Rét đậm rét hại gây ra hậu quả gì?

Rét đậm rét hại gây ra hậu quả gì: Tăng 80% nguy cơ đột quỵ

Tìm hiểu rét đậm rét hại gây ra hậu quả gì giúp chủ động phòng tránh các mối nguy hiểm khôn lường. Thời tiết lạnh sâu gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người. Nắm rõ tác động tiêu cực này hỗ trợ bảo vệ bản thân và giảm thiểu tối đa thiệt hại tài sản.

Hậu quả khôn lường của rét đậm rét hại đối với con người và đời sống

Rét đậm rét hại có thể liên quan đến nhiều yếu tố và gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với sức khỏe con người, tàn phá sản xuất nông nghiệp, đồng thời làm đảo lộn sinh hoạt xã hội. Những đợt không khí lạnh cực đoan khiến nhiệt độ giảm sâu không chỉ là hiện tượng thời tiết thông thường - đó là mối đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người và nền kinh tế.

Bản thân tôi từng chứng kiến một đợt lạnh kỷ lục tại vùng núi phía Bắc. Những đợt giá rét kéo dài khiến đôi tay người lao động tê dại, da thịt nứt nẻ và hơi thở bốc khói đặc trong màn sương mù dày đặc. Khi cái lạnh bủa vây, cơ thể phản kháng dữ dội và mọi hoạt động sản xuất gần như tê liệt hoàn toàn. Để hiểu rõ rét đậm rét hại gây ra hậu quả gì, chúng ta cần mổ xẻ hai tác động lớn nhất: y tế và nông nghiệp.

Mối nguy hại khẩn cấp đối với sức khỏe con người

Trời lạnh sâu khiến hệ hô hấp và tim mạch bị tấn công nặng nề nhất, đặc biệt là nhóm đối tượng yếu thế như người già và trẻ nhỏ (source: 2, 1.3.8). Khi nhiệt độ môi trường giảm đột ngột, cơ thể phản ứng bằng cách co mạch máu để giữ nhiệt.

Sự co mạch này làm huyết áp tăng vọt và làm tăng nguy cơ đột quỵ lên đến 80% khi trời lạnh sâu.^[1] Thống kê tại các trung tâm cấp cứu lớn cho thấy số ca tai biến mạch máu não và nhồi máu cơ tim tăng vọt vào những đêm rét đậm dưới 15 độ C. Hệ thống phòng ngự của niêm mạc đường hô hấp cũng bị khô và suy yếu nghiêm trọng trong điều kiện độ ẩm thấp, tạo môi trường lý tưởng cho virus hợp bào và phế cầu khuẩn xâm nhập.

Tình trạng này dẫn đến các ca viêm phổi nặng cấp tính tăng cao. Tỷ lệ tử vong trong vòng 30 ngày đối với bệnh nhân viêm phổi phải nhập viện thường dao động từ 5-10%, thậm chí có thể lên tới 30% ở nhóm người cao tuổi có bệnh lý nền nghiêm trọng. ^[2] Ngoài ra, việc lạm dụng sưởi than tổ ong trong phòng kín vào mùa đông còn gây ra những vụ ngộ độc khí CO nguy hiểm đến tính mạng.

Những biến chứng nguy hiểm thường gặp

Ngoài hai hung thần tim mạch và hô hấp, rét hại còn trực tiếp gây ra các biến chứng thực thể nguy hiểm khác. Người ra đường không bảo hộ ấm dễ bị liệt dây thần kinh số 7 ngoại biên (gây liệt mặt, méo mồm).

Nhiệt độ xuống quá thấp còn gây ra hiện tượng cước chân tay, hoại tử mô do lạnh hoặc hạ thân nhiệt trung tâm cực kỳ nguy hiểm. Có một chi tiết rất đáng quan tâm mà đa số mọi người thường chủ quan khi phòng rét - tôi sẽ giải thích cụ thể sai lầm này ở phần phân tích sai lầm bên dưới.

Tác hại tàn phá nặng nề đối với sản xuất nông nghiệp

Ngành nông nghiệp gánh chịu tổn thất kinh tế trực tiếp nhất mỗi khi có thiên tai rét đậm rét hại tràn về (source: 2, 1.2.1). Cây trồng lẫn vật nuôi đều bị quá tải sinh học vượt ngưỡng chịu đựng tự nhiên.

Đối với trồng trọt, thời tiết rét hại kéo dài khiến mạ non, rau màu vụ đông bị cháy lá, héo úa rồi chết rũ. Cây lúa sẽ hoàn toàn ngừng khả năng quang hợp nếu nhiệt độ duy trì dưới mức sinh trưởng tối thiểu liên tục từ 2 ngày trở lên. Trong chăn nuôi, các đợt rét sâu tàn phá đàn gia súc tại trung du và miền núi, gây suy yếu và chết hàng loạt do đói rét.

Thực tế, thiên tai cực đoan gây thiệt hại lớn cho nền nông nghiệp toàn cầu, trung bình khoảng 99 tỷ USD mỗi năm, chiếm 4% tổng GDP của toàn ngành.^[3] Tại Việt Nam, những đợt rét đậm kéo dài kèm sương muối, băng giá tại miền núi có thể quét bay hàng nghìn tỷ đồng của người nông dân chỉ sau một đêm (source: 2, 1.2.3).

Sai lầm tai hại trong việc chống rét cho gia súc

Nhiều hộ chăn nuôi vùng cao thường có thói quen đốt lửa sưởi cho trâu bò ngay trong chuồng trại ẩm thấp và quây bạt kín mít. Đây là một sai lầm chết người. Khói độc tích tụ trong không gian hẹp làm nghẹt thở và tổn thương phổi vật nuôi trước khi chúng kịp ấm lên. Việc quây kín quá mức không thông gió còn khiến chuồng bị tích tụ hơi ẩm, làm lông trâu bò bị ướt - chính điều này lại làm chúng hạ thân nhiệt nhanh hơn gấp nhiều lần.

Giải quyết sai lầm chống rét đã đề cập ở phần trước

Bây giờ, tôi xin giải quyết sai lầm trong phòng rét cho con người mà tôi đã úp mở ở phần trên. Rất nhiều người nghĩ rằng khi trời rét đậm, chỉ cần mặc thật dày khi đi ra ngoài là đủ. Sai lầm hoàn toàn.

Họ quên mất việc bảo vệ vùng đầu, cổ và ngực - nơi có các mạch máu lớn chạy sát da. Việc hít trực tiếp luồng khí lạnh buốt vào phổi qua mũi, miệng mà không có khẩu trang che chắn sẽ kích ứng phế quản ngay lập tức, làm tê liệt lớp lông chuyển bảo vệ phổi. Đó là lý do tại sao nhiều người mặc áo khoác rất ấm nhưng vẫn bị viêm họng, viêm phế quản hay đột quỵ sau khi đi xe máy ngoài trời lạnh.

So sánh mức độ tác động của các hiện tượng rét cực đoan

Rét đậm, rét hại thông thường

• Nhiệt độ ngày dao động từ 13 đến 15 độ C đối với rét đậm, dưới 13 độ C đối với rét hại
• Gia tăng mạnh các ca nhập viện vì hô hấp và tim mạch ở trẻ em, người già
• Làm mạ ngừng phát triển, rau màu chậm lớn, gia súc bị tiêu tốn năng lượng

Rét hại kèm sương muối, băng giá (Nguy hiểm nhất)

• Nhiệt độ giảm sâu xuống dưới 5 độ C, thậm chí dưới 0 độ C tại vùng núi cao
• Gây nguy cơ hạ thân nhiệt cấp tính, hoại tử mô tay chân, liệt mặt rất nặng
• Tế bào cây đóng băng phá hủy cấu trúc lá khiến rau màu chết rụi hoàn toàn, gia súc chết hàng loạt

Hành trình giữ đàn trâu qua mùa đông khắc nghiệt của gia đình ông Sùng

Ông Sùng, một nông dân chăn nuôi tại vùng núi cao lộng gió của Hà Giang, sở hữu đàn trâu trị giá hàng trăm triệu đồng. Khi đợt rét hại đầu mùa tràn về khiến nhiệt độ giảm sâu xuống dưới 5 độ C, ông đối mặt với nỗi sợ trắng tay như đợt thiên tai những năm trước.

Nghĩ rằng đốt lửa sưởi là cách tốt nhất, ông dùng củi hun khói ngay góc chuồng trại rách nát để giữ ấm. Kết quả là hai con trâu con bị ngạt khói độc, liên tục ho sặc sụa và đổ bệnh nặng vì sàn chuồng đọng nước lạnh ngắt.

Sau bài học đau xót đó, ông Sùng nhận ra mình phải thay đổi tư duy hoàn toàn. Ông lập tức dập lửa, dùng bạt quây cao nhưng để hở khe thoáng phía trên cho khói thoát ra, đồng thời mua rơm khô lót dày lớp nền chuồng rộng rãi.

Nhờ kiên trì dọn phân, bổ sung muối và thức ăn tinh bột cho trâu ăn, đàn gia súc của gia đình ông đã vượt qua chuỗi 10 ngày rét buốt an toàn, không chết thêm con nào, bảo toàn nguyên vẹn tài sản cơ nghiệp.

Thông tin này chỉ dùng cho mục đích giáo dục kiến thức phổ thông và không thay thế cho các chỉ dẫn y tế chuyên nghiệp hoặc các khuyến cáo kỹ thuật nông nghiệp từ cơ quan chức năng. Luôn tham khảo ý kiến bác sĩ khi có triệu chứng sức khỏe bất thường, hoặc tham vấn chuyên gia khuyến nông để có biện pháp bảo vệ cây trồng vật nuôi phù hợp với từng địa phương.