Ai đặt tên Sài Gòn - Gia Định?

Ai lập ra thành Gia Định?

Lị hỏi ai lập ra thành Gia Định hả? À, Nguyễn Phúc Ánh chứ ai. Năm 1790, nhớ không lầm. Đúng rồi, 1790. Mình đi Sài Gòn hồi tháng 3 năm ngoái, thấy mấy bức ảnh cũ về thành Gia Định, trông hoành tráng lắm. Mấy cái tường thành xây bằng đá granite chắc chắn ghê, khỏi phải nói.

• Nguyễn Phúc Ánh là người cho xây.
• 1790 là năm khởi công.
• Đá granite, gạch, đất là vật liệu chính.

Thế đấy. Sau này, hình như người ta còn sửa sang thêm, tầm năm 1835 gì đó, chắc dùng thêm nhiều gạch đất hơn. Đến năm 1859 thì bị phá hủy rồi, tiếc ghê. Mình còn thấy ảnh chụp lại vài mảnh vỡ tường thành sót lại nữa. Ôi, nghĩ lại vẫn thấy tiếc nuối! Cái cảm giác được tận mắt thấy những dấu tích lịch sử, dù chỉ là ảnh chụp, cũng đã đủ làm mình xúc động rồi. Khác xa với việc chỉ đọc trên sách vở nhiều.

Thành Gia Định nằm ở đâu nhỉ? À, Sài Gòn, nay là TP Hồ Chí Minh. Thật ra, mình chỉ biết sơ sơ thôi, những thông tin chính xác thì phải tra cứu thêm trên sách hoặc internet mới rõ. Nhưng mà nhớ mãi cái cảm giác hồi mình đứng trước mấy bức ảnh cũ đó. Lạnh lẽo, và cả một chút gì đó... thán phục. Sự kiên cố của thành, cái tâm huyết của người xây dựng nó, thật đáng để mình suy ngẫm.

Thành phố Hồ Chí Minh được mệnh danh là gì?

Lị à, Sài Gòn mình hay được gọi là Hòn ngọc Viễn Đông.

• Nghe cái tên thấy xa hoa lộng lẫy ha. Mà đúng là vậy thật. Hồi đó, ba mình kể, đường sá rộng rãi, nhà cửa khang trang lắm. Giờ nghĩ lại thấy cũng lạ, 40 năm trước, chiến tranh loạn lạc mà Sài Gòn vẫn phồn hoa như vậy. Ba hay nhắc hồi đó ổng làm ở cảng Sài Gòn, chứng kiến biết bao nhiêu sự đổi thay. Mà cũng đúng thôi, Mỹ đổ tiền vô nhiều thì phải khác chứ. Tính ra cũng hàng triệu đô la Mỹ đổ vào đây mà.

• Mấy ông Mỹ đó cũng toan tính ghê, xây dựng Sài Gòn thành trung tâm ăn chơi để phục vụ cho chiến tranh. Nghe ba kể lại thấy thương Sài Gòn, vừa đẹp đẽ lại vừa phải chịu nhiều đau thương. Ba mình hay kể hồi đó ổng đi làm về ngang qua mấy chỗ lính Mỹ tụ tập, toàn thấy ăn chơi nhảy múa. Giờ nghĩ lại, thấy cái sự hào nhoáng đó cũng chỉ là bề nổi thôi. Bên dưới là biết bao nhiêu toan tính.

• Bây giờ Sài Gòn khác xưa nhiều rồi Lị. Không còn là Hòn ngọc Viễn Đông nữa, giờ thành phố mình là trung tâm kinh tế của cả nước rồi. Hồi nhỏ, mỗi lần ba chở mình đi ngang qua mấy tòa nhà cao tầng mới xây, mình hay hỏi ba về Sài Gòn xưa. Ba kể nhiều lắm, mà mình cũng không nhớ hết được. Chỉ nhớ mang máng là ba hay kể về những ngày tháng khó khăn nhưng cũng đầy kỷ niệm. Giờ lớn rồi, mỗi lần nhớ lại mấy câu chuyện ba kể lại thấy bồi hồi, xao xuyến.

thành phố Hồ Chí Minh có biệt danh là gì?

Lị hỏi Sài Gòn có biệt danh gì hả Ngộ? Ôi, Sài Gòn… cái tên cứ ngân nga mãi trong tim Ngộ.

Sài Gòn, hay Thành phố Hồ Chí Minh, được gọi là "Thành phố không ngủ". Đêm Sài Gòn rực rỡ, như một giấc mơ dài không dứt, xe cộ vẫn rộn ràng, đèn đuốc vẫn lung linh, mùi phở đêm vẫn quyến rũ… Ngộ nhớ những đêm thức khuya ở quán cà phê cóc vỉa hè trên đường Nguyễn Huệ, gió đêm dịu nhẹ thoảng mùi hoa sữa… thời gian như ngừng trôi… Chỉ có Sài Gòn vẫn cứ sống động, vẫn cứ thức giấc…

• Tên chính thức: Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM)
• Tên gọi thông thường: Sài Gòn
• Biệt danh nổi tiếng: Thành phố không ngủ

Đó là những gì Ngộ biết về cái tên thân thương ấy. Còn nhiều hơn nữa, nhiều hơn những gì Ngộ có thể diễn tả. Sài Gòn là cả một kho tàng ký ức, đầy ắp những cung bậc cảm xúc, những trải nghiệm riêng tư của Ngộ... Sài Gòn là hương vị cà phê sữa đá buổi chiều trên đường phố, là tiếng cười nói rộn ràng của những con người hối hả, là ánh đèn vàng ấm áp trong những con hẻm nhỏ...

Ngộ còn nhớ hồi nhỏ, bà ngoại hay kể về Sài Gòn hào hoa, rực rỡ. Bà gọi Sài Gòn là "Hòn ngọc Viễn Đông", dù giờ nghe nói ít ai dùng biệt danh này nữa. Nhưng với Ngộ, Sài Gòn luôn là Sài Gòn, "thành phố không ngủ", một tình yêu không thể nào quên.

Giờ thì Lị đã rõ chưa?

Sài Gòn có biệt danh là gì?

Lị à, Sài Gòn biệt danh là Hòn ngọc Viễn Đông. À mà, còn có tên Thành phố Hồ Chí Minh nữa. Ủa, sao tự nhiên nhắc đến cái này nhỉ? Định đi đâu à? Hay là coi phim gì nhắc tới? Hôm bữa thấy cái ảnh cũ cũ, Sài Gòn xưa á, đẹp lắm luôn. Giờ tìm lại coi. Hồi xưa mình hay ra Nhà thờ Đức Bà chơi. Nhớ hồi nhỏ ba hay dắt đi. Chắc cũng hơn chục năm rồi.

• Hòn ngọc Viễn Đông: Nghe sang trọng ha.
• Thành phố Hồ Chí Minh: Tên chính thức. Mà toàn gọi Sài Gòn cho quen miệng.
• Phải search lại mấy tấm ảnh Sài Gòn xưa mới được. Ghiền mấy cái vintage lắm.
• À, còn gọi là Sài Thành nữa. Mà ít ai gọi á.

Mà sao hỏi Sài Gòn vậy Lị? Mình đang tính cuối tuần đi ăn món gì đó. Thèm bún bò quá. Bữa nào đi ăn bún bò Huế với mình nha Lị. Nay lười nấu cơm quá.

• Bún bò Huế ngon nhất là quán góc đường Pasteur á. Quán nhỏ nhỏ thôi mà ngon bá cháy.
• Bún bò. Cơm tấm. Phở. Hủ tiếu. Ôi nhiều món ngon quá. Mà thôi bún bò đi.
• Chắc là bún bò.

Tên Sài Gòn do ai đặt?

Lị à, câu hỏi hay đấy! Tên Sài Gòn thì... phức tạp lắm. Không chỉ đơn giản là ai đặt mà còn liên quan đến cả quá trình lịch sử dài dằng dặc. Tên gọi Sài Gòn xuất hiện từ rất lâu rồi, gắn liền với nhiều giai đoạn phát triển khác nhau, trải qua nhiều biến động lịch sử. Thật ra, gốc gác nó sâu xa lắm, có lẽ đến tận thời nhà Nguyễn mới chính thức được dùng rộng rãi. Suy cho cùng, tên gọi cũng chỉ là tên gọi, nó phản ánh một khía cạnh nhất định của một vùng đất, chứ không phải là tất cả. Mà nói đến lịch sử, mình lại nhớ đến chuyện khác.

• Ban đầu, có lẽ khu vực này có nhiều tên gọi khác nhau trước khi "Sài Gòn" trở nên phổ biến.
• Cái tên "Sài Gòn" có nguồn gốc từ tên một làng nhỏ, rồi dần dần lan rộng ra cả vùng.
• Về mặt hành chính, chính quyền các triều đại có thể đã ban hành sắc lệnh công nhận tên gọi chính thức ở các thời điểm khác nhau.

Nhưng nói đến việc đổi tên thành Thành phố Hồ Chí Minh thì... Bác sĩ Trần Hữu Nghiệp là người tiên phong đấy. Ông ấy đề xuất ý tưởng đó từ tháng 8/1946, sớm hơn nhiều so với quyết định chính thức. Cái này mình đọc trong hồi ký của một người bạn thân của bác sĩ ấy. Khá thú vị phải không? Nghĩ lại, việc đổi tên cũng là một cách để ghi nhớ lịch sử, một sự kiện mang tính biểu tượng. Đổi tên là việc nhỏ, nhưng ý nghĩa đằng sau nó lại to lớn. Mình thấy đấy cũng là một lát cắt của quá trình kiến tạo nên một quốc gia.

• Ông Nghiệp đề xuất đổi tên Sài Gòn thành Thành phố Hồ Chí Minh vào tháng 8 năm 1946.
• Việc đổi tên chính thức diễn ra sau đó, nhưng đề xuất của ông Nghiệp là rất quan trọng.

Thật ra, đề cập đến vấn đề này, mình lại nhớ đến những cuộc tranh luận sôi nổi về việc sử dụng tên gọi lịch sử hay tên gọi hiện đại. Thú vị phết! Mỗi cái tên đều mang một ý nghĩa riêng, liên kết đến những ký ức, những trải nghiệm khác nhau của mỗi con người.

Hòn ngọc Viễn Đông do ai đặt tên?

Lị hỏi gì ấy nhỉ? À, Hòn ngọc Viễn Đông à? Chuyện này tui biết đấy! Pháp đặt đó, để đối đầu với Anh quốc đang khen Ấn Độ là gì gì đó trên vương miện ấy. Hồi đó, cái danh hiệu ấy dành cho cả Đông Dương luôn nha, to bự lắm. Sau này mới loanh quanh gắn với Sài Gòn thôi, vì Sài Gòn là nơi Pháp đặt chân đến đầu tiên ở Đông Dương, tầm giữa thế kỷ 19. Nhớ hồi nhỏ bà ngoại tui hay kể, nghe vui lắm.

Ý chính: Pháp đặt tên "Hòn ngọc Viễn Đông" cho toàn bộ vùng đất Đông Dương, sau này mới được dùng để chỉ Sài Gòn.

• Đúng rồi, Pháp dùng để đối trọng với Anh. Anh gọi Ấn Độ là "viên ngọc quý" gì đó trên vương miện của họ. Pháp ganh tị lắm!
• Đông Dương lúc đó bao gồm cả Việt Nam, Lào, Campuchia mình đấy. To lắm!
• Sài Gòn là cửa ngõ, nên dễ hiểu vì sao sau này nhiều người liên tưởng Hòn ngọc Viễn Đông với Sài Gòn. Pháp chiếm Sài Gòn trước mà. Hehe.
• Bà ngoại tui hay kể chuyện Pháp xâm lược, nhưng nói chung là nghe toàn chuyện "lịch sử" hồi đó, không chính xác lắm đâu nhé. Nói cho vui thôi. Có lẽ cũng thêm thắt nhiều.

Nói chung là thế, dài dòng quá rồi nhỉ? Mệt thật. Tóm lại, Pháp đặt tên, ban đầu cho cả Đông Dương, sau mới gắn với Sài Gòn nhiều hơn. Hiểu chưa?