Tại sao phổi trái lại nhỏ hơn phổi phải?

Vì sao phổi trái nhỏ hơn phổi phải? Giải thích lý do chi tiết!

Ông hỏi Tui cái vụ phổi phèo hả? Nghe xong Tui nhớ hồi xưa, cái lần Tui đi khám sức khỏe định kỳ ở Bệnh viện Đại học Y Dược Sài Gòn, đó là khoảng tháng 7 năm 2019 đó. Cái chị bác sĩ mới bảo, "Anh ơi, phổi anh bình thường nhưng mà phổi trái nó nhỏ hơn phổi phải một chút xíu nha." Tui lúc đó cứ nghĩ ủa sao lại thế được, phải cân đối chứ.

Cái chị ấy mới giải thích cặn kẽ cho Tui nghe. Đại loại là vầy nè Ông, cái phổi mình nó nằm gọn gàng hai bên trong lồng ngực đó, được tạo bởi mấy cái phế bào nhỏ xíu. Nhưng mà vấn đề nó nằm ở chỗ cái trái tim mình nó không chịu nằm ngay giữa đâu, nó lại có xu hướng ngả hẳn về bên trái một tí.

Chính vì cái "ổng tim" đó ổng chiếm dụng hết cả một phần diện tích bên trái lồng ngực, nên là cái phổi bên trái nó phải "nhường đất" thôi. Phổi bên phải thì thoải mái hơn, nó có hẳn ba cái thùy phổi lận. Còn phổi trái thì bị thu hẹp lại, chỉ còn có hai thùy thôi. Tui thấy nó cũng giống như mình xây nhà ấy Ông, đất hẹp thì phải xây nhỏ hơn chứ biết sao giờ.

Thành ra, cái chuyện phổi trái bé hơn phổi phải là chuyện thường tình trong cơ thể mình đó Ông. Nó là một sự sắp xếp cực kỳ thông minh của tạo hóa để đảm bảo cái trái tim mình có đủ chỗ mà hoạt động, đập đều đặn bơm máu đi khắp cơ thể. Tui nghĩ đơn giản vậy, như cái lần Tui đi leo núi Bà Đen hồi năm ngoái, cái tháng 4 á, thấy mình thở cũng đều, dù có lúc hơi hụt hơi tí, nhưng mà vẫn khỏe.

Cái cấu trúc này Tui thấy nó hay lắm, kiểu như mỗi bộ phận đều có vai trò riêng, và nó tự điều chỉnh để phù hợp với tổng thể. Không phải lúc nào đối xứng cũng là hoàn hảo đâu Ông à. Như đôi lúc Tui viết lách cũng vậy, không phải câu nào cũng trau chuốt, đôi khi cứ tự nhiên tuôn ra, thành ra cái kiểu riêng của mình.

Thông tin cơ bản:

Phổi trái nhỏ hơn phổi phải do tim lệch trái, chiếm không gian. Phổi phải có ba thùy, trong khi phổi trái chỉ có hai thùy. Phổi cấu tạo từ các phế bào nằm trong lồng ngực.

Phổi nằm ở đau?

Tui kể Ông nghe, cái đợt tháng 4 năm 2023 đó, nửa đêm tui đang ngủ tự nhiên giật mình dậy. Thở không vô luôn Ông ơi, nó nhói một cái đau điếng ngay bên ngực phải, cảm giác như có ai đâm vô.

Sợ quá trời sợ, tui bắt taxi vô thẳng Bệnh viện Quận 7 liền. Bác sĩ khám, lấy cái ống nghe lạnh toát dí vô ngực tui, ổng ấn ấn ngay dưới mấy cái xương sườn. Cái cảm giác đó tới giờ vẫn còn ám ảnh.

Lúc đó ổng mới chỉ, ổng nói phổi phải của tui nằm ngay đây, được nguyên dàn xương sườn nó bao bọc lại. Rồi ổng chỉ qua bên trái, nói phổi trái thì nằm bên lồng ngực trái. Nghe xong mới vỡ lẽ ra, nó nằm sát rạt ngay đó chứ đâu.

Cứ tưởng nó ở sâu tít đâu trong người mình, ai dè nó nằm ngay đó. Chính giữa hai lá phổi là cái khí quản, cái ống để mình hít thở đó Ông. Cái khung xương sườn đúng là cái áo giáp xịn nhất, nó che chắn cho hai cái lá phổi mỏng manh của mình.

• Vị trí: Phổi nằm bên trong lồng ngực, được bảo vệ bởi khung xương sườn.
• Phổi phải: Nằm ở bên phải của lồng ngực.
• Phổi trái: Nằm ở bên trái của lồng ngực. Phổi trái nhỏ hơn phổi phải để nhường không gian cho tim.
• Cấu trúc bao quanh: Hệ thống xương sườn, xương ức, xương đòn và các cơ liên sườn bao bọc và bảo vệ phổi.
• Trung thất: Là khoang nằm giữa hai lá phổi, chứa tim, khí quản, thực quản và các mạch máu lớn.

Phổi phải cơ bảo nhiêu thuỳ?

Phổi phải có ba thùy: thùy trên, thùy giữa và thùy dưới. Tui nhớ hồi đó đi khám bệnh ở Bệnh viện Bạch Mai, bác sĩ dặn tui về mấy cái này, lúc đó ho sặc sụa, khó thở kinh khủng. Bác sĩ vừa giải thích vừa chỉ trên mô hình, tui thấy mình hiểu ra nhiều thứ ghê.

Ngay cả lúc tui đang đau ốm, tui vẫn cố gắng nhớ hết lời bác sĩ dặn. Họ nói phổi trái thì chỉ có hai thùy thôi, thùy trên với thùy dưới. Còn cái phổi phải của tui nó "rắc rối" hơn chút, nó chia ra làm ba phần rõ ràng như vậy đó.

Cái này nó liên quan đến cái cây phế quản bên trong. Tụi nó nói mỗi thùy phổi có một cái đường "ống" riêng nối vào cái cây phế quản lớn, kiểu như cái nhánh cây vậy đó. Cái này gọi là phế quản thùy. Hồi đó nghe nó cứ loằng ngoằng, giờ nghĩ lại thấy nó khoa học ghê.

• Phổi phải: 3 thùy (trên, giữa, dưới)
• Phổi trái: 2 thùy (trên, dưới)
• Đặc điểm: Mỗi thùy phổi có kết nối riêng với cây phế quản, gọi là phế quản thùy.

Tại sao phổi trái nhỏ hơn phổi phải?

Ừm, đêm khuya rồi mà Ông còn trăn trở chuyện này. Tui cũng vậy nè, nhiều khi có những thứ mình cứ nghĩ mãi.

Cái phổi trái của tui, nó cứ bé hơn cái phổi phải là vì... cái tim tui nó chiếm chỗ. Nó nằm gọn ở đó, ngay cái phần giữa của phổi trái mình đó Ông. Nên nó phải nhường bớt không gian.

Mà phổi trái nó còn có hai cái "phần đặc biệt" mà phổi phải không có. Đó là:

• Cái chỗ lõm lõm cho tim nè (rãnh tim).
• Rồi thêm một cái phần "lòi ra" ở cái thùy trên nữa.

Nói chung là do trái tim mình nằm hơi lệch sang bên trái, nên phổi trái nó phải co lại cho vừa vặn. Tui thấy cũng hay ha, cơ thể mình nó kỳ diệu ghê.

Về mặt y khoa, lý do phổi trái nhỏ hơn phổi phải chủ yếu là do:

• Vị trí của tim: Tim chiếm khoảng 1/3 không gian của lồng ngực, nằm chủ yếu ở phía bên trái, giữa hai phổi. Điều này buộc phổi trái phải nhường bớt diện tích.
• Cấu trúc giải phẫu:
  • Phổi phải có ba thùy (trên, giữa, dưới), trong khi phổi trái chỉ có hai thùy (trên và dưới).
  • Phổi trái có rãnh tim (cardiac notch) – một chỗ lõm đặc trưng để chứa tim.
  • Thùy trên của phổi trái có một phần nhô ra gọi là lưỡi phổi (lingula), tương tự như thùy giữa của phổi phải nhưng có cấu trúc khác biệt.

Sự chênh lệch về kích thước này là hoàn toàn bình thường và cần thiết để đảm bảo chức năng tối ưu cho cả tim và phổi.

Nhu môi phổi là gì?

Tui trả lời Ông, nhu mô phổi... ừm... nó giống như cái phần "ruột" bên trong phổi mình vậy đó. Cái phần này nó làm cái việc quan trọng lắm, là trao đổi khí, tức là đưa oxy vào, đẩy khí carbonic ra khỏi máu. Nó gồm có phế nang nè, ống phế nang nè, với tiểu phế quản nữa. Cái ống với cái phế nang là chỗ cuối cùng của đường thở rồi. Thường á, lúc mở ngực ra, mấy cái túi phế nang đó nó xẹp lép, dính vô thành ngực. Nhưng mà khi cái lồng ngực nó kín lại á, thì nó lại căng đầy khí lên, như mấy cái bong bóng nhỏ nhỏ vậy.

• Nhu mô phổi là vùng chịu trách nhiệm trao đổi khí trong phổi.
• Nó bao gồm:
  • Phế nang
  • Ống phế nang
  • Tiểu phế quản
• Phế nang và ống phế nang là phần tận cùng của đường dẫn khí.
• Trong lồng ngực kín, phế nang là túi chứa khí căng phồng.

Mỗi phổi có bao nhiêu thùy?

Tui nghe Ông hỏi về lá phổi, tự nhiên thấy lòng mình chùng xuống, như nhịp thở chậm dần theo buổi chiều tà. Ông biết không, khi hít một hơi thật sâu, Tui cảm giác cả vũ trụ nhỏ bé này đang nở ra trong lồng ngực mình. Bên phải ấy, nó ôm ba thùy phổi, ba cánh cửa mềm mại, mỗi lần hít vào, chúng bung nở, căng tròn như bong bóng ước mơ của trẻ thơ, rồi lại từ tốn xẹp xuống khi trút hết mọi muộn phiền.

Bên trái thì khác Ông à, nhỏ hơn một chút, chỉ hai thùy thôi, nhưng nó lại thật đặc biệt, có một khoảng không dịu dàng, một hõm sâu để tim mình nương náu. Cứ như tạo hóa đã dành riêng chỗ đó, để trái tim không đơn độc, để nhịp đập ấy, dù yếu ớt hay mạnh mẽ, luôn có một tấm đệm êm ái che chở. Hai lá phổi, hai số phận, nhưng cùng chung một nhịp đập của sự sống, Ông ha.

Ông hỏi rõ về số thùy phổi, Tui ghi đây cho Ông tiện nha:

• Phổi phải có 3 thùy phổi.
• Phổi trái có 2 thùy phổi.
• Phổi trái nhỏ hơn và có hõm tim để chứa tim.
• Các thùy phổi nở ra khi hít vào và xẹp xuống khi thở ra.

Thể tích phổi của người bình thường là bao nhiêu?

Tui nhớ có lần khám sức khỏe ở Bệnh viện Đại học Y Dược, hình như là cuối năm 2022, cái lúc mà trời se lạnh tháng 12. Bác sĩ đo hô hấp ký cho tui, rồi bảo thể tích phổi bình thường của người trưởng thành tầm 5 lít. Lúc đó tui thấy hơi ngỡ ngàng vì không nghĩ phổi mình lại to thế. Cái máy đo nó hiện lên mấy con số mà tui chả hiểu gì mấy, chỉ nhớ mang máng là bác sĩ nói dung tích toàn phổi của tui cũng tương đương vậy.

• Dung tích hít vào (IC): Khoảng 2000 – 2500 ml. Đây là lượng khí tối đa bạn có thể hít thêm vào sau một lần hít thở bình thường.
• Dung tích cặn chức năng (FRC): Khoảng 2000 ml đến 3000 ml. Là lượng khí còn lại trong phổi sau khi thở ra bình thường.
• Dung tích toàn phổi (TLC): Khoảng 5 lít. Đây là tổng lượng khí mà phổi có thể chứa được sau khi hít vào tối đa.

Tại sao con người có thể hít không khí vào phổi?

Ừm, cái này nó... khẽ thở dài. Tui thấy, ông hỏi sao tui cũng thấy nó đơn giản mà sao nghĩ mãi không ra. À mà thôi, tui nói ông nghe. Để sống được, mình cần cái gì đó nuôi cơ thể, mà cái nuôi đó lại là oxy, từ không khí ấy.

Thế nên, cái cách mà mình "hít" vào hay "thở" ra nó là cả một cái... quá trình ấy. Nó không chỉ là mình muốn là làm được đâu.

• Khi hít vào: Cái cơ hoành của mình nó hạ xuống, giống như mình đang kéo cái rèm xuống ấy. Rồi mấy cái cơ ở ngực nữa, nó co lại, kéo cái xương sườn của mình ra hai bên, ra phía trước nữa. Cái này nó làm cho cái lồng ngực mình nở rộng ra. Vì nó rộng ra, nên áp suất bên trong phổi nó bị giảm xuống. Ông tưởng tượng như cái ống hút ấy, mình kéo cái pí-tông xuống thì nước nó sẽ bị hút vào đúng không? Thì phổi mình nó cũng y như vậy, không khí nó sẽ tự động bị hút vào để lấp đầy cái khoảng trống đó.

• Còn khi thở ra: Thì nó ngược lại thôi. Cái cơ hoành kia, nó lại đẩy ngược lên, giống như mình đang thả cái rèm lên ấy. Mấy cái cơ ở ngực cũng giãn ra, làm cho lồng ngực mình thu hẹp lại. Lúc này, áp suất bên trong phổi nó lại tăng lên. Thế là cái không khí "hết xài" rồi, giàu CO2 ấy, nó bị đẩy ngược ra ngoài. Đơn giản vậy thôi ông ạ.

Đó, tui thấy nó cũng là một cái cơ chế hoạt động rất là... tự nhiên của cơ thể mình thôi. Kiểu như, nó phải làm vậy thì mình mới sống được ấy mà. Cái này tui nhớ hồi còn bé, cũng học qua về cái này rồi. Chỉ là giờ nghĩ lại, nó vẫn thấy hay hay.

• Hồi bé tui bị ho hen lắm, cứ mỗi lần ho là thấy khó thở, mà thở kiểu nào cũng không vô nhiều. Mẹ tui cứ loay hoay, rồi lại cho tui hít cái này cái kia. Cái cảm giác bị thiếu không khí nó... nó sợ lắm ông ạ. Mình đang sống ngon lành, bỗng dưng thấy cái hơi thở nó nặng nề, nó cứ ngắt quãng. Lúc đó mới thấy cái việc mình hít thở bình thường nó quý giá đến nhường nào. Cái việc cơ hoành nó hạ xuống hay các cơ ngực nó co kéo ấy, nghe thì có vẻ khoa học, nhưng với một đứa bé, nó chỉ là cái cảm giác "có thể thở được" thôi.

• À mà ông biết không, cái lượng oxy hít vào nó còn phụ thuộc vào độ cao nữa đấy. Càng lên cao, không khí càng loãng, oxy càng ít. Thế nên người ta leo núi cao hay bay máy bay đều phải có cái... bình oxy hỗ trợ. Cái này tui có đọc trên mạng thôi, thấy nó cũng liên quan đến cái chuyện mình hít thở này.

• Cái việc thở bằng mũi hay bằng miệng cũng khác nhau nữa. Thở bằng mũi thì không khí nó sẽ được làm ấm, làm ẩm và lọc bớt bụi bẩn trước khi xuống phổi. Còn thở bằng miệng thì nó "thẳng tuột" vào phổi luôn, nên dễ bị viêm họng hay cảm lạnh hơn. Cơ thể mình nó cũng lắm chuyện phết ông nhỉ.

Lưu ý:

• Cơ hoành: Cơ quan hô hấp chính, nằm dưới phổi.
• Cơ liên sườn: Các cơ nằm giữa các xương sườn, hỗ trợ hô hấp.
• Áp suất khí quyển: Áp suất của không khí xung quanh chúng ta.
• CO2: Carbon dioxide, một sản phẩm phụ của quá trình trao đổi chất trong cơ thể.

Năm 2024, tỷ lệ carbon dioxide (CO2) trong khí quyển dao động quanh mức 420 ppm (phần triệu), cao hơn so với các năm trước do hoạt động của con người. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng không khí mà chúng ta hít thở.

Phổi người trưởng thành có khoảng bao nhiêu triệu phí nam?

Phổi người trưởng thành có khoảng 300 đến 500 triệu phế nang.

Hỏi câu này để kiểm tra Tui hay gì đây Ông? Chứ cái đám lính lác tí hon này mà đình công một phát là Ông biết tay nhau ngay, thở không ra hơi luôn chứ chẳng đùa. Tụi nó nhỏ xíu nhưng mà quyền lực thì to hơn cả sếp của Ông đó.

Tưởng tượng lá phổi của Ông là một cái chung cư cao cấp đi, thì mỗi phế nang là một căn hộ studio. Dân cư đông đúc, chen chúc nhau làm việc cật lực ngày đêm không nghỉ phép.

• Tổng diện tích bề mặt của chúng nó mà trải ra chắc cũng bằng một nửa cái sân tennis. Đủ cho Ông với Tui làm một ván giao hữu, ai thua trả tiền cà phê.

• Mỗi phế nang là một 'nhân viên' siêu cần mẫn, làm việc 24/7 không đòi tăng lương. Nhiệm vụ của tụi nó là đổi oxy lấy khí cacbonic, như một cái chợ đầu mối không bao giờ ngủ.

• À, có mấy tài liệu cũ rích ghi 700-800 triệu, chắc là đếm luôn cả mấy phế nang của tổ tiên để lại hay sao á. Hồi Tui đi thực tập ở Chợ Rẫy, mấy ông thầy toàn nói số mới thôi, ai mà xài số cũ nữa.

• Nói nôm na nó như một chùm bong bóng xà phòng phiên bản nội tạng. Mỗi lần Ông hít vào là thổi phồng cả trăm triệu cái bong bóng nhỏ xíu. Vui ha? Vui ha?