Mục đích của chính sách tài khoá là gì?

Mục đích của chính sách tài khóa: Duy trì lạm phát 2-4%

Hiểu rõ mục đích của chính sách tài khóa là gì giúp bạn nắm bắt cách nền kinh tế vận hành trơn tru và cân bằng giá trị đồng tiền. Khám phá ngay công cụ cốt lõi này để thấy rõ vai trò quản lý vĩ mô trong dài hạn.

Tổng quan: Mục đích thực sự của chính sách tài khóa

Mục đích chính của chính sách tài khóa là điều tiết nền kinh tế vĩ mô thông qua thuế và chi tiêu công. Chính phủ sử dụng công cụ này để ổn định thị trường, kiểm soát lạm phát, tạo việc làm và thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng đạt mức sản lượng tiềm năng.

Nhưng có một yếu tố cực kỳ quan trọng mà 90% người mới tìm hiểu thường bỏ qua - tôi sẽ giải thích chi tiết ở phần kiểm soát lạm phát bên dưới. Nói thật, hồi mới tìm hiểu các khái niệm kinh tế, tôi đọc các định nghĩa hàn lâm mà chẳng hiểu gì. Tôi từng nghĩ đơn giản là nhà nước thu thuế chỉ để có tiền duy trì bộ máy. Sai lầm.

Thực tế thì thuế và đầu tư công là hai van điều áp khổng lồ của quốc gia. Khi kinh tế suy thoái, chính phủ mở van chi tiêu, bơm tiền làm cầu nối cho doanh nghiệp cầm cự. Thông thường, một gói kích thích tài khóa mở rộng có thể giúp GDP phục hồi nhanh hơn tùy theo bối cảnh so với việc để thị trường tự điều chỉnh. ^[1]

Cách chính phủ dùng thuế và chi tiêu công để tác động nền kinh tế

Câu hỏi này thường khiến nhiều người mơ hồ nhất. Bạn hãy tưởng tượng nền kinh tế là một chiếc xe hơi đang chạy trên đường cao tốc. Đơn giản thôi. Thuế chính là hệ thống phanh, còn chi tiêu công đóng vai trò như chân ga.

Vai trò của Thuế (Chân phanh)

Khi kinh tế phát triển quá nóng gây lạm phát, nhà nước sẽ tăng thuế. Bạn bị trừ nhiều tiền hơn từ thu nhập. Bạn bắt buộc phải tiêu ít đi. Các tập đoàn lớn cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Kết quả là giá cả hàng hóa trên thị trường bắt đầu hạ nhiệt. Việc giảm 2% thuế VAT trong các giai đoạn khủng hoảng thường giúp sức mua của thị trường bán lẻ tăng đáng kể trong hai quý tiếp theo, cứu sống hàng vạn cửa hàng. ^[2]

Vai trò của Chi tiêu công (Chân ga)

Ngược lại, khi suy thoái gõ cửa, nhà nước bắt đầu xây dựng đường cao tốc, cầu cống, bến cảng, trường học. Các siêu dự án này trực tiếp tạo ra hàng trăm nghìn việc làm mới cho kỹ sư, công nhân. Có lương, họ đi siêu thị mua sắm đồ đạc, siêu thị lại phải nhập thêm hàng từ các nhà máy. Dòng tiền này chạy vòng quanh, tạo ra sức sống mới cho toàn bộ chuỗi cung ứng.

Mục tiêu cốt lõi: Kiểm soát lạm phát và Thúc đẩy tăng trưởng

Đây chính là yếu tố khác biệt mà tôi đã nhắc đến ở phần đầu bài viết. Hầu hết mọi người mặc định rằng chính phủ lúc nào cũng muốn kinh tế tăng trưởng càng nhanh càng tốt.

Thực tế thì không. Tăng trưởng quá nóng dẫn đến lạm phát phi mã. Bát phở từ 35.000 VNĐ có thể vọt lên 60.000 VNĐ chỉ sau ba tháng. chính sách tài khóa dùng để làm gì mà không được kiểm soát chặt chẽ sẽ gây ra hậu quả lớn. Đó là thảm họa. Bạn có thể được tăng lương thêm 10%, nhưng chi phí sinh hoạt lại tăng 30%, khiến bạn thực chất nghèo đi. Do đó, mục tiêu tối thượng không phải là tăng trưởng bùng nổ, mà là đạt được trạng thái sản lượng tiềm năng vững chắc.

Việc duy trì lạm phát ở mức lý tưởng 2-4% giúp nền kinh tế vận hành trơn tru nhất trong dài hạn. ^[3] vai trò của chính sách tài khóa trong kinh tế vĩ mô đóng vai trò như một mỏ neo cốt lõi để giữ vạch đích này không bị phá vỡ, cân bằng giữa bài toán công ăn việc làm và giá trị đồng tiền.

Chính sách này ảnh hưởng thế nào đến thu nhập và việc làm?

Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao mình lại mất việc trong mùa dịch, hoặc đột nhiên lương tăng vọt trong thời kỳ kinh tế khởi sắc? Sự can thiệp của các chính sách vĩ mô có mặt ở khắp nơi trong đời sống của bạn.

Khi chính phủ áp dụng các biện pháp mở rộng như giảm thuế thu nhập và tăng chi tiêu công, doanh nghiệp có thêm nguồn vốn rẻ để mở rộng nhà xưởng.

Khá là dễ hiểu. Hiểu rõ tác động của thuế và chi tiêu công giúp bạn dự báo được xu hướng tuyển dụng. Họ bắt buộc phải tuyển thêm nhân sự. Tỷ lệ thất nghiệp toàn quốc có thể giảm trong một năm thực thi chính sách nới lỏng mạnh tay.^[4] Ở chiều ngược lại, nếu nhà nước thắt chặt bằng cách tăng thuế đột ngột, công ty bạn có thể ngay lập tức đóng băng tuyển dụng, hoặc thậm chí cắt giảm nhân sự để bảo toàn dòng tiền.

Độ trễ thời gian: Sự thật về việc điều hành kinh tế

Rất nhiều người phàn nàn rằng tại sao chính phủ không cứu nền kinh tế ngay lập tức khi khủng hoảng xảy ra. Bí mật nằm ở độ trễ - và đây là nhược điểm lớn nhất của công cụ này.

Để giải ngân một dự án đầu tư công, cần phải lên kế hoạch, trình quốc hội phê duyệt, đấu thầu, giải phóng mặt bằng, rồi mới thi công. chính sách tài khóa kiểm soát lạm phát như thế nào là câu hỏi cần nhiều thời gian để thấy rõ hiệu quả thực tế trên thị trường. Toàn bộ quy trình này thường mất từ 6-12 tháng mới bắt đầu ngấm thực sự vào thị trường. Khó hơn bạn nghĩ rất nhiều. Nó không giống như việc ngân hàng nhấn nút hạ lãi suất là ngày mai doanh nghiệp đi vay rẻ ngay.

So sánh Chính sách tài khóa và Chính sách tiền tệ

Chính sách Tài khóa

• Chính phủ và Bộ Tài chính trực tiếp điều hành

• Độ trễ dài do phải đi qua quy trình lập pháp và phê duyệt ngân sách phức tạp

• Thay đổi tổng cầu hàng hóa và thu nhập khả dụng của người dân

• Thuế khóa (tăng/giảm) và chi tiêu ngân sách (đầu tư công)

Chính sách Tiền tệ

• Ngân hàng Nhà nước (Ngân hàng Trung ương)

• Tác động rất nhanh, thị trường tài chính thường phản ứng gần như ngay lập tức

• Kiểm soát thanh khoản, tỷ giá và chi phí vay vốn trên thị trường

• Lãi suất điều hành, cung tiền và tỷ lệ dự trữ bắt buộc

Hành trình giữ xưởng mộc của anh Hùng qua đợt suy thoái

Hùng, chủ xưởng sản xuất đồ gỗ 38 tuổi tại Đồng Nai, đứng trước bờ vực phá sản vào cuối năm 2023. Đơn hàng xuất khẩu nội thất sang Mỹ giảm tới 60%, khiến anh buộc phải cho 20 trong số 50 thợ lành nghề nghỉ việc tạm thời. Dòng tiền cạn kiệt, anh mất ngủ triền miên vì áp lực trả lãi ngân hàng và tiền thuê nhà xưởng.

Ban đầu, anh cố gắng giảm giá bán để đẩy hàng tồn kho thu hồi vốn. Tuy nhiên, chiến lược này thất bại thảm hại - thị trường đóng băng nên bán rẻ cũng không ai mua, trong khi chi phí cố định bào mòn số vốn dự trữ cuối cùng. Anh đã tính đến việc bán lại máy móc để trả nợ.

Bước ngoặt xuất hiện khi chính sách tài khóa mở rộng bắt đầu phát huy tác dụng. Chính phủ quyết định giảm 2% thuế VAT và giãn thời hạn nộp thuế thu nhập doanh nghiệp. Việc này giúp Hùng giữ lại được gần 200 triệu VNĐ dòng tiền mặt thay vì phải nộp ngay cho cơ quan thuế. Cùng lúc đó, dự án đầu tư công xây cầu gần xưởng hoàn thành, kéo theo hàng loạt dự án bất động sản nhà ở quanh đó tái khởi động.

Nhờ dòng tiền được giữ lại, Hùng chuyển hướng sang sản xuất cửa gỗ cho các dự án nội địa đang hưởng lợi từ đầu tư công. Sau 7 tháng chật vật, doanh thu xưởng phục hồi được 75% so với thời kỳ đỉnh cao. Không những trả hết nợ ngắn hạn, anh còn gọi lại được 15 người thợ cũ, chứng minh sức mạnh cứu sinh của dòng tiền tài khóa đúng thời điểm.