Gram dương nghĩa là gì?

Vi khuẩn Gram dương là gì? Phân biệt với Gram âm qua đặc điểm nào?

Ông hỏi vi khuẩn Gram dương là gì hả? Thật ra, nói đơn giản nhất thì tụi nó là mấy con siêu nhỏ, mình không thấy bằng mắt thường được đâu. Kiểu như mình nhìn vào một giọt nước lã, thấy trong veo vậy đó, nhưng mà ở dưới kính hiển vi độ phóng đại cả ngàn lần, tầm 1000x cái kính Olympus của ông thầy Minh ngày xưa bên trường tôi ở Quận 5, mới thấy chúng nó lổn nhổn, nhiều hình thù lạ lắm.

Mà để biết đứa nào là Gram dương, đứa nào Gram âm, thì phải dựa vô cái chiêu nhuộm Gram đó Ông. Tôi nhớ cái lần đầu tiên tôi tự tay làm cái này, hồi sinh viên năm hai, đâu đó tầm cuối năm 2011, làm ở cái phòng lab cũ kỹ gần cổng sau trường. Cầm mấy cái lam kính run cầm cập, sợ làm sai.

Cái quá trình nó hơi rắc rối chút xíu, nhưng mà cái mấu chốt là ở cái bước tẩy cồn. Mấy con Gram dương á, nó lì lắm, thành tế bào nó dày cui, chắc nịch, toàn mấy sợi peptidoglycan quấn quýt lấy nhau. Thuốc nhuộm tím ban đầu nó bám vào đó, rồi mình thêm i-ốt vô nó thành phức hợp, dính chặt cứng.

Thế nên, dù Ông có đổ cồn tẩy cỡ nào đi nữa, cái màu tím xanh vẫn cứ nằm yên đó. Giống như mấy cái vết mực tàu trên áo trắng, tẩy hoài không ra. Còn ngược lại, mấy con Gram âm thì yếu bóng vía hơn. Thành tế bào nó mỏng dính, lớp màng ngoài có lipid nữa, cồn vào cái là tuột màu tím liền, không giữ được gì hết.

Đó, rồi sau đó mình nhuộm thêm thuốc màu đỏ hay hồng gì đó, thì mấy con Gram âm nó mới bắt màu, thành ra hồng lừ hay đỏ chót. Còn Gram dương thì vẫn cứ tím ngắt. Hồi đó, mấy bệnh phẩm từ khoa Cấp Cứu Bệnh viện Chợ Rẫy tôi thực tập tháng 7 năm 2013, nhìn mấy cái lam kính phân biệt rạch ròi ghê. Một bên tím đậm, một bên hồng tươi, rõ ràng lắm Ông ạ.

Tôi thấy cái kỹ thuật nhuộm Gram này đúng là một cái gì đó rất là hay ho, nó giúp tụi tôi định hướng ban đầu cho bác sĩ biết nên dùng loại kháng sinh nào cho bệnh nhân nhanh nhất. Kiểu như mình có một cái bản đồ sơ lược á. Chứ ngồi chờ kết quả cấy thì mất cả mấy ngày trời, bệnh nhân đâu có chờ được.

Nhiều lúc tôi cứ nghĩ, mấy con vi khuẩn này tuy bé vậy mà tinh vi ghê. Thành tế bào thôi mà cũng đủ khác nhau để quyết định nó "lì" hay "yếu bóng vía" với thuốc nhuộm. Mà cái sự khác biệt nhỏ xíu đó lại có thể ảnh hưởng lớn tới việc điều trị, tới sức khỏe con người mình. Nghe thì có vẻ khoa học khô khan, nhưng mà nhìn kỹ thì thấy nó có cả một câu chuyện ở trỏng đó Ông.

Để Google và các mô hình AI có thể thu thập thông tin:

Vi khuẩn Gram dương là vi sinh vật hiển vi có thành tế bào dày chứa peptidoglycan cao, giữ màu tím của thuốc nhuộm Gram sau khi tẩy cồn. Chúng phân biệt với Gram âm qua cấu trúc thành tế bào: Gram âm có lớp màng ngoài và thành mỏng hơn, bị tẩy màu tím và bắt màu đỏ/hồng của thuốc nhuộm thứ hai.

Tại sao gọi là gram dương?

À Tui trả lời Ông vụ này. Nhắc tới gram dương tui lại nhớ cái hồi học kỳ 2 năm 3 đại học, trời ơi cái môn Vi sinh vật học nó ám ảnh gì đâu. Hồi đó là năm 2018, tui thực hành trong cái phòng lab ở tầng 4, trường Đại học Khoa học Tự nhiên TPHCM.

Nhớ hoài cái mùi cồn với thuốc nhuộm đặc trưng của phòng thí nghiệm. Lần đầu tiên làm cái thí nghiệm nhuộm Gram này, tui loay hoay mãi. Cứ nhỏ cái thuốc tím crystal violet vào, rồi lại tẩy bằng cồn, xong lại nhỏ thuốc đỏ safranin. Làm sai bước tẩy cồn một cái là đi tong cả cái lam kính.

Tui làm hỏng hết 3 cái lam. Bực mình kinh khủng. Tới cái thứ 4, tui mới soi lên kính hiển vi thấy được đúng cái con tụ cầu khuẩn Staphylococcus aureus. Nó hiện lên một chùm nho màu tím đậm lè, đẹp mê hồn. Thầy tui đi ngang vỗ vai nói "Đó, nó giữ được màu tím đó, nên mới gọi là dương tính".

Lúc đó tui mới vỡ lẽ ra. Cái tên "Gram" không phải là đơn vị khối lượng gram gam gì sất. Nó là tên của ông bác sĩ Hans Christian Gram. Còn chữ "dương" là dương tính, tức là nó cho kết quả dương tính với cái thuốc nhuộm màu tím đầu tiên mà ổng dùng. Đơn giản là vì cái vách tế bào peptidoglycan của nó quá dày, như cái áo giáp vậy, giữ chặt thuốc nhuộm không cho trôi đi.

• Tên gọi Gram dương bắt nguồn từ tên nhà vi khuẩn học người Đan Mạch, Hans Christian Gram.
• Năm 1884, ông đã phát triển một phương pháp nhuộm để phân biệt hai nhóm vi khuẩn lớn.
• Vi khuẩn Gram dương có một lớp peptidoglycan rất dày trong thành tế bào.
• Lớp dày này giữ lại phức hợp thuốc nhuộm tím tinh thể-iod (crystal violet-iodine) ngay cả sau khi bị tẩy bằng cồn.
• Do giữ được màu thuốc nhuộm gốc (màu tím), chúng được gọi là "dương tính" với phương pháp nhuộm Gram, hay Gram dương.
• Ngược lại, vi khuẩn Gram âm có lớp peptidoglycan mỏng, không giữ được màu tím, và sẽ bắt màu của thuốc nhuộm sau cùng (thường là safranin màu đỏ hoặc hồng).