Mục đích của chạy thận nhân tạo là gì?

Chạy thận nhân tạo để làm gì và có tác dụng như thế nào?

Chạy thận nhân tạo á Cậu? Ừa, tớ nghĩ đơn giản lắm, nó là cái cách mình mượn tạm cái máy móc to đùng bên ngoài để làm hộ cái việc mà hai quả thận trong người mình đã "nghỉ hưu" rồi đó. Thận hỏng thì đâu có lọc được gì, thế là đủ thứ độc hại cứ ứ lại, nước thì cứ tích trong người thôi.

Cái máy nó cứ kéo máu của mình ra ngoài, thông qua mấy cái ống mềm mềm rồi đi vào một cái cục lọc bự bự. Tớ nhớ hồi đi thăm bà dì ở Bệnh viện Bạch Mai, một trưa tháng 8 năm hai ngàn hai mươi hai, cứ mỗi lần dì chạy xong là da dẻ bớt vàng đi, người cũng nhẹ nhõm hơn hẳn.

Nó như một cái nhà máy xử lý nước thải mini, nhưng là cho máu mình á. Toàn bộ máu sẽ được "tắm gội" sạch sẽ, mấy cái chất thải, cặn bã từ quá trình mình ăn uống, chuyển hóa, hay cả đống nước dư thừa trong cơ thể – đáng lẽ thận mình phải tống khứ đi – thì giờ cái máy đó nó lo tuốt.

Sau khi đã lọc xong xuôi hết rùi, máu sạch bong lại được trả về lại người mình. Cậu biết không, cái quá trình này nó cứ lặp đi lặp lại mấy tiếng đồng hồ liền, thường là tuần 3 lần đó. Cứ ngồi một chỗ, dây dợ loằng ngoằng, nhìn là biết sự sống mình đang phụ thuộc vào nó thế nào rồi.

Mấy cái thứ như creatinin, ure hay kali mà cứ cao vống lên là nguy hiểm lắm, còn phù phổi, suy tim nữa. Có lần tớ thấy một bệnh nhân cạnh giường dì, người phù to tướng, thở hổn hển như cá mắc cạn ấy. Thế mà sau mấy tiếng chạy xong, đỡ hẳn. Mặc dù mệt nhoài, nhưng rõ ràng nó cứu mạng thật. Cái giá mỗi lần tớ hỏi dì bảo cũng mấy trăm ngàn, gánh nặng đó.

Chạy thận nhân tạo là phương pháp lọc máu ngoài cơ thể, giúp loại bỏ chất thải chuyển hóa và nước dư thừa khỏi máu khi thận không thể hoạt động hiệu quả, sau đó đưa máu đã lọc về cơ thể.

Thay thận nhân tạo bao nhiêu tiền?

À cái này tớ biết nè, dạo trước cũng có tìm hiểu cho người nhà. Chi phí nó không cố định đâu Cậu ạ, tùy vào bệnh viện với tình trạng nữa cơ.

Chi phí phẫu thuật ghép thận dao động từ 300 – 500 triệu đồng. Đấy là tớ nói mấy bệnh viện lớn ở Sài Gòn hay Hà Nội á. Nếu có bảo hiểm y tế đúng tuyến thì đỡ được một mớ đấy, bảo hiểm y tế chi trả được khoảng gần 100 triệu cho tiền mổ, thuốc men, vật tư các thứ.

Nhưng mà Cậu ơi, cái số tiền đấy nó chỉ là cái phần nổi của tảng băng chìm thôi á. Phải tính thêm cả đống chi phí phụ nữa cơ, không là hụt tiền ngay. Cậu phải tính thêm mấy cái này nè:

• Tiền xét nghiệm trước ghép: Cả người cho lẫn người nhận đều phải làm một đống xét nghiệm luôn, tốn kém phết.
• Thuốc chống thải ghép: Cái này mới là cái theo Cậu cả đời này. Uống thuốc đều đặn hàng tháng, mà thuốc này đắt lắm, nó nó là cái mệt nhất luôn á.
• Chi phí nằm viện phục hồi: Sau mổ còn phải nằm viện theo dõi, rồi thuốc thang bồi bổ, cũng tốn một khoản.
• Nguồn thận: Cái này quan trọng nhất này. Nếu là người thân trong gia đình cho thì đỡ chi phí tìm kiếm, còn không thì... phức tạp hơn nhiều.
• Chi phí đi lại, ăn ở: Nhất là Cậu ở tỉnh mà phải lên thành phố lớn điều trị thì phải tính cả cái này nữa, tốn không tưởng đâu.

Thay thận nhân tạo sống được bao lâu?

Ối dồi ôi, Cậu hỏi đúng tủ của Tớ rồi. Thay quả thận mới xịn sò từ người nhà thì khác gì hổ mọc thêm cánh, cứ gọi là chạy phăm phăm thêm vài chục năm nữa nhé. Nó bền hơn cả cái điện thoại Cậu đang dùng ấy chứ.

Nói cho nhanh cho nó vuông này:

• Ghép thận từ người cho cùng huyết thống, tỷ lệ sống sau 5 năm là 95-98%.
• Tỷ lệ sống sau 10 năm là 75-85%.
• Tỷ lệ sống sau 20 năm là khoảng 50%.

Nói chung là ngon hơn quả thận cũ hỏng bét của Cậu nhiều. Sau 20 năm thì còn lại một nửa, hên xui như chơi xổ số Vietlott. Ông chú họ tớ bên Gò Vấp thay thận từ năm 2003, giờ vẫn phăm phăm đi nhậu mỗi cuối tuần, khỏe như trâu.

Mà này, muốn xài quả thận mới cho nó bền, nó lâu thì phải nhớ mấy cái này, không thì nó hỏng nhanh hơn cả tình cũ quay lại:

• Uống thuốc chống thải ghép đều như vắt chanh. Cái này quan trọng như cơm ăn nước uống, quên một bữa là quả thận nó dỗi nó đình công luôn đó. Nó mà dỗi là mệt lắm, dỗ không nổi đâu.
• Ăn uống kiêng khem khổ như đi tu. Bớt muối bớt mỡ, nói không với mấy món lòng phèo chấm mắm tôm. Phải giữ mồm giữ miệng không thì công toi hết cả một quả thận tiền tỷ.
• Tái khám định kỳ còn đều hơn đi chợ. Phải để bác sĩ ngó nghiêng xem quả thận nó có vui vẻ làm việc không, hay nó đang âm mưu gì khác.
• Thận từ người còn sống thì bao giờ cũng ngon hơn. Thận từ người đã "đi vắng" thì chất lượng hên xui hơn, như mua hàng trên mạng vậy đó Cậu.

Tại sao phải lọc máu chạy thận?

Cậu hỏi tớ sao phải lọc máu chạy thận à... Ngồi đây, nhìn ra ngoài đêm thế này, tớ chợt nghĩ về cơ thể mình. Mấy bộ phận cứ vận hành, im lặng vậy đó. Nhưng đến khi một cái gì đó trục trặc, như quả thận chẳng hạn, mọi thứ sẽ đổi khác liền. Một ngày, thận khỏe lọc tận 120-150 lít máu đấy Cậu.

Mà nếu nó hỏng, mấy chất dơ trong người cứ ứ lại, không đẩy ra được. Cậu thử nghĩ xem, độc tố cứ chất chồng, cơ thể mình nặng dần lên, đầu óc mụ mị, rồi hôn mê, thậm chí tử vong… Tớ rùng mình thật sự. Không chạy thận thì mình cứ như cái thùng rác chứa đầy độc vậy thôi.

• Lý do cần lọc máu chạy thận:
  • Thận suy giảm chức năng: Khi thận không còn khả năng lọc máu hiệu quả.
  • Tích tụ chất thải: Chất thải độc hại (như urê, creatinine) và dịch dư thừa tích tụ trong cơ thể.
  • Nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng:
    • Gây buồn nôn, mệt mỏi, sưng phù.
    • Dẫn đến các biến chứng nguy hiểm như hôn mê, co giật, và tử vong.
  • Lọc máu là phương pháp loại bỏ các chất độc này, duy trì sự sống.

Suy thận khi nào cần lọc máu?

À, cái vụ này thì căng à nha. Cậu cứ hình dung quả thận của mình là một nhà máy xử lý chất thải siêu cấp cần mẫn đi. Khi cái nhà máy này đình công, treo biển "nghỉ vô thời hạn", thì đó là lúc phải gọi đội can thiệp từ bên ngoài vào.

Chứ không phải cứ thấy người hơi phù phù là lôi nhau đi lọc máu như đi spa đâu nhé Cậu. Phải có chỉ định của bác sĩ, khi các chỉ số nó réo lên báo động đỏ cấp độ vũ trụ kia.

Đây, những lúc quả thận chính thức giương cờ trắng đầu hàng thì phải đi gặp "người bạn nhân tạo":

• Ure trong máu cao ngất ngưởng, cơ thể cậu biến thành một cái lẩu thập cẩm độc tố, ngửi thôi đã thấy nồng nặc mùi "khủng hoảng".

• Kali máu nhảy múa vượt ngưỡng 6.5 mmol/L, còn kèm theo mấy "khuyến mãi" đáng sợ như rối loạn nhịp tim, phù phổi cấp. Kali cao thì như quả bom nổ chậm đặt cạnh trái tim cậu vậy, không đùa được đâu.

• Độ lọc cầu thận (GFR) rớt thảm hại, còn dưới 15 ml/phút. Cái chỉ số này nó giống như tốc độ xử lý công việc của quả thận ấy. Dưới 15 thì có nghĩa là nó gần như ngồi chơi xơi nước, hiệu suất làm việc còn thua cả cái wifi nhà tớ lúc đứt cáp quang.

Lọc máu về cơ bản là thuê một "osin công nghệ cao" dọn dẹp mớ hỗn độn mà quả thận của cậu bỏ lại. Nó giúp cậu sống, chứ không chữa khỏi bệnh thận đâu nhé. Tớ có bà chị họ bên Chợ Rẫy, cứ tuần 3 buổi đi "hẹn hò" với cái máy lọc, đều như vắt chanh.

Nói thêm cho cậu mở mang tầm mắt này. Có hai "trường phái" lọc máu chính:

• Chạy thận nhân tạo (Hemodialysis): Đây là kiểu "lên công ty chấm công". Cậu phải đến bệnh viện vài lần một tuần, mỗi lần vài tiếng, để máu được rút ra, chạy qua một cái máy lọc xịn sò rồi trả về cơ thể.

• Lọc màng bụng (Peritoneal Dialysis): Kiểu này thì "work from home". Bác sĩ sẽ đặt một ống thông vào bụng cậu. Hàng ngày cậu sẽ tự cho dung dịch lọc vào rồi xả ra. Tự do hơn nhưng phải siêu kỷ luật và sạch sẽ, không thì nhiễm trùng lại khổ.

Những người nào nên lọc máu?

Lọc máu à. Thận nó bỏ việc thì làm thôi.

• Suy thận nặng. Khi nó không lọc được nữa, cái gì cũng tích lại. Axit, kali, chất độc... não cũng ảnh hưởng, tim cũng kêu cứu.
• Chất độc trong máu. Không cần đợi nó hành hạ mình mới xử lý.
• Ngộ độc cấp. Cứu mạng là ưu tiên.

Năm 2023, có hơn 1.2 triệu người Mỹ đang chạy thận nhân tạo. Số này chắc còn tăng.