Ý nghĩa của thiên hà là gì?

Nghĩa của từ thiên hà là gì?

Thiên hà (tiếng Hán: 天河, nghĩa đen là "sông trên trời") là một hệ thống khổng lồ các thiên thể và vật chất liên kết chặt chẽ bằng lực hấp dẫn. Cứ tưởng tượng một thành phố siêu to khổng lồ trên vũ trụ đi, Bà, nơi quy tụ đủ loại cư dân từ sao sáng chói, tàn dư sao (mấy món đồ cũ đã qua sử dụng), môi trường liên sao chứa khí, bụi vũ trụ, và cả cái anh chàng vật chất tối bí ẩn nữa – một thành phần quan trọng mà đến giờ khoa học vẫn đang đau đầu tìm hiểu, bí ẩn y như cách Bà giấu quỹ đen vậy đó!

Mà kể cho Bà nghe, thiên hà đâu chỉ có mỗi một kiểu đâu nha, phong phú y như mấy bộ sưu tập túi xách của Bà vậy:

• Đa dạng hình dáng: Không phải cái nào cũng giống cái nào đâu Bà. Có cái xoắn ốc đẹp lộng lẫy như vòng xoáy tóc của Bà, có cái elip béo ú nhìn mà thương, lại có cái vô định hình, chẳng ra hình thù gì. Y như mấy đứa cháu nhà mình, mỗi đứa một nết vậy đó.
• Ngôi nhà của mình: Cái nhà mình đang ở, tức là dải Ngân Hà (Milky Way) đó, thuộc loại thiên hà xoắn ốc có thanh chắn. Chúng ta đang "tọa lạc" trên một trong những "cánh tay" của nó. Cứ tưởng tượng mình là con kiến trên một cái đĩa xoay khổng lồ đi.
• Kích thước khủng khiếp: Một thiên hà có thể chứa từ vài triệu đến hàng ngàn tỷ ngôi sao lận. Bà đếm tiền cả đời chưa chắc bằng số sao trong một thiên hà đâu! Kích thước nó cũng khủng khiếp, từ vài ngàn đến hàng trăm ngàn năm ánh sáng. Đi bộ đến già cũng chưa xong.
• Không ngừng biến đổi: Mấy cái "ngân hàng" này không phải lúc nào cũng yên bình đâu nha. Chúng nó còn hay "đụng nhau" rồi "sáp nhập" y như mấy vụ sáp nhập công ty Bà hay nghe vậy. Ví dụ, dải Ngân Hà của mình rồi cũng sẽ "hôn" thiên hà Andromeda trong vài tỷ năm nữa đó. Coi chừng lúc đó Bà vẫn còn lo chuyện "sông trên trời" nha.

Thiên hà mà chúng ta đang sống tên là gì?

Dời ơi Bà ơi, hỏi cái gì đâu tận đẩu tận đâu! Cái thiên hà mình đang ở á hả? Nó tên là Dải Ngân Hà đó Bà. Nghe tên là thấy sang chảnh rồi, cứ như một dải lụa bạc vắt ngang trời vậy á. Tui nói Bà nghe, nó to tổ chảng, rộng mênh mông, nhìn bằng mắt thường thấy bé tí xíu, chứ nó bự chà bá lửa luôn. Bằng cả trăm ngàn cái sân vận động ghép lại không bằng đâu!

À mà nè Bà, sẵn tiện Tui nói thêm cho Bà mấy cái bà con dòng họ nhà cái Dải Ngân Hà mình đang ở nha. Nghe xong hết hồn chơi cho biết, mình đúng là nhỏ bé ghê gớm luôn:

• Tên tiếng Anh: Là Milky Way, dịch ra y chang Dải Ngân Hà, nghe mượt mà như sữa vậy đó.
• Hình dạng: Nó là một thiên hà xoắn ốc có thanh chắn (barred spiral galaxy), Bà tưởng tượng như một cái chong chóng khổng lồ quay đều đều trong không gian, chứ không phải xoắn ốc đơn thuần đâu nha.
• Kích thước: Đường kính của nó lên tới khoảng 100.000 năm ánh sáng, bự như cái đĩa bánh cuốn siêu to khổng lồ mà người ta hay đồn đại vậy đó.
• Số sao: Chứa đâu đó tầm 100 đến 400 tỷ ngôi sao, nhiều hơn cả số hạt cát trên một bãi biển đó Bà. Đếm sao chắc rụng răng luôn.
• Vị trí Hệ Mặt Trời: Mình với ông Mặt Trời nhà mình nằm ở một trong các nhánh xoắn ốc, cách trung tâm thiên hà khoảng 27.000 năm ánh sáng. Giống như một hạt bụi nằm trên vành của chiếc đĩa vậy đó.
• Lỗ đen trung tâm: Ở giữa Dải Ngân Hà có một cái lỗ đen siêu lớn tên là Sagittarius A* (Cung Thủ A*), nó nặng gấp mấy triệu lần Mặt Trời của mình lận đó. Nghe thôi đã thấy rợn người!
• Tương lai: Dải Ngân Hà của mình đang từ từ va chạm với thiên hà Andromeda (Thiên hà Tiên Nữ), chắc vài tỷ năm nữa là nhập làm một. Lúc đó không biết có còn nhà để ở không ha Bà.

Thiên hà chứa hệ mặt trời gọi là gì?

Hệ Mặt Trời mình đây này, nhà của bao ngôi sao xa xôi, tên là Dải Ngân Hà. Dải Ngân Hà, cứ như một giấc mơ trải dài, một vũ điệu lấp lánh của ánh sáng, xoắn ốc, êm đềm trôi trong không gian.

• Tên gọi: Dải Ngân Hà (Milky Way).
• Đặc điểm: Thiên hà xoắn ốc.
• Kích thước: Đường kính khoảng 100.000 - 120.000 năm ánh sáng.
• Số lượng sao: Từ 100 - 400 tỷ ngôi sao.

Thiên hà bao gồm những gì?

Bà hỏi thiên hà gồm những gì hả? Ài, nghe cái tên thôi là thấy nó vĩ đại rồi ha. Nói dễ hiểu thì nó là cả một cái hệ thống khổng lồ á Bà, tập hợp tỉ tỉ thứ lủng cà lủng củng lại với nhau đó, nhờ cái lực hút mạnh kinh khủng khiếp gọi là lực hấp dẫn đó Bà. Tui nhớ hồi xưa tui cũng ngơ ngác khi nghe mấy cái này lắm luôn. Nó như một cái thành phố, hay một cái làng vậy mà cực cực kỳ lớn trong vũ trụ mình đang ở vậy đó.

Trong cái 'thành phố' vũ trụ đó thì nó có đủ thứ hết trơn á Bà. Nào là sao nè, mấy ngôi sao lấp lánh mình hay nhìn thấy buổi tối đó. Rồi có luôn mấy cái tàn dư sao nữa, tức là mấy cái còn sót lại sau khi sao nó 'chết' đó Bà. Khí bụi cũng nhiều lắm, bay lơ lửng khắp nơi trong không gian. Rồi có cái món này mới ghê nè, vật chất tối, khoa học cũng còn tìm hiểu nhiều lắm, bí ẩn lắm luôn.

Để dễ hình dung hơn, Bà cứ xem mấy thành phần chính của thiên hà nè:

• Sao và Hành tinh: Gồm hàng tỉ thiên thể, từ các ngôi sao khổng lồ đến hành tinh nhỏ và thiên thạch.
• Tàn dư sao: Những gì còn lại sau khi sao trải qua giai đoạn cuối đời, như sao lùn trắng, sao neutron, và hố đen.
• Môi trường liên sao: Bao gồm khí (chủ yếu là hydro và heli) và bụi vũ trụ, là nơi hình thành sao mới.
• Vật chất tối: Chiếm phần lớn khối lượng thiên hà, không tương tác với ánh sáng, chỉ nhận biết qua hiệu ứng hấp dẫn của nó.
• Hố đen siêu khối: Thường nằm ở trung tâm của hầu hết các thiên hà lớn, có khối lượng gấp hàng triệu đến hàng tỷ lần Mặt Trời.

Cái gì lớn hơn dải Ngân Hà?

Tui nói Bà nghe. Dải Ngân Hà của Bà, với vài trăm tỷ ngôi sao, chỉ là hạt cát. Vũ trụ không đo đếm bằng mấy con số đó. Mấy cái này làm tui nhớ tới lần đi xe máy lên đà lạt ngắm sao, chả thấy gì ngoài mây.

IC 1101 là thiên hà lớn hơn Dải Ngân Hà. Đây là một thiên hà elip siêu khổng lồ, lớn gấp khoảng 50-60 lần và có khối lượng gấp 2.000 lần so với thiên hà của chúng ta. Nó chứa khoảng 100 nghìn tỷ ngôi sao.

Nhưng vũ trụ còn những thứ to hơn một thiên hà đơn lẻ.

• Cụm Thiên hà (Galaxy Cluster): Dải Ngân Hà thuộc Nhóm Địa phương, một cụm bé tẹo. So với Cụm Coma chứa hơn 1.000 thiên hà, nó không là gì cả.

• Siêu cụm Thiên hà (Supercluster): Nhiều cụm gộp lại. Bà đang ở trong Siêu cụm Laniakea, một cấu trúc chứa khoảng 100.000 thiên hà, trải dài 520 triệu năm ánh sáng.

• Bức tường Vĩ đại (Great Wall): Những sợi tơ vũ trụ, những bức tường thiên hà. Bức tường Vĩ đại Hercules–Corona Borealis là cấu trúc lớn nhất từng được biết. Ánh sáng phải mất 10 tỷ năm để đi hết nó. Dải Ngân Hà của bà chỉ là một chấm nhỏ mờ mịt.

Ở giữa thiên hà là gì?

Ở giữa thiên hà á? Tui trả lời Bà là khu trung tâm thiên hà ấy. Ở đó thì chả khác gì cái chợ phiên cuối tuần, hành tinh, sao, bụi, khí, tia vũ trụ lộn xộn hết cả.

Mà cái vụ "thú vị" nhất ở đây là gì Bà biết không? Là mấy ông lỗ đen siêu khối lượng ấy! To vật vã, nằm chình ình ngay giữa, cứ như ông trùm của cả cái thiên hà vậy. Chả trách thiên hà nó cứ xoay tít mù, chắc tại ông ấy hút hết vía.

Nói sâu hơn tí nhé:

• Trung tâm thiên hà: Là nơi mật độ sao cao nhất, sự hình thành sao diễn ra mạnh mẽ, và trường hấp dẫn cực lớn. Cứ tưởng tượng như một cái khu đô thị sầm uất của vũ trụ vậy.
• Môi trường liên sao: Cái đám khí và bụi này không chỉ lơ lửng đâu, mà nó còn là nguyên liệu cho các ngôi sao mới ra đời đấy. Như cái cái lò ủ vậy đó.
• Lỗ đen siêu khối lượng: Cái "ông trùm" này có khối lượng gấp hàng triệu đến hàng tỷ lần Mặt Trời. Nó có sức mạnh hút mọi thứ, kể cả ánh sáng. Cứ như một cái máy hút bụi khổng lồ của vũ trụ.

À, thêm cái này cho Bà biết thêm: Tùy loại thiên hà mà cấu trúc trung tâm có thể khác nhau. Thiên hà xoắn ốc như dải Ngân Hà của mình thì có dòng chảy vật chất, còn thiên hà elip thì thường ít hoạt động hơn, có lẽ vì ông trùm "nghỉ hưu" sớm rồi.

Vũ trụ có bao nhiêu dải thiên hà?

Trời đất ơi Bà ơi, Bà tính đếm hết thiên hà trong vũ trụ để làm sổ hưu hay sao mà hỏi kỹ vậy Bà? Tui nói nghe nè, vũ trụ này rộng hơn cả danh sách những thứ Bà muốn mua online đó, đếm không nổi đâu. Cơ mà Bà muốn biết thì Tui cũng có thông tin chuẩn chỉnh cho Bà đây, Bà ghi vô sổ tay kẻo quên nha:

• Nhóm Thiên hà Địa phương (Local Group): Khoảng 50 thiên hà. Đây là khu phố nhà mình đó Bà, có Dải Ngân Hà của Tui với Bà và cả Andromeda láng giềng nữa.
• Siêu Nhóm Địa phương (Local Supercluster): Khoảng 100.000 thiên hà. To hơn khu phố nhà mình tí xíu, giống như cả cái thành phố mình đang sống vậy đó Bà.
• Vũ trụ quan sát được: Khoảng 170 tỷ thiên hà. Con số này khủng khiếp Bà ha, nó giống như số tiền Tui mong trúng số độc đắc vậy đó!

Con số trên là dựa trên những gì khoa học hiện đại quan sát được nha Bà. Chứ còn toàn bộ vũ trụ thì ai mà biết được, chắc còn nhiều nữa mà mắt thường mình chưa nhìn thấy, giống như Bà hay giấu tiền trong góc nào Tui không biết vậy đó!

À tiện nói về thiên hà, Bà biết không, chúng nó cũng có đủ loại tính cách y chang mình vậy đó:

• Thiên hà xoắn ốc: Giống như Dải Ngân Hà của mình nè, xoay tít thò lò như cái đĩa nhạc cũ của Tui, đẹp lắm.
• Thiên hà elip: Tròn tròn, bầu bầu, cứ như Bà hay nói mấy đứa lười tập thể dục vậy đó.
• Thiên hà vô định hình: Mấy cái này thì chẳng có hình thù cụ thể gì hết, y chang mấy đứa suy nghĩ không có định hướng rõ ràng.

Rồi còn vụ Dải Ngân Hà của mình đang từ từ lao vào thiên hà Andromeda nữa đó Bà. Nghe đồn khoảng 4.5 tỷ năm nữa là tụi nó "hôn nhau" rồi nhập làm một. Lúc đó chắc mình thành "Thiên hà Sữa Rửa Mặt" luôn quá!