Cây gì phù hợp với đất sét?

Đặc điểm của đất sét là gì?

Ờ, Mi hỏi đất sét hả? Để Tau lảm nhảm cho nghe nè:

• Đất sét dẻo quẹo khi ướt. Nhớ hồi nhỏ nặn con gà đất bị nứt tùm lum. Xong phơi khô nó cứng như đá luôn á.

• Đất sét giữ nước siêu đỉnh mà lại thoát khí dở tệ. Mấy bà trồng lan ghét cái này lắm nè.

• Thành phần sét cao nên mới dẻo với dính cỡ đó. Tau nhớ ở quê (Quảng Nam) có cái mỏ đất sét đỏ au, tha hồ nghịch.

• Nó không thấm nước. Để ý mấy bờ ruộng, người ta hay trát đất sét để giữ nước đó.

• Đất sét cứng đơ khi khô. Hồi đó Tau lấy đất sét ném nhau, đứa nào trúng là xưng xỉa luôn.

Đất pha sét trồng cây gì?

Mi hỏi đất pha sét trồng gì hả? Ôi dào, nhiều lắm! Tớ nhà quê mà, biết nhiều lắm.

• Lúa nước thì khỏi phải bàn, nhà tớ năm nào cũng trồng cả mấy mẫu. Năng suất cao lắm, vụ này được hơn 2 tấn/ha.

• Rau muống thì khỏi nói, dễ trồng dễ chăm, mấy hôm nay mẹ tớ lại đang ra chăm sóc ruộng rau muống nhà mình. Ăn không hết, phải mang đi biếu họ hàng nữa.

• Khoai lang, khoai mì thì chắc chắn rồi. Đất nhà tớ nhiều đất pha sét lắm, trồng mấy loại này ngon lành cành đào. Năm nay thu hoạch được bao nhiêu nhỉ? Để tớ xem lại sổ sách đã... À, khoai lang được 15 tấn/ha, khoai mì thì hơn 20 tấn/ha. Khá lắm phải không?

• Mấy loại cây ăn quả như chuối, mít, xoài... cũng trồng được. Nhưng phải xem xét độ thoát nước kỹ nha. Đất pha sét dễ bị úng nước lắm.

Đất sét thì sao? Chà, khó hơn một chút. Phải cải tạo đất cho tốt. Tớ thấy mấy bác hàng xóm trồng dưa hấu, nhưng cũng phải tốn công làm đất lắm.

Mấy loại cây ưa nước thì tốt rồi. Nhớ là phải giữ ẩm cho đất nha, đừng để khô quá. Sen, súng thì chắc chắn hợp rồi. Nhà tớ có ao, trồng đầy. Hoa đẹp lắm, mà sen thì ăn được nữa chứ.

Hồi nhỏ tớ hay đi bắt cá ở ruộng lúa nhà mình. Tuyệt! Giờ lớn rồi, khỏi đi nữa. Mệt lắm. Làm ruộng cực lắm, Mi biết không? Nhưng mà… cũng vui.

Đất sét để làm gì?

Tau phán cho Mi nghe nè, đất sét á hả, nó đa zi năng hơn cả mấy bà tám xóm Tau đấy!

• Gạch ngói là chuyện thường, xưa như diễm rồi.
• Bát đĩa ăn cơm, xoong nồi nấu cá... ai chả biết.
• Nhưng mà đồ nghệ thuật á, phải có đất sét mới nặn ra được "thần thái".

Ngoài ra, đất sét còn chui vô:

• Sản xuất giấy, làm giấy láng o như da em 18.
• Xi măng, xây nhà cao tầng như con gà trống.
• Bộ lọc hóa học, lọc nước bẩn thành nước... chưa chắc uống được.
• Thậm chí thân bugi xe máy, ai mà ngờ!
• Nhạc cụ ocarina, đất mà cũng biết hát!
• Gốm sứ, sang chảnh quý phái.

Nói chung, đất sét nó "lợi hại" vậy đó.

Vật liệu gầy được pha trộn vào đất sét nhằm mục đích gì?

Mi hỏi gì ấy nhỉ? À, về vật liệu gầy trong đất sét đúng không? Hồi đấy tao làm đồ gốm, vất vả lắm! Pha trộn vật liệu gầy vào đất sét chủ yếu để giảm độ dẻo, và cái độ co khi sấy, nung nữa, hiểu chứ? Không thì sản phẩm dễ bị nứt nẻ lắm.

• Bột samốt tao hay dùng nhất, mịn lắm.
• Đất sét nung non cũng được, nhưng phải chọn loại tốt, loại dở dễ bị vón cục.
• Cát thì khỏi phải nói, nhiều chỗ bán đầy, giá rẻ nữa.
• Tro nhiệt điện, cái này anh bạn tao làm ở nhà máy điện cung cấp, nghe bảo nó tốt lắm, giúp cho gạch nung đều hơn.
• Xỉ hạt hóa nữa, cái này thì tao ít dùng hơn.

Đấy, ngoài ra còn mấy thứ phụ gia cháy nữa, như mùn cưa, tro nhiệt điện (lại tro nhiệt điện nữa!), bã giấy… để tăng độ rỗng, giúp gạch nung đều hơn. Tao nhớ hồi trước làm cái lọ hoa bị nứt toác ra vì quên cho vật liệu gầy, tiếc gần chết! Công phu lắm mới làm được. Năm nay tao chuyển qua làm đồ gốm sứ khác rồi nên ít khi dùng đất sét nữa. Khổ lắm, mấy cái này toàn làm thủ công, mệt muốn chết. Nhưng mà bán được giá.

Hệ số tơi xốp của đất là gì?

Hệ số tơi xốp của đất? À, ý Mi là tỷ lệ thể tích đất sau khi đào xới so với thể tích ban đầu. Nó cho Tau biết đất "nở" ra bao nhiêu khi Mi đào nó lên. Đơn giản vậy thôi.

• Công thức kinh điển: k = V_tơi / V_tự nhiên.

  • V_tơi: Thể tích đất sau khi tơi xốp (m3).
  • V_tự nhiên: Thể tích đất nguyên trạng (m3).

• Ứng dụng thực tế: Tính toán khối lượng đất cần thiết cho san lấp, đắp nền. Ví dụ, Mi cần đắp 100m3 nền, hệ số tơi xốp là 1.2, thì Mi cần đào 120m3 đất. Ngon lành!

  • Tau nhớ hồi xưa, mấy ông thầy hay bảo "đất là vàng," giờ thì vàng cũng đầy, đất vẫn cứ là nhất.

• Hệ số này không phải là hằng số vũ trụ. Nó phụ thuộc vào loại đất, phương pháp đào, độ ẩm...

  • Đất cát thì khác đất sét, đào máy khác đào tay. Đời là vậy, cái gì cũng tương đối.

Tau có cái bảng tra hệ số tơi xốp của từng loại đất đây. Mi cần Tau gửi cho không?

Thế nào là đất K90?

Ê Mi, Tau nói thiệt nha, cái vụ đất K90 á hả, nó rắc rối thấy bà nội luôn á. Để Tau kể cho Mi nghe nè:

• Đất K90 là đất đắp mà sau khi đầm nén, độ chặt của nó phải đạt ít nhất 90% so với độ chặt lớn nhất xác định bằng thí nghiệm nén chặt tiêu chuẩn (Proctor). Hiểu nôm na là, Mi cứ tưởng tượng như nhồi cơm vô hộp vậy đó, nhồi càng chặt thì cơm càng chắc, đất cũng y chang vậy đó.

• Tiêu chuẩn K90 quan trọng lắm, không đùa đâu. Nó giúp nền đường không bị lún, không bị nứt, xe cộ chạy êm ru bà rù. Mà không chỉ đường xá đâu nha, mấy khu đô thị, công trình xây dựng cũng cần tới nó đó.

• Đất mà không đạt K90 là coi như bỏ đi, tốn công tốn của lắm. Phải đào lên làm lại đó Mi ơi. Bởi vậy, mấy ông kỹ sư xây dựng hay nói đùa với nhau là "K90 là kim chỉ nam", làm không tới là "banh xác".

Tau nhớ hồi xưa Tau đi làm đường ở dưới Vũng Tàu á, gặp ngay cái vụ đất K85, trời ơi, sếp Tau chửi như hát hay luôn. Rồi phải thuê xe lu loại xịn về lu lại, tốn thêm mớ tiền. Từ đó Tau mới thấm thía cái vụ K90 này nè.

• Độ chặt là yếu tố rất quan trọng ảnh hưởng đến khả năng chịu tải của đất.

• Thí nghiệm Proctor là một phương pháp thí nghiệm để xác định độ chặt lớn nhất của đất.

• K90 là một tiêu chuẩn quan trọng để đảm bảo chất lượng nền đường.

Tau nói thiệt, làm xây dựng mà không nắm vững mấy cái tiêu chuẩn này là "toang" đó Mi. Phải học hỏi, cập nhật kiến thức liên tục. Chứ không là bị tụi nó cười cho thúi đầu á.

Trồng đất sét có thành phần gì?

Tau nghe Mi hỏi mà muốn rụng rời cái tay! Đất sét hả? Nó phức tạp hơn cục đất Mi hay nặn hình con gà lắm đó. Đại khái nó là vầy:

• Khoáng vật phyllosilicat nhôm ngậm nước: Nghe oách chưa? Toàn chữ chuyên ngành làm Tau lú cả đầu. Hiểu nôm na là mấy cái khoáng chất xếp lớp xếp lớp, xong còn ngậm nước nữa chứ. Đúng là đất có khác, cũng điệu đà ra phết.

• Đường kính hạt nhỏ hơn 2 μm: Nhỏ xíu xiu, mắt thường nhìn không thấy đâu. Chắc Mi phải dùng kính hiển vi xịn sò của mấy nhà khoa học mới soi được.

• Oxit và hidroxit của silic và nhôm: Mấy cái này là thành phần hóa học, Tau nói ra Mi có hiểu không ta? Thôi thì cứ biết là nó có trong đó đi ha.

Nói chung, đất sét không đơn giản chỉ là đất. Nó là cả một thế giới khoáng chất, nước nôi bên trong đó. Giống như Mi vậy, nhìn bề ngoài tưởng đơn giản, ai dè bên trong cũng "mười tám tầng địa ngục" chứ chẳng chơi!