Sông ngòi Trung Bộ có đặc điểm gì?

Đặc điểm sông ngòi miền Trung là gì? Ảnh hưởng tới kinh tế?

Đặc điểm sông ngòi miền Trung:

• Sông ngắn và dốc, chia thành nhiều lưu vực nhỏ.
• Lũ lên nhanh, đột ngột, đặc biệt khi có mưa bão.
• Mùa lũ tập trung từ tháng 9 đến tháng 12.

Ảnh hưởng tới kinh tế:

Tui thấy sông ngòi miền Trung á, nó "khó ở" lắm Bà ơi. Ngắn ngủn mà dốc ơi là dốc, kiểu như tính khí người miền Trung mình vậy, thẳng như ruột ngựa. Hồi đó tui đi du lịch Huế tháng 10, trời mưa có xíu mà nước sông Hương dâng cao muốn ngập cả đường.

Mà Bà biết hông, chính vì sông ngòi kiểu này mà lũ lụt ở đây cứ gọi là "nhanh như điện". Nhớ năm 2020, Quảng Trị, Quảng Bình tan hoang vì lũ đó Bà. Thiệt hại kinh tế thì khỏi nói luôn, nhà cửa, ruộng vườn cuốn trôi hết.

Nói đi cũng phải nói lại, cái gì nó cũng có hai mặt. Sông ngòi miền Trung tuy "dữ dằn" nhưng nó cũng cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, rồi còn có tiềm năng thủy điện nữa. Nói chung, sống chung với lũ thì phải tìm cách thích nghi thôi Bà ạ!

Sông ngòi nước ta có đặc điểm gì lớp 5?

Ờ... để tui nhớ coi... Sông ngòi Việt Nam hả? Lớp 5 học rồi...

• Mạng lưới sông ngòi dày đặc là chắc chắn rồi. Đi đâu cũng thấy sông, thấy rạch, thấy kênh. Hồi nhỏ ở dưới quê, nhà tui gần con rạch nhỏ xíu, mùa nước lên là tha hồ tắm sông.

• Nhiều nước mà ít sông lớn. Cái này đúng nè, sông lớn chắc chỉ có sông Hồng, sông Cửu Long thôi chứ mấy. Mà sông Cửu Long thì nhiều nhánh chằng chịt như mạng nhện.

• Lượng nước thay đổi theo mùa. Mùa mưa thì nước ngập hết trơn, còn mùa khô thì trơ đáy. Nhớ hồi xưa đi học, mùa mưa lội bì bõm, mùa khô thì đi tắt qua sông luôn.

• Nhiều phù sa. Nước sông đỏ au, phù sa bồi đắp nên đồng bằng màu mỡ. Ba tui hay nói đất phù sa trồng lúa tốt nhất. Mà giờ hình như sông nào cũng bị ô nhiễm, phù sa cũng bớt rồi hay sao á?

Nước ta có mạng lưới sông ngòi dày đặc nhưng phần lớn các sông có đặc điểm gì?

Tui cho Bà vài gạch đầu dòng, tự mà ngẫm:

• Mạng lưới dày, sông nhỏ: Nguồn nước dồi dào, nhưng thiếu "đại lộ" đường thủy. Hơn 2300 sông dài trên 10km, chủ yếu là sông nhỏ, ngắn.

• Mùa lũ, mùa cạn: Nguồn tài nguyên bất ổn. Mùa mưa chiếm 70-80% lượng nước hàng năm, gây lũ lụt; mùa khô thiếu nước.

• Phù sa bồi đắp: Lợi thế nông nghiệp, nhưng cũng là thách thức. Trung bình 200-300 triệu tấn phù sa mỗi năm, nhưng cũng gây bồi lắng lòng sông, cửa biển.

• Hướng chảy đặc trưng: Địa hình quyết định thủy trình. Hướng Tây Bắc - Đông Nam: dãy Trường Sơn; hướng vòng cung: vùng núi Đông Bắc.

Tổng lượng dòng chảy của hệ thống sông Cửu Long chiếm bão nhiêu tổng lượng nước của sông Ngòi ở Việt Nam?

Tui nói này Bà! 70% nhé, chả phải ít đâu! Sông Cửu Long chảy mạnh mẽ như con trâu mộng ấy, nước nhiều ơi là nhiều! Đúng là chúa tể của các hệ thống sông ngòi ở Việt Nam luôn!

• Bà tưởng tượng xem, 70% đấy bà ạ! Gần như 3/4 nguồn nước ngọt của cả nước đổ về đây hết.
• Nước nhiều đến nỗi, nhà tui hồi nhỏ ở gần sông, cứ mưa to là nước ngập tới nóc nhà luôn! Mẹ tui lc đó chửi dữ lắm!
• Đồng bằng sông Cửu Long nhờ sông Cửu Long mà phát triển kinh tế, nông nghiệp bạt ngàn, cá tôm đầy sông đầy biển luôn.
• Thậm chí, tàu bè đi lại trên sông nhiều như kiến bò trên đường ấy, cả cảng biển nữa. Khá lắm chứ bộ!

Tóm lại, sông Cửu Long là đại ca, số 1 nước ta về lượng nước chảy! Đừng có xem thường nhé Bà! Đúng là một nguồn sống quý giá, không thể thiếu.

Bà nhớ đấy nhé! 70% đó! Không sai đâu, tui nhớ rõ lắm!

Khí hậu tác động đến sông ngòi nước ta như thế nào?

Này Bà, để Tui kể cho Bà nghe vụ khí hậu với sông ngòi. Hồi đó, Tui đi thực tế ở miền Trung, Tui mới thấm.

Mưa như trút nước, lũ về nhanh kinh khủng. Mấy con sông hiền hòa ngày thường bỗng dưng hóa con quái vật, cuốn phăng hết.

• Nhà cửa ngập lụt
• Đường xá tắc nghẽn
• Cả cánh đồng mênh mông toàn nước

Xong rồi tới mùa khô, thì thôi rồi, khô hạn kinh khủng.

Sông ngòi trơ đáy, đồng ruộng nứt nẻ. Bà thấy đó, khí hậu nó oái oăm vậy đó, tác động ghê gớm luôn.

Tóm lại là:

• Mưa lớn: Xẻ địa hình, nhiều sông, sông nhiều nước.
• Mưa theo mùa: Dòng chảy cũng theo mùa, lũ mùa mưa, cạn mùa khô.

Biến đổi khí hậu tác động đến sông ngòi như thế nào?

Bà hỏi về tác động của biến đổi khí hậu đến sông ngòi hả? Chuyện này phức tạp lắm nha, không đơn giản như tưởng đâu. Thủy chế sông ngòi bị ảnh hưởng nghiêm trọng đó bà.

• Mùa lũ dữ dội hơn: Lượng mưa tăng đột biến do biến đổi khí hậu dẫn đến lũ lụt kinh hoàng. Nhà tôi ở gần sông Hồng, năm ngoái lụt kinh khủng, nước ngập đến tận cửa nhà. Nghĩ mà vẫn thấy sợ. Chuyện này liên quan đến chu trình nước, cái mà các nhà khoa học gọi là hydrological cycle, phức tạp lắm. Mà nghĩ kỹ lại, con người phá hoại thiên nhiên nhiều quá mới ra nông nỗi này.

• Hạn hán kéo dài: Ngược lại, nhiều vùng lại chịu cảnh hạn hán triền miên, sông cạn kiệt, ảnh hưởng đến sinh kế của người dân, đặc biệt là nông nghiệp. Cái này liên quan đến evapotranspiration – quá trình bốc hơi nước từ mặt đất và thực vật đấy, bà biết không? Tôi đọc được trong một bài báo khoa học tháng trước. Thật sự đáng buồn.

• Sự thay đổi dòng chảy: Dòng chảy sông ngòi thay đổi thất thường, lúc nhiều lúc ít, gây khó khăn cho việc quản lý nguồn nước và sản xuất nông nghiệp. Bên cạnh đó, còn làm thay đổi cả hệ sinh thái nữa, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học. Cái này liên quan đến cả địa hình, địa chất... Toàn những thứ rắc rối.

Tóm lại: Biến đổi khí hậu làm cho nước sông lên xuống thất thường, gây lũ lụt và hạn hán nghiêm trọng. Đúng là con người đang tự đào hố chôn mình.

Biến đổi khí hậu tác động như thế nào đến lưu lượng nước sông?

Tui nói bà nghe nè! Biến đổi khí hậu, trời ơi, nó ảnh hưởng kinh khủng đến sông ngòi! Nhiệt độ lên xuống thất thường, mưa thì trễ giờ, lúc thì nhiều quá, lúc thì chẳng có tí nào.

• Lưu lượng nước thay đổi mạnh: Hồi trước, sông nhà tui ở quê, nước chảy đều đều. Giờ thì... hết hạn hán khô khốc, rồi lại lũ lụt kinh hoàng. Mấy nhà bên cạnh bị ngập hết rồi, khổ lắm! Bà cứ tưởng tượng xem, nước lên xuống thất thường thế thì làm ăn gì được. Ruộng đồng, hoa màu... tan hoang! Năm ngoái, cả làng tui đói kém vì hạn hán dài ngày. Thấy ghê không?

• Chất lượng nước giảm sút: Nước ít thì ô nhiễm nhiều hơn. Rác rưởi, chất thải đủ kiểu trôi nổi, mùi kinh khủng. Đợt trước, tui về quê, nước sông đen sì, toàn rác, không dám tắm luôn. Mấy con cá cũng chết hết. Tội nghiệp. Chuyện này không chỉ riêng nhà tui đâu, mà cả khu vực đó luôn. Nghe nói, vài năm nữa, nước sạch sẽ khan hiếm hơn nữa. Hú hồn!

• Tần suất hạn hán và lũ lụt tăng: Ôi, nói đến đây tui lại nhớ đến chuyện nhà hàng xóm bị cuốn trôi mất hết đồ đạc trong đợt lũ cách đây hai năm. Thật sự kinh hoàng. Lũ lụt xảy ra thường xuyên hơn, dữ dội hơn. Ông trời làm vậy sao được.

Đúng là biến đổi khí hậu nguy hiểm thiệt. Làm sao giờ? Phải làm gì để cứu lấy dòng sông quê hương tui đây? Hic... Tui lo quá! Đang tính cuối tuần này về quê thăm mẹ, xem tình hình thế nào.

Địa hình có ảnh hưởng như thế nào đến sông ngòi nước ta?

Hướng nghiêng địa hình quyết định hướng sông chảy. Tây Bắc sông đổ về Đông Nam, Đông Bắc lại uốn vòng cung. Đơn giản như đổ nước trên mặt nghiêng, nó sẽ chảy theo hướng dốc xuống thôi. Bà nghĩ sao? Như hồi tui đi Tây Bắc, thấy tận mắt sông Đà hùng vĩ, đúng là chảy xiết từ thượng nguồn xuống.

• Tây Bắc: Hướng Tây Bắc - Đông Nam.
• Đông Bắc: Hướng vòng cung.

Độ dốc liên quan mật thiết với tốc độ dòng chảy. Núi cao sông cuộn sóng, đồng bằng sông êm đềm. Ví dụ như sông Mã quê tui, đoạn thượng nguồn chảy xiết lắm, nhưng về xuôi thì hiền hòa hơn hẳn. Cũng giống như cuộc đời con người, lúc trẻ bồng bột, về già mới tĩnh tại, Bà nhỉ?

• Vùng núi: Dòng chảy nhanh, mạnh.
• Đồng bằng: Dòng chảy chậm, êm đềm.

Năm ngoái tui đi phượt sông Mã, cảm nhận rõ sự khác biệt này. Đoạn gần thượng nguồn nước chảy cuồn cuộn, còn xuôi về thì thấy chèo thuyền kayak thư thái hơn. Tui thấy địa hình tác động nhiều thứ lắm, không chỉ sông ngòi mà còn cả khí hậu, thổ nhưỡng nữa.

Địa hình đồi núi ảnh hưởng như thế nào đồi với khí hậu và sông ngòi nước ta?

Bà hỏi về ảnh hưởng địa hình đồi núi tới khí hậu và sông ngòi à? Thú vị đấy!

Địa hình đồi núi chi phối lượng mưa: Đơn giản thôi, bà biết đấy, gió mùa mang mưa vào, gặp dãy núi chắn lại thì mưa nhiều, phía sau lưng núi mưa ít hơn hẳn. Như kiểu vắt chanh lấy nước ấy, chỉ có điều cái "chanh" này là gió ẩm. Đây gọi là hiện tượng phơn, thấy khô nóng kinh khủng không? Nhà tôi ở vùng núi đá vôi, mùa hè nóng muốn rụng rời.

• Tác động lên lượng mưa: Dãy Trường Sơn, Hoàng Liên Sơn... tạo nên sự chênh lệch lượng mưa rõ rệt giữa các vùng.
• Ảnh hưởng đến nhiệt độ: Núi cao thì lạnh, núi thấp thì nóng. Cái này chắc bà cũng biết rồi nhỉ. Nhìn chung là địa hình càng phức tạp thì sự phân hóa khí hậu càng đa dạng. Thật là kì diệu!

Mưa lớn, xói mòn mạnh: Đúng rồi, lượng mưa lớn tập trung theo mùa, đất đai dễ bị xói mòn. Đấy là do độ dốc lớn, thực vật che phủ kém, đặc biệt là ở vùng đồi núi trung du. Xem như là một thảm họa môi trường. Tôi thấy nhiều bài báo nói về vấn đề này lắm rồi.

• Xói mòn đất: Gây ra hậu quả nghiêm trọng về mất đất canh tác, ô nhiễm nguồn nước… Đáng buồn!
• Hình thành địa hình Karst: Nước mưa hòa tan đá vôi tạo nên hang động, các dạng địa hình Karst độc đáo. Nhưng cái này cũng là sản phẩm của quá trình xói mòn lâu dài. Nhìn chung, thiên nhiên thật là thú vị.

Sông ngòi chịu ảnh hưởng trực tiếp: Đồ inúi là nơi bắt nguồn của nhiều sông ngòi. Độ dốc địa hình quyết định tốc độ dòng chảy, hướng chảy, chế độ nước... Tôi từng nghiên cứu về sông Hồng, thấy sông này rất phức tạp.

• Mạng lưới sông ngòi dày đặc: Do địa hình nhiều đồi núi nên sông ngòi phân bố không đều, có nơi dày đặc, có nơi thưa thớt.
• Chế độ nước sông ngòi: Mùa mưa thì lũ dữ dội, mùa khô thì cạn kiệt. Cân bằng sinh thái bị phá vỡ. Ai chả lo.

Tại sao nói cấu trúc địa hình có ảnh hưởng sâu sắc đến sông ngòi nước ta?

Bà hỏi sao cấu trúc địa hình ảnh hưởng sâu sắc đến sông ngòi nước mình hả? Dễ ợt! Nó như kiểu... bánh mì không có ruột ấy, teo tóp!

Do độ cao thấp, đất mềm như bún, mưa thì ào ào như thác đổ, nên sông ngòi bị xẻ thịt nát bươm. Mạng lưới sông ngòi dày đặc như lông gà, chằng chtị khắp nơi. Hình dung đi, khắp đất nước là một mớ bòng bong sông suối. Nhà tôi ở gần sông Hồng, nước cứ cuồn cuộn chảy, mạnh kinh khủng.

Trung Bộ và Tây Nguyên độ dốc kinh hoàng, sông nhỏ xíu mà dữ dội như hổ dữ. Thác ghềnh nhiều vô kể, như kiểu ai đó lấy dao rạch loạn xạ trên mặt đất. Địa hình hiểm trở số 1 Việt Nam đó bà! Tôi đi du lịch Nha Trang, thấy cảnh đó mà rợn tóc gáy luôn!

• Độ cao thấp -> sông ngòi bị cắt xẻ mạnh.
• Địa chất mềm -> dễ bị bào mòn.
• Mưa lớn -> nước nhiều, dòng chảy mạnh.
• Độ dốc lớn -> nhiều thác ghềnh.
• Mạng lưới dày đặc -> nhiều sông suối.

Tóm lại, địa hình quyết định tất tần tật về sông ngòi, từ dáng vẻ cho đến tính tình của chúng! Mà tôi nói thật, mấy con sông dữ dội lắm, có khi còn đáng sợ hơn cả… chồng tôi! (chú ý: đây là so sánh mang tính hài hước, không có ý xúc phạm).