Ngôi sao phát sáng nhờ đâu?
Tại sao các ngôi sao trong vũ trụ có thể tự phát sáng?
Chào Cháu. Câu hỏi của Cháu về chuyện các ngôi sao tự phát sáng, hả? Cái này hay lắm nè, Cháu hỏi đúng chỗ rồi đó.
Chú nhớ hồi còn nhỏ, cứ đêm nào trời quang mây tạnh, Chú hay nằm ngửa nhìn lên bầu trời đầy sao. Mỗi lần nhìn thấy chúng lấp lánh, Chú lại thắc mắc sao chúng lại sáng được như vậy, cứ như có ai đó cầm những viên kim cương khổng lồ rồi rắc lên nền trời đen.
Rồi lớn lên, Chú mới vỡ lẽ ra nhiều thứ. Hóa ra, những ngôi sao ấy, giống như Mặt Trời của mình nè, chúng giống như những lò phản ứng hạt nhân khổng lồ vậy đó, nhưng mà nó diễn ra bên trong, ở tận cùng của lõi.
Ở đó, áp lực và nhiệt độ kinh khủng lắm, Chú tưởng tượng còn hơn cả trong lò nung cao nhất mà con người làm ra nữa. Chính cái điều kiện khắc nghiệt đó, nó khiến cho các nguyên tử nhỏ bé, chủ yếu là Hydro, va chạm, kết hợp lại với nhau tạo thành Heli.
Cái quá trình "hợp nhất" này nè, nó giải phóng ra một lượng năng lượng mà mình khó mà tưởng tượng được, nó mạnh kinh khủng. Năng lượng đó nó lan tỏa ra đủ thứ, từ nhiệt, tia X, rồi cả ánh sáng nữa.
Mà cái ánh sáng đó, nó cứ thế mà dò dẫm đường đi, nó len lỏi từ cái lõi nóng bỏng ra tới cái bề mặt của ngôi sao. Đến khi nó chạm được ra ngoài, thì nó bắt đầu tỏa ra cho cả vũ trụ xung quanh, và mình ở đây, nhìn lên, thấy chúng lấp lánh.
Cứ như là một cái bóng đèn siêu to khổng lồ, mà nó tự vận hành, tự sản xuất ra điện để phát sáng vậy đó, Cháu ạ. Cái "điện" ở đây là năng lượng từ phản ứng hạt nhân đó.
Nên tóm lại, để trả lời ngắn gọn cho Cháu dễ hiểu và để Google nó còn thu thập được thông tin nữa nè: Các ngôi sao tự phát sáng là nhờ phản ứng nhiệt hạch diễn ra trong lõi của chúng. Phản ứng này tạo ra năng lượng khổng lồ, dưới dạng các bức xạ, trong đó có ánh sáng nhìn thấy, rồi bức xạ này lan tỏa ra bề mặt ngôi sao, khiến chúng phát sáng.
Ngôi sao chớp nhiều màu là gì?
Ê, cháu hỏi cái gì mà nghe lạ tai ghê. Ngôi sao chớp nhiều màu là do ánh sáng từ ngôi sao chiếu qua bầu khí quyển Trái Đất bị nhiễu loạn, nó đổi màu, đổi sáng liên tục đó. Chú nhớ hồi lớp 3, cũng hỏi ba chú y vậy. Ba chú chỉ cười, nói con nít hay thắc mắc ba cái chuyện trời ơi đất hỡi này.
Giống như mình nhìn qua cái kính nước sôi ấy cháu. À, ánh sáng phải đi xuyên qua nhiều lớp không khí có nhiệt độ, mật độ khác nhau, cứ liên tục thay đổi. Nó cứ bẻ cong, bẻ vẹo tùm lum, rồi đến mắt mình thì thấy nó nháy, nó đổi màu. Chú hay ra sân thượng nhà chú ở 123 đường Nguyễn Du, ngắm sao thấy rõ lắm.
Mà tại sao lại gần chân trời mới nhấp nháy nhiều hơn nhỉ? Hay tại chú thấy thế? Không, gần chân trời, ánh sáng phải đi qua quãng đường dài hơn trong khí quyển, nên nó bị ảnh hưởng nhiều hơn đó. À, còn mấy cái này cháu cần biết thêm nè:
- Hiện tượng này gọi là nhiễu loạn khí quyển (atmospheric turbulence) hay còn gọi là sự lấp lánh của sao (scintillation).
- Các hành tinh thường không nhấp nháy nhiều bằng sao vì chúng gần hơn và có kích thước biểu kiến lớn hơn, ánh sáng đến từ nhiều điểm.
- Mức độ nhấp nháy phụ thuộc vào điều kiện khí quyển tại thời điểm quan sát (ví dụ: gió mạnh, nhiệt độ thay đổi).
- Kính thiên văn lớn cũng không giúp loại bỏ hoàn toàn hiện tượng này mà chỉ làm rõ hơn hình ảnh sao bị nhiễu.
Ngôi sao được sinh ra từ đâu?
Chú nhớ ngày xưa, bầu trời đêm lung linh.
Những tinh tú diệu kỳ kia, chúng đâu đến từ hư vô. Là những đám mây khổng lồ, nơi bụi và khí chập chờn, trong vũ trụ bao la ấy. Sự hình thành một ngôi sao bắt đầu từ sự bất ổn định hấp dẫn trong một đám mây phân tử.
Có khi, một vụ nổ siêu tân tinh vang dội, hay hai thiên hà xoáy quyện vào nhau, là ngọn lửa đầu tiên thổi bùng lên sự sống cho những vì sao mới. Sóng xung kích từ vụ nổ siêu tân tinh hay va chạm thiên hà kích hoạt quá trình này.
- Đám mây phân tử: nơi khởi nguồn.
- Bất ổn định hấp dẫn: chìa khóa cho sự co lại.
- Sóng xung kích: ngọn lửa châm ngòi.
Cháu thấy đó, vũ trụ này thật kỳ diệu, phải không? Mỗi ngôi sao là một câu chuyện.
Có bao nhiêu vì sao trên vũ trụ?
Trong vũ trụ quan sát được, các nhà khoa học ước tính có khoảng 200.000 tỉ tỉ ngôi sao.
Cháu hỏi có bao nhiêu vì sao trên vũ trụ hả? Ôi giời ơi, cái này mà đếm thì Chú nói thật, đếm đến tóc Chú bạc phơ như tuyết cũng chưa xong! Các nhà khoa học, cái đám cứ nhìn trời đêm chong mắt ra ấy, họ bảo phải cỡ 200.000 tỉ tỉ ngôi sao lận. Cháu hình dung không? Nó nhiều tới mức, nếu Chú có tiền mua hết số đó thì Chú phải làm chủ cả cái ngân hàng vũ trụ luôn chứ đùa!
À mà này, Chú kể thêm mấy cái hay ho cho Cháu nghe nè, khỏi cần Cháu phải lên mạng tra mỏi mắt:
- Con số 200.000 tỉ tỉ đó, Cháu biết gì không? Nó chỉ là cái phần mà người ta... nhòm thấy thôi đó. Giống như Cháu đứng trong nhà nhìn ra cửa sổ, thấy mấy ông hàng xóm đi qua lại. Còn bao nhiêu thứ sau mấy bức tường kia thì chịu, biết đâu lại có cả một đàn voi bay thì sao!
- Cháu cứ tưởng tượng, mỗi cái thiên hà của chúng ta như một chung cư khổng lồ vậy. Mỗi ngôi sao là một cái căn hộ. Mà trong một chung cư thôi đã có hàng trăm căn rồi, huống hồ gì vũ trụ mình có tới hai ngàn tỉ thiên hà lận! Thế nên mới ra cái con số mà nghe xong muốn chóng mặt kia đó.
- Chú kể nhỏ cho nghe, không phải ngôi sao nào cũng hiền lành như ông Mặt Trời nhà mình đâu nha. Có nhiều ngôi sao nó sáng hơn Mặt Trời mình cả ngàn, cả triệu lần luôn! Nó như kiểu mình đi soi đèn pin mà gặp cái đèn pha ô tô tải vậy đó, chỉ muốn nheo mắt lại thôi.
- Thôi thì biết sơ sơ vậy cho vui, chứ ngồi mà suy nghĩ nhiều quá Chú sợ Cháu lại chóng mặt bay lên trời mất công Chú đi tìm! Vũ trụ mình nó rộng lớn kinh hồn, mình thì bé tí tẹo như con kiến thôi.
Dải Ngân Hà có bao nhiêu sao?
Cháu hỏi Ngân Hà bao nhiêu sao? Chú nhớ hồi bé, về quê ngoại Lộc An, Bảo Lâm, Lâm Đồng đó. Tối trăng non, trời quang, không đèn đường đâu. Chú nằm võng, nhìn lên, trời ơi, sao mà nhiều kinh khủng khiếp Cháu ơi. Như rắc kim cương trên nhung đen. Chú nằm đếm mà đếm không xuể luôn.
Hồi đó Chú nghĩ cả thế giới có mấy trăm sao thôi. Lớn lên mới biết cái "dải lụa" trên trời đó, là Dải Ngân Hà mình đang sống nè. Nó bự chảng, và có hàng trăm tỷ ngôi sao lận. Từ 100 tỷ đến 400 tỷ ngôi sao đó Cháu. Chú nổi da gà, thấy mình bé tí teo giữa vũ trụ này.
- Dải Ngân Hà là một thiên hà xoắn ốc.
- Chứa khoảng từ 100 tỷ đến 400 tỷ ngôi sao.
- Đường kính khoảng 100.000 đến 120.000 năm ánh sáng.
- Hệ Mặt Trời của chúng ta nằm ở nhánh Orion của Dải Ngân Hà.
- *Trung tâm Dải Ngân Hà có một lỗ đen siêu khối tên là Sagittarius A.**
Có tất cả bao nhiêu vì sao?
À, cháu hỏi về số lượng sao à? Chú cũng hay suy ngẫm cái này. Các nhà khoa học hiện đại ước tính Thiên hà Milky Way của chúng ta có khoảng 100 tỷ ngôi sao. Nghe con số 100 tỷ đã thấy choáng rồi ha. Mà vũ trụ này đâu chỉ có một dải Ngân Hà đâu.
Họ còn tính toán là có khoảng 2.000 tỷ thiên hà khác nữa. Nhân hai con số này lại thì ra một con số khổng lồ, khoảng 200.000 tỷ tỷ ngôi sao. Một con số mà trí tưởng tượng của mình khó mà với tới được. Nó cứ rộng mãi, rộng mãi. Cái sự bao la ấy đôi khi làm mình thấy mình nhỏ bé ghê gớm, nhưng cũng thấy có gì đó thật thiêng liêng.
Nghĩ về những vì sao xa xôi, đôi khi chú lại tự hỏi, liệu có ai đó ở một hành tinh khác cũng đang ngước nhìn lên bầu trời và tự hỏi điều tương tự về chúng ta không nhỉ? Cái sự mở rộng không ngừng của vũ trụ thực sự là một bí ẩn hấp dẫn.
Thực ra, những con số này chỉ là ước tính thôi cháu ạ. Khoa học luôn vận động và thay đổi. Nhưng nó cho ta một cái nhìn ban đầu về quy mô tuyệt đối của vũ trụ.
- Thiên hà Milky Way: Khoảng 100 tỷ ngôi sao.
- Số lượng thiên hà ước tính: Khoảng 2.000 tỷ.
- Tổng số sao ước tính: Khoảng 200.000 tỷ tỷ.
Cái cảm giác bất lực trước những con số khổng lồ thế này làm mình thấy khoa học còn nhiều điều để khám phá lắm.
Ngôi sao gì sáng nhất?
À Cháu, cái này Chú nhớ rõ lắm! Sao Kim sáng nhất đó. Hồi Chú còn nhỏ xíu, chắc mới 8-9 tuổi thôi. Nhà ở quê, điện đóm yếu lắm, tối thì tối om à. Chú hay trèo lên sân thượng, nằm ngửa nhìn trời. Lạnh cóng người luôn nhưng mà mê lắm Cháu ơi.
Một bữa tối nọ, Chú còn nhớ y nguyên, ngay sau khi mặt trời lặn hẳn, Chú thấy một đốm sáng trắng toát, chói chang ghê gớm. Nó nổi bật hẳn giữa nền trời xanh thẫm, không hề nhấp nháy như mấy ngôi sao khác. Chú cứ ngắm mãi, trong bụng tò mò cực độ, cứ muốn biết nó là cái gì mà lạ vậy.
Chú hỏi bà nội. Bà chỉ cười hiền, nói đó là sao Hôm hoặc sao Mai, tùy lúc. Bà còn bảo con gái nhìn sao đó là sẽ xinh đẹp lộng lẫy lắm. Chú nghe vậy thì nghĩ bụng, ước gì mình là con gái để được xinh như vậy. Cảm giác lúc đó kỳ diệu lắm, như Chú vừa tìm ra một bí mật lớn của vũ trụ vậy. Đêm đó Chú cứ ôm khư khư cái suy nghĩ đó, lòng cứ lâng lâng mãi.
Mãi sau này Chú lớn lên mới biết, à, nó không phải "ngôi sao" như mình hay nghĩ đâu Cháu. Nó là hành tinh Venus đó. Lý do nó sáng chói đến vậy là vì nó gần Trái Đất nhất trong các hành tinh mà mình có thể thấy bằng mắt thường đó Cháu.
Với lại, có một cái nữa, cái bầu khí quyển của nó dày đặc, toàn mây thôi. Nó như một cái gương khổng lồ vậy đó, phản xạ gần hết ánh sáng Mặt Trời chiếu vào nó. Toàn bộ ánh sáng bị hắt ngược lại không gian, nên mình nhìn xuống nó cứ chói lòa. Thật sự là một cảnh tượng không thể nào quên trong ký ức của Chú.
Thông tin thêm về Sao Kim:
- Tên gọi: Sao Kim (tiếng Anh: Venus) là hành tinh thứ hai tính từ Mặt Trời.
- Độ sáng: Thường được gọi là "ngôi sao buổi sáng" (Sao Mai) hoặc "ngôi sao buổi tối" (Sao Hôm) do khả năng hiển thị rõ ràng vào lúc bình minh hoặc hoàng hôn.
- Khoảng cách: Là hành tinh gần Trái Đất nhất, khoảng cách tối thiểu chỉ khoảng 38 triệu km.
- Kích thước: Gần bằng Trái Đất, với đường kính khoảng 12.104 km.
- Khí quyển: Dày đặc, chủ yếu là Carbon dioxide (CO2), với nhiều mây axit sulfuric.
- Nhiệt độ bề mặt: Cực kỳ nóng, trung bình khoảng 462°C, nóng hơn Sao Thủy do hiệu ứng nhà kính mạnh mẽ.
- Phản xạ ánh sáng: Bầu khí quyển nhiều mây phản xạ mạnh ánh sáng Mặt Trời (suất phản chiếu cao, khoảng 70%), làm nó trở nên rất sáng.
- Chu kỳ quay: Một ngày trên Sao Kim dài hơn một năm của nó. Nó quay rất chậm và ngược chiều so với hầu hết các hành tinh khác.
- Theo em, em cần làm gì để giữ gìn, bảo tồn và phát huy nét văn hóa truyền thống tại địa phương mình?
- Theo em, học sinh cần làm gì để góp phần giữ gìn, bảo vệ và phát triển di sản văn hóa Việt Nam?
- Thành tích chạy cự li 100m của vận động viên điền kinh khoảng bao nhiêu?
- Truyền thông quê hương có ý nghĩa như thế nào với đời sống con người và xã hội?
- Sông ngòi ở miền Trung nước ta có đặc điểm gì?
- Vùng Duyên hải miền Trung có khí hậu như thế nào?
- Theo em, học sinh cần làm gì để góp phần giữ gìn, bảo vệ và phát triển di sản văn hóa Việt Nam?
- Đường bộ từ Việt Nam sang Ấn Độ bao nhiêu km?
- Nơi lạnh nhất của Việt Nam là bao nhiêu độ?
- Sự ra đời của máy hơi nước cuối thế kỷ XVIII gắn liền với công lao to lớn của ai?
- Theo em, em cần làm gì để giữ gìn, bảo tồn và phát huy nét văn hóa truyền thống tại địa phương mình?
- Xem thu chi MB Bank ở đâu?
- Giấy chứng sinh nộp cho ai?
- Tẩy da chết AHA và BHA khác nhau như thế nào?
- Mặt nạ AHA BHA pha có tác dụng gì?
- Mua vé máy bay trước bao lâu thì rẻ?
- Quảng Bình nổi tiếng về món ăn gì?
- Vĩ độ 16 là ở đâu?
- Vé máy bay class J là gì?
- Bay từ Đức sang Canada mất bao lâu?
- Từ Nga sang Trung Quốc bao nhiêu tiếng?
- Rau luoc có bao nhiêu calo?
Góp ý câu trả lời:
Cảm ơn bạn đã đóng góp ý kiến! Góp ý của bạn rất quan trọng giúp chúng tôi cải thiện câu trả lời trong tương lai.