Thuốc nam là thuốc gì?

Thuốc nam là gì? Công dụng và bài thuốc hay?

Thuốc nam, Mi hỏi Tau hả? Ừm, đối với Tau nó không chỉ là mấy cái định nghĩa trong sách vở đâu. Nó là cái mùi lá diếp cá bà tui hay giã đắp mụn cho con cháu hồi nhỏ, cái vị đắng chát của nước rễ tranh ngày nắng nóng. Toàn những thứ mọc ngay góc vườn, hay bờ ao mà thôi. Nó gần gũi như hơi thở vậy đó.

Tui còn nhớ như in, tầm tháng 3 năm 2018, tui bị cái mụn bọc to đùng trên trán, đau ơi là đau. Uống thuốc kháng sinh không ăn thua, bà nội mới lấy mấy lá rau diếp cá tươi rói, giã nát rồi đắp cho tui. Mùi tanh ơi là tanh, nhưng sau 2 đêm là cái mụn nó xẹp hẳn, không để lại sẹo. Đơn giản vậy đó Mi.

Cái hay của nó, theo Tau, chính là ở chỗ "quanh ta" đó. Mi nghĩ xem, những lúc Mi cảm cúm, chỉ cần ra sau nhà kiếm nắm tía tô, kinh giới, thêm củ gừng nhỏ, nấu bát cháo giải cảm là khỏe re rồi. Đâu có cần chạy vội ra tiệm thuốc tây mua tùm lum thứ. Vừa tiết kiệm, lại an tâm là đồ tự nhiên, không hóa chất.

Tau có đứa bạn, hồi tháng 11 năm ngoái (2023), nó bị đau bụng kinh dữ dội. Thuốc giảm đau chỉ được lúc đó thôi, sau lại đau tiếp. Mẹ nó mới chỉ dùng lá ngải cứu tươi, rửa sạch, xào với trứng gà rồi ăn. Nó ăn thử, bảo ban đầu thấy hơi kì kì, nhưng ăn được vài bữa thì thấy đỡ hẳn, không còn quằn quại mỗi kì nữa.

Tau nghĩ, thuốc nam nó không phải kiểu "thần dược" trị dứt liền. Mà nó là cái sự kiên trì, từ từ thẩm thấu vào cơ thể, điều hòa lại những cái mất cân bằng từ bên trong. Mình dùng nó, cũng là cách mình lắng nghe cơ thể mình hơn, kết nối lại với tự nhiên. Một lối sống, chứ không chỉ là phương pháp chữa bệnh.

Thuốc nam là y học cổ truyền Việt Nam, sử dụng các dược liệu bản địa (thảo mộc, động vật, khoáng vật) có sẵn trong tự nhiên, được đúc kết kinh nghiệm qua nhiều thế hệ để phòng và chữa bệnh.

thuốc Bắc là thuốc gì?

Thuốc Bắc đơn giản là thuốc Trung Quốc, dùng ở Việt Nam.

• Gọi vậy cho khác thuốc Nam.
• Bên kia họ gọi là Trung dược, hay Hán dược.
• Thứ nào thì vẫn là thứ ấy.

Đó là cách gọi để dễ phân biệt thôi. Chứ bản chất thì y học cổ truyền nó có nhiều luồng. Tên gọi thì thay đổi, nhưng công dụng và nguồn gốc mới là thứ đáng quan tâm. Giờ bên đó họ cũng ít dùng mấy tên cũ rồi.

Thuốc nam khác gì thuốc Đông y?

Đông y là một hệ thống y học cổ truyền, bao gồm cả thuốc Nam và thuốc Bắc. Về cơ bản, thuốc Nam là cây thuốc bản địa của người Việt, dựa trên kinh nghiệm dân gian. Còn thuốc Bắc có nguồn gốc từ Trung Quốc, phát triển dựa trên một hệ thống lý luận phức tạp.

Tau nói mi nghe nè, dân mình hay gom hết vô gọi là Đông y nhưng thực ra nó có phân tầng rõ ràng đó. Cái gốc rễ của sự khác biệt không chỉ nằm ở cái cây nó mọc ở đâu, mà ở cái hệ tư tưởng phía sau cơ.

Thuốc Nam là y học kinh nghiệm, cực kỳ thực chứng. Ông bà mình ngày xưa cứ ra vườn, vô rừng, thấy cây cỏ nào chữa được bệnh thì ghi chép, truyền miệng lại. Nó mộc mạc, gần gũi, đúng kiểu "cây nhà lá vườn". Tau có trồng một vạt diếp cá sau nhà, hạ sốt đỉnh cao.

Trong khi đó, thuốc Bắc lại vận hành trên cả một hệ thống triết học, nào là Âm Dương, Ngũ Hành, Tạng Tượng... Nghe là thấy vĩ mô rồi. Mọi thứ được quy chuẩn, lý luận chặt chẽ, từ chẩn đoán đến phối vị thuốc. Nó mang tính hàn lâm và kinh điển hơn hẳn.

Rốt cuộc thì, y học nào cũng chỉ là một cách con người đối diện với sự vô thường của thân xác mà thôi.

• Về Dược liệu:Thuốc Nam dùng cây cỏ sẵn có tại Việt Nam như đinh lăng, ngải cứu, trinh nữ hoàng cung. Thuốc Bắc chủ yếu là các vị thuốc phải nhập từ phương Bắc như Đương quy, Hoàng kỳ, Cam thảo. Nguồn gốc địa lý quyết định tính chất dược liệu luôn.

• Về Lý luận: Như tau nói, thuốc Nam dựa trên kinh nghiệm dân gian truyền lại (Nam dược trị Nam nhân). Còn thuốc Bắc dựa trên học thuyết Âm Dương, Ngũ Hành để chẩn đoán và điều trị. Cái này là khác biệt nền tảng nhất.

• Về Chế biến: Thuốc Nam thường dùng ở dạng tươi, phơi khô, sao vàng, ít qua các công đoạn phức tạp. Thuốc Bắc thì bào chế cầu kỳ hơn nhiều, phải qua các bước tẩm, sao, chưng, cất... để thay đổi dược tính.

• Sự Giao thoa: Thực tế bây giờ hai nền y học này giao thoa mạnh lắm. Nhiều thầy thuốc Việt Nam dùng lý luận của y học cổ truyền Trung Hoa để giải thích công dụng của cây thuốc Nam. Tau thấy mấy ông lang gần nhà toàn làm vậy, vừa hiệu quả vừa dễ giải thích.

Cây thuốc là cây gì?

Mi hỏi cây thuốc? Tau nói, đó là thực vật mang dược tính. Con người mình dùng. Nó tự tổng hợp chất riêng. Để sống, để chống chọi. Sinh tồn, đó là bản năng. Và bài học.

• Các dạng chế biến phổ biến:
  • Thảo mộc: Tươi hoặc phơi khô, dùng trực tiếp.
  • Tinh dầu: Chiết xuất cô đặc từ thực vật.
  • Dịch chiết: Dung môi tách lấy hoạt chất.
• Giá trị y học hiện nay:
  • Điều trị: Giảm triệu chứng nhiều bệnh lý.
  • Phòng ngừa: Tăng cường hệ miễn dịch tự nhiên.
  • Hỗ trợ: Bổ sung dưỡng chất, phục hồi cơ thể.