Dây thần kinh thị giác ở người lớn trung bình có bao nhiêu sợi trục?

Dây thần kinh thị giác có bao nhiêu sợi trục? 700k vs 1.5 triệu

Hiểu rõ cấu trúc dây thần kinh thị giác có bao nhiêu sợi trục giúp nhận diện sớm các nguy cơ suy giảm thị lực. Hệ thống sợi thần kinh truyền dẫn tín hiệu này thay đổi sinh học theo cơ địa và suy giảm liên tục khi cơ thể bắt đầu lão hóa. Việc chủ động theo dõi độ dày lớp sợi giúp bạn bảo vệ đôi mắt khỏe mạnh.

Dây thần kinh thị giác có bao nhiêu sợi trục ở người lớn?

Dây thần kinh thị giác ở người lớn trung bình có khoảng 1 đến 1.2 triệu sợi trục, xuất phát từ các tế bào hạch võng mạc để dẫn truyền tín hiệu ánh sáng từ mắt về não bộ giúp chúng ta nhận biết hình ảnh. ^[1] Con số này không cố định mà có sự biến thiên sinh học tự nhiên khá lớn giữa các cá thể khỏe mạnh, đồng thời suy giảm dần theo thời gian do quá trình lão hóa tự nhiên.

Có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau khi chúng ta xem xét cấu tạo dây thần kinh thị giác người lớn.

Khi nghiên cứu sâu vào giải phẫu học, các nhà khoa học nhận thấy số lượng sợi trục này tương ứng với số lượng tế bào hạch võng mạc, bởi mỗi tế bào chỉ cho ra một sợi trục duy nhất để tạo thành dây thần kinh sọ số II. Điều này tạo nên một bó sợi thần kinh cực kỳ dàyđặc hội tụ lại tại đĩa thị giác chứa bao nhiêu sợi trục, hay còn gọi là điểm mù của mắt.

Sự biến thiên này là một thực tế sinh học đáng kinh ngạc. Tôi nhớ năm thứ hai đại học, khi lần đầu tiên được tiếp cận với các tiêu bản mô học hệ thần kinh trong phòng thí nghiệm, tôi đã bị choáng ngợp bởi mật độ dày đặc của các bó sợi thần kinh thị giác dưới kính hiển vi.

Lúc đó, tôi cứ nghĩ mọi người đều có cấu tạo giống hệt nhau như những cỗ máy sản xuất hàng loạt. Nhưng thực tế cho thấy cấu trúc cơ thể người luôn có những khoảng dao động tự nhiên rất rộng.

Phạm vi biến thiên sinh học tự nhiên và cấu tạo đĩa thị giác

Mặc dù con số trung bình thường được nhắc đến là hơn 1 triệu, phạm vi biến thiên số lượng sợi trục thần kinh thị giác ở người lớn bình thường có thể dao động rất rộng, từ khoảng 700.000 đến hơn 1.5 triệu sợi tùy thuộc vào kích thước đĩa thị giác của từng cá nhân. ^[2] Những người có đĩa thị giác lớn hơn thường sở hữu số lượng sợi thần kinh hướng tâm phong phú hơn, trong khi những người có đĩa thị giác nhỏ vẫn hoàn toàn khỏe mạnh với số lượng sợi ở mức cận dưới.

Hiểu được tính biến thiên này giúp ích rất nhiều trong việc đánh giá sức khỏe mắt, tránh việc nhầm lẫn một đĩa thị giác bẩm sinh có ít sợi trục với một tình trạng bệnh lý đang tiến triển. Độ dày lớp sợi thần kinh võng mạc do đó cũng có sự khác biệt rõ rệt giữa người này và người khác.

Nhìn vào con số hàng triệu, chúng ta mới thấy sự kỳ diệu của quá trình tiến hóa. Nhưng có một sự thật khá phũ phàng mà rất ít người biết đến: chúng ta đang mất dần các sợi trục này mỗi ngày một cách âm thầm mà không hề hay biết.

Sự suy giảm sợi trục thần kinh thị giác theo tuổi tác

Quá trình lão hóa tự nhiên dẫn đến tỷ lệ suy giảm sợi trục thần kinh thị giác theo tuổi tác với tốc độ trung bình giảm khoảng 5.000 sợi mỗi năm từ sau tuổi trưởng thành. ^[3] Sự mất mát này xảy ra đều đặn do các tế bào hạch võng mạc bị thoái hóa theo thời gian, khiến độ dày lớp sợi thần kinh mỏng đi khoảng 0.2 đến 0.4% mỗi năm một cách sinh lý.

Đối với một người sống đến 80 tuổi, cơ thể có thể đã mất đi khoảng 300.000 sợi trục so với thời kỳ đỉnh cao ở tuổi mười tám đôi mươi. Tuy nhiên, nhờ vào cơ chế bù trừ tuyệt vời của não bộ và số lượng dự trữ sinh học khổng lồ ban đầu, sự suy giảm tự nhiên này hầu như không gây ra bất kỳ tác động tiêu cực nào rõ rệt lên thị lực hoặc thị trường của chúng ta trong điều kiện sức khỏe bình thường.

Lưu ý: Nếu bạn có tiền sử gia đình mắc các bệnh về mắt, hoặc nhận thấy thị lực suy giảm kèm theo đau nhức, hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt để được đo nhãn áp và chụp cắt lớp võng mạc kịp thời.

Sự khác biệt giữa suy giảm sinh lý và bệnh lý Glaucoma

Sự khác biệt về số lượng sợi trục giữa người bình thường lão hóa tự nhiên và người mắc bệnh lý cườm nước (Glaucoma) nằm ở tốc độ và mức độ tổn hại của các bó sợi thần kinh.

Trong khi lão hóa chỉ làm mất đi một lượng nhỏ sợi trục một cách rải rác, thì bệnh Glaucoma - thường liên quan đến áp lực nội nhãn cao - sẽ chèn ép và hủy hoại các sợi trục một cách hàng loạt và tập trung, có thể làm mất tới 50.000 đến 100.000 sợi chỉ trong một thời gian ngắn.

Khi số lượng sợi trục bị hủy hoại vượt quá mức chịu đựng, các tổn khuyết thị trường sẽ xuất hiện. Điểm nguy hiểm là ở giai đoạn đầu, người bệnh thường không cảm thấy đau đớn và tầm nhìn trung tâm vẫn hoàn hảo, khiến họ chủ quan cho đến khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.

So sánh đặc điểm suy giảm sợi trục thị giác

Biến thiên bẩm sinh

- Dao động ổn định từ 700.000 đến 1.500.000 sợi từ khi sinh ra

- Thị trường hoàn toàn bình thường, không có điểm tối bất thường

- Không tiến triển tổn hại, số lượng giữ nguyên suốt thời kỳ trưởng thành

Lão hóa tự nhiên

- Giảm dần đều khoảng 5.000 sợi mỗi năm sau tuổi trưởng thành

- Không gây khuyết thị trường rõ rệt trong suốt cuộc đời

- Rất chậm, mất khoảng 0.2 đến 0.4% tổng số lượng sợi sau mỗi năm

Bệnh lý Glaucoma

- Giảm mạnh, có thể mất hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn sợi

- Gây khuyết thị trường từ ngoại vi vào trung tâm, có thể dẫn đến mù lòa

- Nhanh hoặc tiến triển âm thầm nhưng liên tục tùy thuộc vào nhãn áp

Hành trình tầm soát mắt của chú Hùng: Sự thật sau chứng rầu mắt tuổi già

Chú Hùng, một kiến trúc sư 58 tuổi tại Đà Nẵng, nhận thấy mắt dạo này nhìn mờ hơn khi vẽ phác thảo vào ban đêm. Nghĩ rằng đây chỉ là chứng lão thị thông thường do tuổi tác, chú tự mua kính lão ở hiệu thuốc về đeo nhưng tình hình không cải thiện, mắt bắt đầu có cảm giác mỏi và căng tức nhẹ sau hai giờ làm việc liên tục.

Chủ quan với sức khỏe, chú cố gắng nhỏ nước muối sinh lý và tăng độ sáng đèn bàn làm việc lên tối đa để ép mắt điều tiết. Kết quả là sau hai tuần, tình trạng căng tức chuyển thành những cơn đau âm ỉ lan lên vùng thái dương, khiến chú không thể tập trung làm việc và thường xuyên mất ngủ.

Bước ngoặt đến khi chú quyết định đi khám tại một bệnh viện mắt chuyên khoa thay vì tự đoán bệnh. Chú nhận ra rằng việc tự ý tăng độ kính hay nhỏ nước muối không thể giải quyết được áp lực bên trong nhãn cầu nếu có bất thường.

Kết quả chụp cắt lớp OCT cho thấy lớp sợi thần kinh võng mạc của chú đã mỏng đi đáng kể so với mức trung bình của độ tuổi, và nhãn áp đo được lên tới 24 mmHg. Nhờ phát hiện sớm tình trạng tổn thương sợi trục ở giai đoạn đầu của Glaucoma, chú Hùng được chỉ định dùng thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp đều đặn mỗi tối, giúp bảo tồn thành công lượng sợi thần kinh còn lại và duy trì thị lực ổn định cho công việc vẽ tranh.