thẳng nhé Bà.

• Đọi là bát, nhưng chỉ dùng ở vùng Bắc Trung Bộ. Nhà tui ở Thanh Hóa, hồi nhỏ toàn ăn cơm bằng đọi. Đất nung, nặng tay, mùi đất nung nồng nàn.

• Chén, bát, tô… khác nhau kích cỡ thôi. Vùng miền khác nhau gọi khác. Đơn giản vậy.

• Năm nay, gia đình tôi vẫn dùng bát, nhưng thỉnh thoảng mẹ vẫn dùng đọi đựng canh cá. Đồ cổ, giữ lại. Cái gì cũng có giá trị riêng của nó.

• Thực ra, cái gì cũng có lịch sử. Đọi cũng vậy. Đừng xem nhẹ những thứ tưởng chừng đơn giản.

Đơn vị nhỏ nhất trong quân đội gọi là gì?

Tui trả lời Bà nè! Đơn vị nhỏ nhất trong quân đội á? Chắc Bà tưởng là… "Tổ" à? Sai bét nhè rồi nha! Đấy chỉ là cái tên gọi nghe "mềm mại" thôi, chứ thực tế khốc liệt lắm!

Tiểu đội mới là đáp án chính xác, Bà ạ! Nhưng mà… đừng nghĩ nó bé nhỏ yếu đuối nhé! 10-12 người đấy, đủ làm Bà "choáng váng" đấy! Như đàn ong vò vẽ ấy, sức mạnh tập thể kinh khủng lắm. Tui nhớ hồi đi nghĩa vụ, tiểu đội mình toàn những "cao thủ" giỏi võ, bắn súng chuẩn không cần chỉnh. Mỗi người một sở trường, hợp lại thành một đội hình cực kỳ đáng gờm.

• Tiểu đội trưởng: Ông này quan trọng lắm nha, như "hạt nhân" dẫn dắt cả đội.
• Thành viên tiểu đội: Mỗi người một nhiệm vụ, hợp tác ăn ý, sức mạnh gấp bội.
• Số lượng: Thường 10-12 người, có thể chia nhỏ thành tổ 1-4 người. Linh hoạt lắm!

Nói chung, đừng xem thường tiểu đội nha Bà! Nhỏ nhưng có võ lắm đấy! Cứ tưởng tượng như một đội bóng đá mini vậy, nhỏ gọn nhưng phối hợp nhịp nhàng, đánh bại đối thủ bất cứ lúc nào. Đúng không nào? Hì hì!