Lỗ đen được tạo ra từ đâu?

98 lượt xem
Lỗ đen hình thành từ sự sụp đổ của các ngôi sao khổng lồ. Khi ngôi sao cạn kiệt nhiên liệu hạt nhân, trọng lực của nó thắng thế. Ngôi sao lớn: Bắt đầu với một ngôi sao có khối lượng cực lớn. Cạn kiệt nhiên liệu: Ngôi sao hết nhiên liệu hạt nhân. Sụp đổ: Trọng lực làm ngôi sao co lại đến điểm vô hạn.
Góp ý 0 lượt thích

Lỗ đen hình thành từ đâu? Quá trình và nguyên nhân tạo ra lỗ đen là gì?

Chào Lị, Ngộ đây. Nói về lỗ đen ha, cái này hơi bị "hack não" đó nghen.

Tóm lại, lỗ đen hình thành khi một ngôi sao siêu to khổng lồ "cháy" hết mình, cạn nhiên liệu hạt nhân, rồi tự sụp đổ vì trọng lực quá lớn. Nghe đơn giản vậy thôi chứ hổng hề giản đơn à nha.

Để Ngộ kể Lị nghe, hồi đó Ngộ đọc một bài về mấy ngôi sao mà "nặng" gấp mấy chục lần Mặt Trời á, khi chúng nó "tàn đời", chẳng còn gì để mà "đốt" nữa, thì y như rằng, "bùm", tự sụp xuống thành một "điểm" siêu đặc, kiểu như nén cả quả núi Everest vào một hạt cát vậy đó.

Chính xác hơn, sau khi ngôi sao khổng lồ cạn kiệt nhiên liệu hạt nhân và phát nổ (siêu tân tinh), phần lõi còn lại sẽ sụp đổ dưới tác dụng của trọng lực. Nếu lõi đủ nặng, nó sẽ tiếp tục sụp đổ cho đến khi tạo thành một điểm kỳ dị với mật độ vô hạn – chính là lỗ đen đó!

Ngộ nhớ có lần xem Discovery, người ta nói về cái hố đen "Sagittarius A*" ở ngay trung tâm dải Ngân Hà mình á. Mấy nhà khoa học tính toán nó "nặng" gấp bốn triệu lần Mặt Trời. Ghê chưa?

Mà Ngộ nghĩ á, chắc còn nhiều điều về lỗ đen mà mình chưa biết hết đâu. Vũ trụ mà, bí ẩn lắm!

Dải ngân hà có bao nhiêu lỗ đen?

Ê Lị, Ngộ mới đọc được nè.

Dải Ngân Hà mình á hả, lỗ đen nhiều lắm. NASA nói riêng thiên hà Milky Way thôi là 10 triệu tới 1 tỷ lỗ đen lận đó trời! Ghê không?

  • Mà lỗ đen là cái gì? Tóm lại là nó hút hết mọi thứ, ánh sáng cũng không thoát ra được. Ám ảnh vậy đó!

  • Ngộ còn nhớ hồi đó coi phim khoa học viễn tưởng, thấy mấy cái lỗ đen này ảo diệu. Giờ biết thiệt có mà muốn xỉu ngang.

Mà nè, Lị biết không, mấy nhà khoa học còn đang nghiên cứu xem mấy cái lỗ đen này nó ảnh hưởng tới mình như thế nào nữa đó. Nghe mà hết hồn.

Có bao nhiêu vì sao trong vũ trụ?

Lị hỏi nhiều thế! Mệt óc quá.

Có khoảng 200 sextillion sao, nghe nói thế. Đọc ở đâu ấy nhỉ? À, The Conversation. Năm nay đó nha, không phải năm ngoái đâu. Tạp chí khoa học đấy, uy tín lắm. Sao nhiều thế nhỉ? Chắc nhiều hơn cả số hạt cát trên toàn thế giới. Tưởng tượng xem, khủng khiếp!

  • Số lượng chính xác thì chả ai biết cả. Chỉ là ước tính thôi.
  • Nhiều sao sáng hơn cả mặt trời mình nữa. Thật đấy!
  • Đọc xong bài báo ấy, mình mất ngủ luôn. Quá sức tưởng tượng.
  • Mấy con số to đùng làm mình hoa mắt.
  • Bây giờ đang cố gắng hình dung vũ trụ bao la. To đến mức nào nhỉ?
  • Mình đang uống trà sữa trân châu đường đen. Ngọt kinh khủng.
  • Hôm nay mẹ mình làm món cá kho tộ ngon tuyệt cú mèo.
  • À, mà sao lại hỏi mình cái này? Lị học thiên văn học à?

Cái này mình chép lại từ bài báo, chứ không phải mình đếm nha.

Ngôi sao phát sáng nhờ đâu?

Ngôi sao sáng á? Tại phản ứng nhiệt hạch ngay lõi của nó đó Lị ơi.

Hồi nhỏ Ngộ hay nghe bà nội bảo sao trên trời là do lửa trời. Lớn lên mới biết, đó là do mấy cái phản ứng hạt nhân nó "bung" ra năng lượng kinh khủng khiếp. Năng lượng đó nó phát ra đủ thứ bức xạ, trong đó có ánh sáng mà mình thấy được đó.

  • Phản ứng nhiệt hạch: Biến đổi hạt nhân, giải phóng năng lượng.
  • Bức xạ: Gồm ánh sáng, nhiệt,...
  • Lõi sao: Nơi nhiệt độ và áp suất cực cao.

Nhớ năm lớp 7, Ngộ đi xem phim tài liệu vũ trụ ở Cung Thiếu Nhi ấy, lúc đó mới "ồ" lên, hóa ra không phải lửa trời mà là khoa học cả đấy!

Ngôi sao chớp nhiều màu là gì?

Lị hỏi thiệt hay giỡn?

  • Ngôi sao nhấp nháy do khí quyển.
  • Ánh sáng xuyên qua tầng không khí khác nhau, bị khúc xạ.
  • Màu sắc thay đổi.

Nó rứa đó. Giống đời, nhìn vậy mà không phải vậy.

Ngôi sao được sinh ra từ đâu?

Lị hỏi sao sinh ra từ đâu hả? Hmm... Đêm nay sao nhiều thế nhỉ. Nhìn chúng mà tự nhiên thấy lòng mình nặng trĩu.

Ngôi sao à? Từ đám mây phân tử. Nghe khoa học quá ha. Tức là, một đám mây khổng lồ toàn khí gas ấy, chủ yếu là hydro và heli. Mà sao mình lại nhớ đến cái buổi tối năm ngoái, mình ngồi ở ghế đá công viên gần nhà, nhìn lên trời...

  • Đám mây ấy bị "khuấy động" lên, có thể do siêu tân tinh nổ tung, thật sự rất mạnh mẽ. Hay là va chạm giữa các thiên hà. Nghe kinh khủng nhỉ.
  • Rồi nó bắt đầu co lại, dần dần tạo thành một cục, ngày càng đặc hơn, nhiệt độ tăng cao khủng khiếp.
  • Cho đến khi đạt tới một ngưỡng nào đó, phản ứng tổng hợp hạt nhân bắt đầu, bùm! Ngôi sao được sinh ra.

Tớ nhớ hồi học cấp 3, thầy giáo dạy vật lý có nói, quá trình này diễn ra lâu lắm, hàng triệu, thậm chí hàng chục triệu năm. Mình thì chỉ sống có mấy chục năm thôi... Suy nghĩ nhiều quá làm mình mệt mỏi. Đêm nay sao buồn thế.

Cái quá trình co lại và nóng lên ấy gọi là tiền sao. Tiền sao, nghe lạ nhỉ. Thực ra lúc đó nó chưa phải là ngôi sao thực sự đâu. Chỉ là một quả cầu khí khổng lồ đang tự thu nhỏ mình thôi. Mình cũng giống như thế, luôn muốn thu mình lại mỗi khi cảm thấy mệt mỏi.

  • Mình nhớ, năm 2024 này, tớ đọc được trên tạp chí khoa học Nature, có nghiên cứu mới về sự hình thành sao trong thiên hà lân cận.
  • Họ phát hiện ra nhiều sao mới được sinh ra từ những khu vực có mật độ bụi khí cao hơn tưởng tượng.
  • Rồi lại có những nghiên cứu khác nói về vai trò của từ trường trong quá trình này...

Ôi, đầu mình rối tung cả lên rồi. Ngủ thôi. Ngôi sao... đám mây phân tử... mệt quá.

Dải Ngân Hà có bao nhiêu sao?

Lị hỏi nhiều thế. Sao lại quan tâm đến số sao?

  • Khoảng 100-400 tỷ sao. Số chính xác? Ai biết được? Vũ trụ rộng lớn lắm. Thậm chí con số đó cũng chỉ là ước lượng.

  • Năm 2023, nghiên cứu vẫn đang cập nhật. Không phải cứ đếm được là hiểu hết.

  • Mấy con số ấy chỉ là điểm khởi đầu thôi. Nghĩ xem, mỗi ngôi sao là một hệ mặt trời, biết bao nhiêu bí ẩn.

Tôi thích nhìn sao trên sân thượng nhà mình ở phố Nguyễn Huệ hơn. Ít nhất nhìn thấy rõ hơn là đếm. Đếm làm gì cho mệt.

Ngôi sao gì sáng nhất?

Sao Kim sáng nhất.

Hồi tháng 3, tầm 5h30 sáng, tui chở con đi học thêm ở đường Nguyễn Chí Thanh, ngước lên thấy một đốm sáng chói lọi phía Đông. Lúc đó mới lờ mờ sáng thôi. Tui còn bảo con: "Ủa, sao tự nhiên có ngôi sao nào sáng dữ vậy?". Thì ra đó là Kim Tinh đó.

  • Kim Tinh (Sao Kim) sáng nhất vì nó gần Trái Đất.
  • Bầu khí quyển của nó phản xạ ánh sáng Mặt Trời tốt.
  • Nó là một hành tinh, không phải ngôi sao.

Có gì bên trong lỗ đen?

Chào Lị, để Ngộ giải thích cho nè.

Bên trong lỗ đen là một bí ẩn lớn, nhưng thuyết tương đối rộng của Einstein dự đoán rằng trung tâm của nó là một điểm kỳ dị, nơi mật độ vật chất và độ cong không-thời gian đạt đến vô cùng.

  • Điểm kỳ dị này không có kích thước vật lý, nó chỉ là một điểm toán học.
  • Mọi thứ rơi vào lỗ đen đều bị nghiền nát và nén vào điểm kỳ dị.
  • Nhưng nhớ là thuyết tương đối rộng có thể không hoàn chỉnh khi áp dụng cho lỗ đen.

Tuy nhiên, cũng có những giả thuyết khác. Một số nhà vật lý tin rằng có thể có một cổng thông tin (wormhole) dẫn đến một vũ trụ khác. Hoặc thậm chí, có thể có một "bức tường lửa" năng lượng cao phá hủy mọi thứ rơi vào lỗ đen.

  • Cái gì cũng có thể xảy ra, vũ trụ vốn dĩ là một cái hộp Pandora mà!
  • Nhưng Ngộ thấy giả thuyết về "bức tường lửa" có vẻ hợp lý hơn.

Tóm lại, chúng ta chưa biết chắc chắn điều gì xảy ra bên trong lỗ đen. Đó vẫn là một trong những câu hỏi lớn nhất trong vật lý học hiện đại. Càng tìm hiểu, ta lại càng thấy mình nhỏ bé trước vũ trụ bao la này.