Bệnh tụ huyết trùng trâu bò thường bùng phát khi nào?

Bệnh tụ huyết trùng trâu bò thường bùng phát khi nào?

Xác định bệnh tụ huyết trùng trâu bò thường bùng phát khi nào giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế lớn trong chăn nuôi. Việc nắm bắt thời điểm này hỗ trợ bà con chủ động bảo vệ đàn gia súc hiệu quả. Nhờ vậy, người nuôi hạn chế nguy cơ thất thoát tài sản.

Bệnh tụ huyết trùng trâu bò thường bùng phát khi nào trong năm?

Tình trạng phát dịch phụ thuộc vào ngữ cảnh khí hậu từng vùng và sức khỏe nền của vật nuôi. Nhìn chung, bệnh tụ huyết trùng ở trâu bò xảy ra quanh năm nhưng thường tập trung vào mùa mưa khi khí hậu nóng ẩm và những lúc giao mùa thời tiết thay đổi đột ngột khiến sức đề kháng gia súc bị suy giảm.

Tác nhân chính là vi khuẩn Pasteurella multocida (một loại vi khuẩn Gram âm sống ký sinh tự nhiên ở đường hô hấp trên của gia súc khỏe mạnh). Khi thời tiết bình thường, chúng nằm im.

Không gây hại gì cả. Nhưng chỉ cần một đợt mưa rào đầu mùa ập đến làm chuồng trại ẩm ướt, vi khuẩn sẽ nhân lên gấp bội và tấn công vào máu gây nhiễm trùng huyết (hiện tượng vi khuẩn xâm nhập và sinh độc tố trong hệ tuần hoàn).

Trong thể quá cấp tính, tỷ lệ tử vong ở trâu bò có thể lên tới 80-100% chỉ sau vài giờ phát bệnh. ^[1] Có một sai lầm chí mạng khi che chắn chuồng lúc giao mùa mà hầu hết người nuôi đều mắc phải - tôi sẽ giải thích kỹ ở phần giải pháp phòng bệnh phía dưới.

Nói thật, hồi mới bắt đầu quản lý trại bò thịt hơn 20 con, tôi từng mất trắng hai con bò tơ chỉ sau một đêm mưa giông tháng 5. Chiều hôm trước chúng vẫn ăn cỏ bình thường, vậy mà sáng ra đã nằm cứng đơ ở góc chuồng, cổ sưng vù.

Lúc đó tay chân tôi bủn rủn, đứng nhìn đàn bò còn lại thở dốc trong cái chuồng nồng nặc mùi bùn ẩm mà lòng hoang mang tột độ. Sau cú ngã nhớ đời đó, tôi mới thấm thía rằng theo dõi dự báo thời tiết còn quan trọng hơn cả việc chọn thức ăn.

Thời điểm trâu bò dễ mắc bệnh tụ huyết trùng theo từng vùng miền

Mức độ rủi ro bùng phát dịch phụ thuộc chặt chẽ vào đặc điểm khí hậu địa phương nơi đặt trang trại. thời điểm trâu bò dễ mắc bệnh tụ huyết trùng nhất ở miền Bắc là giai đoạn chuyển mùa xuân hè và thu đông, trong khi miền Nam tập trung từ tháng 5 đến tháng 11.

Số liệu thực tế tại các vùng chăn nuôi trọng điểm cho thấy có khoảng 70-80% số ổ dịch tụ huyết trùng được ghi nhận rơi vào đúng những tháng mưa nhiều hoặc những tuần có biên độ nhiệt ngày đêm chênh lệch lớn. ^[2] Tại sao con số này lại quan trọng với bạn?

Vì nó giúp người nuôi khoanh vùng được đúng thời gian vàng để tiêm vắc-xin phòng bệnh trước khi mầm bệnh kịp trỗi dậy. Thay vì lo lắng quanh năm, việc tập trung nguồn lực vào đúng các tháng cao điểm giúp tiết kiệm khá nhiều chi phí thuốc men.

Khu vực miền Bắc và Bắc Trung Bộ

Tại miền Bắc, bệnh tụ huyết trùng ở bò xảy ra mùa nào mạnh nhất? Câu trả lời nằm ở hai giai đoạn giao mùa khắc nghiệt: từ tháng 3 đến tháng 5 (mưa phùn nồm ẩm chuyển sang nắng nóng) và từ tháng 9 đến tháng 11 (khi các đợt gió mùa đông bắc đầu tiên tràn về).

Độ ẩm không khí những ngày nồm ẩm thường vượt ngưỡng 85-90%, tạo điều kiện lý tưởng cho mầm bệnh tồn tại lâu ngoài môi trường chuồng nuôi. Bò vừa chịu lạnh ban đêm, trưa lại nắng gắt. Cơ thể chúng không kịp thích nghi.

Khu vực miền Nam, Tây Nguyên và Nam Trung Bộ

Khác với miền Bắc, tụ huyết trùng trâu bò hay phát mạnh khi nào ở phía Nam lại gắn liền với chu kỳ hai mùa mưa nắng rõ rệt. Đỉnh dịch thường rơi vào khoảng tháng 5 đến tháng 11 dương lịch, đặc biệt là những tuần đầu tháng 5 khi các cơn mưa chuyển mùa đầu tiên xuất hiện sau chuỗi ngày nắng hạn kéo dài.

Hơi nóng tích tụ dưới nền đất bốc lên gặp nước mưa tạo thành bầu không khí ngột ngạt. Trâu bò thả đồng dính mưa bất chợt rất dễ bị cảm lạnh và tụt sức đề kháng ngay lập tức.

Nguyên nhân bệnh tụ huyết trùng trâu bò bùng phát mạnh vào mùa mưa và giao mùa

Sự bùng phát dịch bệnh không chỉ do một yếu tố đơn lẻ mà là hệ quả của nhiều tác động cộng hưởng. nguyên nhân bệnh tụ huyết trùng trâu bò bùng phát mạnh vào mùa mưa chủ yếu do sự kết hợp giữa trạng thái mang trùng sẵn có, áp lực nhiệt độ ẩm độ thay đổi đột ngột và điều kiện vệ sinh chuồng trại xuống cấp.

Thực tế thì ngay cả trong một đàn gia súc nhìn bề ngoài rất khỏe mạnh, tỷ lệ cá thể mang sẵn vi khuẩn Pasteurella multocida ở niêm mạc mũi và họng vẫn chiếm khoảng 30-50%. Chúng chung sống hòa bình với vật chủ suốt mùa khô ráo.

Thế nhưng khi thời tiết giao mùa ập đến - đây là điều khiến nhiều bà con chăn nuôi bất ngờ - hệ thống miễn dịch tự nhiên ở đường hô hấp bị tê liệt tạm thời do sốc nhiệt. Nước mưa làm trôi phân rác từ nơi cao xuống nơi thấp, phát tán vi khuẩn qua đường tiêu hóa và hô hấp cực nhanh.

Thời gian ủ bệnh lúc này rút ngắn xuống chỉ còn tầm 1-3 ngày. ^[5]

Hiếm khi nào bạn thấy một ổ dịch tụ huyết trùng xuất hiện ở những trang trại giữ được nền chuồng khô ráo hoàn toàn trong mùa mưa bão. Nhiều người nuôi truyền tai nhau rằng cứ cho bò ăn thật nhiều cám tinh vào mùa lạnh là đủ sức chống bệnh, nhưng sau nhiều năm lăn lộn với nghề, tôi nhận thấy việc giữ ấm vùng cổ họng và tránh gió lùa ban đêm mới là yếu tố quyết định đến 70% khả năng sống sót của vật nuôi.

Ăn khỏe mà đứng trên nền phân nước lõng bõng thì vẫn đổ bệnh như thường.

Điều gì xảy ra tiếp theo trong cơ thể con vật mới thực sự đáng sợ.

Danh sách kiểm tra nhanh dấu hiệu suy giảm sức đề kháng của trâu bò vào mùa mưa

Những biểu hiện lâm sàng ban đầu thường dễ bị nhầm lẫn với cảm sốt thông thường nên cần quan sát trong bối cảnh dịch tễ cụ thể. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu suy giảm sức đề kháng của trâu bò vào mùa mưa giúp người nuôi can thiệp kịp thời trước khi vi khuẩn tấn công vào máu gây tử vong.

Khi vi khuẩn bắt đầu thắng thế và chuyển từ giai đoạn ủ bệnh sang phát bệnh cấp tính, thân nhiệt của trâu bò sẽ tăng vọt lên mức 41-42 độ C (so với mức bình thường khoảng 38-39 độ C). ^[6] Đừng đợi đến khi bò sưng hầu mới chạy đi mua thuốc. Quá muộn rồi.

Nếu bạn phát hiện sớm từ lúc con vật mới chớm mệt mỏi và cách ly ngay, khả năng cứu sống và phục hồi có thể đạt khá cao nếu có sự can thiệp của thú y địa phương.

Dưới đây là danh sách kiểm tra nhanh (checklist) các biểu hiện cảnh báo sớm mà bạn cần rà soát mỗi sáng sau những đêm mưa gió: Thay đổi hành vi ăn uống: Bò bỗng nhiên ăn chậm lại, ngừng nhai lại (ợ cỏ) hoặc đứng tách đàn với vẻ mặt ủ rũ.

Biểu hiện ở mắt và mũi: Niêm mạc mắt đỏ ngầu, chảy nước mắt, gương mũi khô rát hoặc bắt đầu chảy dịch nhầy đặc. Nhịp thở bất thường: Hơi thở trở nên nông, gấp gáp hơn bình thường, thỉnh thoảng có tiếng khò khè nhẹ do niêm mạc họng bắt đầu sưng.

Phản xạ vận động chậm chạp: Con vật đi lại nặng nề, thích nằm một chỗ ở góc tối, lông dựng đứng và có biểu hiện run rẩy nhẹ khi có gió lùa. Sưng nhẹ vùng dưới hàm: Sờ vào vùng hầu họng thấy nóng hơn các vùng da khác, con vật có phản ứng đau và né tránh khi bị chạm vào cổ.

Lưu ý: Khi nhận thấy trâu bò có dấu hiệu sốt cao kèm thở khó hoặc sưng vùng hầu, bạn cần cách ly ngay cá thể đó và liên hệ cán bộ thú y chuyên môn để chẩn đoán chính xác, tuyệt đối không tự ý mổ thịt gia súc nghi mắc bệnh để tránh lây lan mầm bệnh ra cộng đồng.

Cách phòng bệnh tụ huyết trùng cho bò vào mùa mưa và thời điểm tiêm vắc-xin

Hiệu quả bảo hộ của các biện pháp dự phòng phụ thuộc vào quy trình thực hiện tại từng nông hộ. cách phòng bệnh tụ huyết trùng cho bò vào mùa mưa hiệu quả nhất là kết hợp tiêm phòng vắc-xin định kỳ hai lần mỗi năm trước thời điểm giao mùa với việc quản lý vệ sinh chuồng trại nghiêm ngặt.

Một thực tế mà nhiều người nuôi hay chủ quan là vắc-xin tụ huyết trùng không tạo ra miễn dịch ngay lập tức sau khi rút kim tiêm, mà cơ thể trâu bò cần khoảng 14-21 ngày để sản sinh đủ lượng kháng thể bảo hộ với thời gian miễn dịch kéo dài tầm 6 tháng. ^[7]

Vì vậy, bạn nên hoàn tất việc tiêm phòng ít nhất nửa tháng trước khi mùa mưa bắt đầu - tức là vào khoảng tháng 2-3 và tháng 8-9 dương lịch hàng năm. Đây chính là sai lầm chí mạng trong việc che chắn chuồng trại mà tôi đã nhắc tới ở đầu bài: nhiều hộ thấy mưa lạnh liền dùng bạt nilon quây kín mít bốn phía chuồng, vô tình biến chuồng nuôi thành một cái lồng ấp khí độc NH3 và độ ẩm cao khiến phổi trâu bò bị tổn thương nhanh gấp đôi.

Che chắn phải đi kèm thông thoáng.

Hãy chừa lại khoảng hở ở phần mái trên cao để khí độc thoát ra ngoài, đồng thời giữ nền chuồng luôn khô ráo bằng cách rải vôi bột hoặc đệm lót sinh học quanh khu vực thoát nước. Tôi chưa thấy ai nuôi bò thành công qua mùa mưa bão mà lại để nền chuồng lầy lội bùn đất, bởi vì khi móng và bụng bò bị ngâm lạnh liên tục suốt nhiều năm liền trong điều kiện thiếu ánh sáng mặt trời thì dù bạn có tiêm đủ các loại thuốc bổ đắt tiền đến mấy, sức đề kháng của chúng vẫn sẽ sụt giảm thê thảm và mở đường cho vi khuẩn tấn công.

Khó lắm, đừng nghĩ chỉ tiêm một mũi vắc-xin là xong chuyện. Bạn nên bổ sung thêm điện giải, vitamin C và các khoáng chất vào nước uống hoặc thức ăn tinh trong những ngày thời tiết thay đổi đột ngột để trợ sức cho đàn gia súc.

Việc phun thuốc sát trùng chuồng trại định kỳ 1-2 lần mỗi tuần trong suốt mùa mưa cũng giúp giảm đáng kể mật độ mầm bệnh lưu cữu.

Tóm lại, bệnh tụ huyết trùng tuy nguy hiểm và diễn biến cực nhanh nhưng lại có quy luật xuất hiện rất rõ ràng theo mùa vụ. Điều quan trọng nhất không phải là chờ có dịch mới lo chạy chữa, mà là sự chủ động của bạn ngay từ những ngày nắng ráo trước thềm mùa mưa.

Hãy quan sát đàn vật nuôi kỹ hơn mỗi khi trời trở gió, giữ chuồng trại khô thoáng và tuân thủ đúng lịch tiêm phòng - sự cẩn trọng hôm nay chính là chìa khóa giữ vững kinh tế cho gia đình bạn.

So sánh điều kiện thời tiết nguy cơ cao và lịch phòng dịch giữa hai miền Bắc - Nam

Khu vực miền Bắc và Bắc Trung Bộ

Mưa phùn nồm ẩm kéo dài làm độ ẩm vượt 85%, hoặc các đợt gió mùa đông bắc gây lạnh đột ngột

Tập trung vào 2 đợt giao mùa: tháng 3 - tháng 5 (xuân sang hè) và tháng 9 - tháng 11 (thu sang đông)

Đợt 1 vào tháng 2 - đầu tháng 3; Đợt 2 vào tháng 8 - đầu tháng 9 dương lịch

Sốc nhiệt lạnh kết hợp nền chuồng ướt nhẹp không thoát hơi nước được trong mùa nồm

Khu vực miền Nam và Tây Nguyên

Nắng nóng gay gắt ban ngày xen kẽ những cơn mưa rào lớn bất chợt vào buổi chiều tối

Kéo dài suốt mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 11, nguy hiểm nhất là giai đoạn chuyển mùa đầu tháng 5

Đợt 1 vào cuối tháng 3 - tháng 4 (trước mùa mưa); Đợt 2 vào tháng 9 - tháng 10 dương lịch

Khí hậu nóng ẩm hầmập, hơi đất bốc lên sau mưa và việc chăn thả ngoài đồng bị dính mưa lạnh

Bài học giữ đàn bò qua mùa mưa đầu mùa của anh Hùng tại Đồng Nai

Anh Hùng, chủ một trại nuôi 15 con bò thịt tại huyện Trảng Bom, tỉnh Đồng Nai, luôn lo lắng mỗi khi đến tháng 5 vì năm trước hàng xóm của anh đã mất 3 con bò do tụ huyết trùng sau những cơn mưa chuyển mùa đầu tiên.

Khi thấy trời bắt đầu đổ mưa rào kèm gió mạnh vào buổi chiều, anh Hùng vội vàng lấy bạt dứa quây kín toàn bộ 4 mặt chuồng suốt ngày đêm để chắn mưa tạt. Tuy nhiên chỉ sau 4 ngày, không khí trong chuồng trở nên ngột ngạt, nền chuồng ẩm ướt bốc mùi khai nồng làm 4 con bò bắt đầu thở khò khè và bỏ ăn.

Nhận ra sai lầm do che chắn quá kín gây bí khí sau khi trao đổi với cán bộ thú y xã, anh Hùng lập tức cuốn cao bạt ở hướng không có gió tạt, tạo khe thoáng dưới mái và rải một lớp trấu khô dày trộn vôi bột lên nền chuồng để hút ẩm.

Kết hợp với việc cho cả đàn uống điện giải pha vitamin C liên tục trong 5 ngày và tiêm kháng sinh điều trị sớm cho 4 con có dấu hiệu sốt nhẹ, toàn bộ 15 con bò của anh Hùng đã hồi phục hoàn toàn, ăn uống khỏe mạnh vượt qua đợt giao mùa mà không bị thiệt hại con nào.