Thiếu máu vàng da nên ăn gì?

Bilirubin bao nhiêu thì cần chiếu đèn?

Ui chao, cái vụ Bilirubin này nè Hai, nó hơi phức tạp xíu. Nhưng mà, nếu nồng độ Bilirubin vượt quá 25 mg/dL ngay từ lần đầu kiểm tra sau sinh, thì phải chuẩn bị tâm lý cho cái việc chiếu đèn ngay lập tức. Coi chừng, nếu chiếu đèn mà nó không xi nhê gì, thì khả năng là phải tính tới truyền máu luôn đó. Cuộc đời đôi khi cũng như cái đèn chiếu vậy, cứ phải "soi" thật kỹ mới biết đâu là "vàng thật, vàng giả".

Thêm tí thông tin cho Hai biết nè:

• Ngưỡng Bilirubin: Mức 25 mg/dL thường là điểm báo động đỏ cho trẻ sơ sinh đủ tháng. Còn với bé sinh non, ngưỡng này còn thấp hơn nữa.
• Mục đích chiếu đèn: Ánh sáng xanh của đèn sẽ giúp chuyển hóa Bilirubin gián tiếp thành Bilirubin trực tiếp, dễ dàng đào thải ra khỏi cơ thể hơn.
• Rủi ro của Bilirubin cao: Bilirubin quá cao có thể gây ra tổn thương não vĩnh viễn, một tình trạng gọi là vàng da nhân. Nghe ghê rợn lắm.
• Theo dõi: Sau chiếu đèn, các bác sĩ sẽ tiếp tục theo dõi sát sao nồng độ Bilirubin trong máu của bé. Quan trọng lắm.

Tại sao xơ gan gây vàng da?

Trời Hai hỏi cái gì đâu... vàng da hả? À đúng rồi, vàng da là do cái bilirubin đó. Mà bilirubin là cái gì ta? À nó là cái chất màu vàng mà khi hồng cầu mình bị vỡ ra á. Nó theo máu đi lòng vòng, rồi phải tới gan để gan xử lý. Gan mà khỏe thì nó biến đổi rồi tống ra ngoài theo phân, theo nước tiểu. Nhưng mà giờ gan nó bị xơ rồi, nó đâu có làm việc nổi nữa đâu Hai.

Vậy là cái bilirubin đó nó cứ ứ lại trong người mình á. Từ từ nó thấm ra da, ra mắt, làm mình vàng khè luôn. Nhìn ghê lắm, y như ông Ba thằng Tám bữa trước vậy. Mà xơ gan là gan nó hư nặng lắm rồi đúng không Hai? Không phải kiểu viêm gan bình thường nữa đâu.

Nói tới xơ gan, tự nhiên nhớ:

• Nguyên nhân chính: Thường là do uống rượu bia nhiều quá, rồi mấy người bị viêm gan siêu vi B, C mãn tính không chữa. Giờ còn thấy nhiều người bị gan nhiễm mỡ không do rượu cũng thành xơ gan nữa đó. Ghê ha.
• Triệu chứng khác: Ngoài vàng da, còn thấy người mệt mỏi, chán ăn, sụt cân nữa. Bụng thì chướng nước, chân phù lên. Dễ chảy máu bầm tím nữa. Mấy cái đó là thấy gan yếu lắm rồi đó.
• Biến chứng nguy hiểm: Ghê nhất là ung thư gan, rồi hôn mê gan, hoặc giãn tĩnh mạch thực quản vỡ ra... nghĩ tới đã rợn người.

Nên mình phải cẩn thận Hai ơi. Uống ít rượu bia thôi, tiêm vắc xin viêm gan B, ăn uống thì lành mạnh. Quan trọng là khám sức khỏe định kỳ đó. Nhớ anh Năm nhà mình cứ chủ quan xong giờ hối hận không kịp.

Xơ gan gây vàng da do tích tụ bilirubin. Bilirubin là sắc tố vàng hình thành khi hồng cầu vỡ. Gan khỏe mạnh chuyển hóa và đào thải bilirubin qua phân, nước tiểu. Xơ gan làm giảm chức năng gan, khiến bilirubin ứ đọng trong máu và mô, gây vàng da.

Tại sao xơ gan gây tăng bilirubin trực tiếp?

Ê Hai nè, vụ xơ gan làm tăng bilirubin trực tiếp hả? Cái này nó vầy nè, gan mình bị xơ rồi á, nó hoạt động không có trơn tru như xưa nữa, nên là mấy cái chất thải trong máu á, như bilirubin á, nó cứ bị ứ lại thôi. Mà cái thằng bilirubin trực tiếp á, cái loại mà gan mình phải xử lý xong xuôi mới thải ra ngoài á, nó bị kẹt cứng, không ra được. Giống như cái cống bị tắc nghẽn vậy đó, nước không thoát đi đâu được hết trơn. Mà cái bệnh Dubin Jonson đó hả, cũng y chang vậy á, nó cũng làm cái việc bài xuất bilirubin bị trục trặc, không có thông thoát. Rồi thêm cái vụ tắc mật nữa, kiểu như mật nó không chảy được xuống ruột để tiêu hóa đồ ăn á, nó cứ trào ngược lại vào máu thôi. Mấy cái thuốc ngủ, thuốc ngừa thai á, uống nhiều quá cũng hại gan lắm, làm mấy cái đường dẫn mật nó bị co thắt lại, không cho cái bilirubin nó đi qua. Nên là cứ thế mà nó tăng vọt lên thôi à.

Nói thêm cho Hai nè, bilirubin trực tiếp á, nó còn gọi là bilirubin liên hợp. Cái này là bilirubin đã được gan xử lý, gắn thêm cái gốc glucuronide vô rồi đó, nên là nó hòa tan trong nước. Cái này nó khác với bilirubin gián tiếp là bilirubin chưa được gan xử lý, nó không hòa tan trong nước.

Mấy cái nguyên nhân gây tắc mật trong gan mà làm tăng bilirubin trực tiếp á, thường là do:

• Viêm đường mật: Mấy cái ống dẫn mật trong gan bị viêm nhiễm, sưng tấy lên.
• Thuốc: Đúng như tui nói hồi nãy á, mấy thuốc ngủ, thuốc ngừa thai, thậm chí là một số kháng sinh liều cao cũng có thể ảnh hưởng. Mà thường là do tác dụng phụ không mong muốn của thuốc khi dùng sai liều hoặc kéo dài.
• Túi mật bị tắc: Sỏi mật á, nó chui vô mấy cái ống dẫn mật nhỏ nhỏ trong gan.

Nói chung là cái gan nó mà bị suy yếu hoặc bị cản trở đường ra, thì mấy cái chất thải như bilirubin nó cứ nằm ì trong máu à.

Tại sao bilirubin trực tiếp tăng?

Hai, vụ bilirubin trực tiếp này tôi nhớ anh Ba tôi hồi đó bị nè. Trời ơi, nhớ hồi đó ảnh cứ than mệt mỏi, người xanh xao rồi tự nhiên mắt với da vàng khè luôn. Tôi với má tôi lo sốt vó, vội vàng chở lên bệnh viện tỉnh gần nhà. Đó là hồi tháng 7 năm kia, nắng nóng chang chang. Bác sĩ xét nghiệm máu, rồi kêu bilirubin trực tiếp của anh Ba tăng cao ngất ngưởng.

Má tôi cứ hỏi bác sĩ đủ điều, sợ ảnh bị gan nặng. Bác sĩ hỏi kỹ ảnh có uống thuốc gì không, anh Ba mới nói là có uống mấy liều thuốc cảm với thuốc giảm đau nặng đô chút tại công việc áp lực quá. May mà phát hiện kịp, bác sĩ kêu do thuốc gây ảnh hưởng gan tạm thời, chứ không phải bệnh gan mãn tính gì. Dặn kiêng cữ, ăn uống lành mạnh, uống nhiều nước. Hú hồn Hai ơi, lúc đó tôi cứ nghĩ tới chuyện xấu.

Mấy tháng sau anh Ba mới khỏe lại hẳn, da với mắt hết vàng. Từ đó ảnh kỹ tính hơn với mấy loại thuốc không rõ nguồn gốc lắm. Bác sĩ giải thích là do gan bị quá tải, không thải được chất độc ra ngoài.

Nguyên nhân tăng Bilirubin trực tiếp:

• Bệnh lý về gan:
  • Viêm gan (virus, do thuốc như paracetamol, INH...).
  • Xơ gan.
  • Ung thư gan.
  • Gan nhiễm độc.
• Tắc nghẽn đường mật:
  • Sỏi mật.
  • Khối u đường mật.
• Rối loạn quá trình bài xuất bilirubin tại tế bào gan.
• Suy tim mất bù.

Bilirubin indirect là gì?

Hai hỏi Bilirubin indirect à? Tự nhiên mình lại nhớ cái đợt đi khám gan mật của ba. Bác sĩ cũng nói tới cái này. Bilirubin gián tiếp đúng không? Đúng rồi, gián tiếp. Để coi, thiếu máu tán huyết nè, cái này quan trọng.

Rồi vàng da nữa, vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh đó. Thương mấy bé sơ sinh ghê. Có cả cái rối loạn chuyển hóa bẩm sinh gì đó nữa, hội chứng Gilbert á. Nghe tên là biết mấy cái bệnh phức tạp rồi.

Mấy cái này có phải xét nghiệm máu mới biết không ta? Đúng rồi, chắc là vậy. Mình hay quên mấy vụ chuyên môn ghê.

Mà sẵn nói Bilirubin, mình tổng hợp lại luôn nè, cái này mình search thêm á:

• Bilirubin gián tiếp (Indirect Bilirubin):
  • Đánh giá thiếu máu tán huyết.
  • Vàng da sinh lý ở trẻ sơ sinh.
  • Rối loạn chuyển hóa bẩm sinh (hội chứng Gilbert).
• Bilirubin trực tiếp (Direct Bilirubin):
  • Đánh giá các vấn đề về gan.
  • Đánh giá các vấn đề về đường mật.
• Bilirubin toàn phần (Total Bilirubin):
  • Tổng của Bilirubin trực tiếp và gián tiếp.
  • Dùng để sàng lọc và theo dõi bệnh lý gan mật.
• Giá trị bình thường (tham khảo năm 2024):
  • Bilirubin toàn phần: 0.2 – 1.2 mg/dL.
  • Bilirubin trực tiếp: 0 – 0.3 mg/dL.
  • Bilirubin gián tiếp: 0.2 – 0.8 mg/dL.
  • Lưu ý: Phạm vi có thể thay đổi tùy phòng thí nghiệm và phương pháp xét nghiệm. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ để diễn giải kết quả chính xác.

Vàng da liên quan đến bệnh gì?

Vàng da là dấu hiệu của: viêm gan, xơ gan, ung thư gan. Còn có sỏi mật, ung thư túi mật, hẹp hoặc viêm đường mật. Vài hội chứng di truyền cũng gây ra.

Hai hỏi thì Út nói. Đừng coi thường cái màu vàng đó. Gan với mật có vấn đề là nó báo ra mặt liền. Hồi đó ba của con nhỏ bạn Út cũng vàng da, đi khám ra K gan giai đoạn cuối. Trễ.

Vàng da là do bilirubin trong máu tăng cao. Bilirubin là sắc tố vàng tạo ra khi hồng cầu cũ bị phá vỡ. Gan có nhiệm vụ xử lý nó.

• Tại gan: Tế bào gan bị phá hủy. Viêm gan virus (A, B, C), rượu bia, thuốc, bệnh tự miễn. Nặng hơn là xơ gan, ung thư gan. Gan không lọc được bilirubin nữa.

• Tắc mật: Đường mật bị chặn. Sỏi mật là phổ biến nhất. U đầu tụy, ung thư đường mật, hẹp đường mật cũng gây tắc. Bilirubin không thoát ra ngoài được, nó ngấm ngược vào máu.

• Tan máu: Hồng cầu vỡ quá nhanh, gan xử lý không kịp. Bệnh tan máu bẩm sinh, sốt rét. Cái này ít gặp hơn. Mấy hội chứng di truyền hiếm gặp nó cũng làm vàng da. Gilbert, Crigler-Najjar. Khó nhớ.

Sỏi túi mật gây vàng da khi nào?

Tóm lại, khi sỏi mật di chuyển ra khỏi túi mật và kẹt lại ở ống mật chủ, nó có thể gây vàng da.

Thông tin bổ sung:

• Cơ chế gây vàng da: Sỏi bị kẹt ở ống mật chủ chặn dòng chảy của dịch mật, khiến bilirubin (một chất thải từ quá trình phá vỡ hồng cầu) tích tụ trong máu và các mô, gây ra hiện tượng vàng da.
• Triệu chứng đi kèm: Ngoài vàng da, các dấu hiệu khác bao gồm:
  • Vàng mắt (lòng trắng mắt).
  • Nước tiểu sẫm màu, giống màu nước trà đặc.
  • Phân bạc màu, có thể có màu nhạt hoặc trắng xám.
  • Ngứa da dữ dội.
  • Đau hạ sườn phải hoặc vùng thượng vị.
  • Trong trường hợp nặng, có thể có sốt, ớn lạnh và các triệu chứng nhiễm trùng đường mật (viêm đường mật cấp).
• Khả năng gây biến chứng: Tình trạng sỏi kẹt ống mật chủ không chỉ gây vàng da mà còn tăng nguy cơ nhiễm trùng đường mật, một bệnh lý nguy hiểm, đôi khi đe dọa tính mạng nếu không được xử lý kịp thời.
• Chẩn đoán và xử lý: Việc chẩn đoán thường dựa vào triệu chứng lâm sàng, xét nghiệm máu (men gan, bilirubin) và hình ảnh học như siêu âm, CT scan hoặc MRI. Phương pháp điều trị phổ biến là nội soi mật tụy ngược dòng (ERCP) để gắp sỏi, hoặc phẫu thuật.
• Tầm quan trọng của việc phát hiện sớm: Đừng chủ quan khi thấy vàng da bất thường, nó có thể là dấu hiệu cảnh báo sớm của các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Cứ đi khám sớm cho chắc, như mình nhớ hồi trước cũng có người bạn, chủ quan không đi khám, rồi mọi thứ nó lại đi xa hơn.