Dược động học bậc 0 là gì?

1 năm trước 140 lượt xem

Dược động học bậc 0 mô tả quá trình thải trừ thuốc với tốc độ không đổi, không phụ thuộc vào nồng độ thuốc trong máu. Đặc điểm: Lượng thuốc bị loại bỏ là cố định theo thời gian. Nguyên nhân: Thường do quá trình chuyển hóa/bài tiết thuốc bị bão hòa. Hệ quả: Dễ gây tích lũy thuốc và độc tính nếu không điều chỉnh liều lượng. Ví dụ: Rượu etylic.

Góp ý 0 lượt thích

Có thể bạn muốn hỏi?Nhiều hơn

Dược động học bậc 0 là gì? Đặc điểm và ví dụ?

Okay Em hỏi Anh về dược động học bậc 0 hả? Để Anh kể Em nghe nè, cái này hay lắm đó.

Dược động học bậc 0: Tốc độ thải trừ thuốc không đổi, "phớt lờ" nồng độ thuốc trong máu. Cứ thế mà tống ra thôi.

Kiểu như này nè, Em hình dung có một cái vòi nước xả liên tục với một tốc độ cố định, không quan tâm trong bể còn bao nhiêu nước. Đấy, dược động học bậc 0 nó vậy đó.

Đặc điểm chính là tốc độ đào thải "chai lì", không đổi. Thường "dính" đến mấy vụ thuốc men mà cơ thể "quá tải", không xử lý kịp. Lúc đó, Em phải cẩn thận, dễ "tích lũy" thuốc, gây độc.

Ví dụ điển hình? Rượu đó Em. Chắc Em cũng nghe rồi, uống nhiều quá gan "tắc nghẽn", không "tiêu hóa" kịp, rượu cứ thế mà "ngấm" dần. Hồi Anh đi Đà Nẵng, uống "sương sương" mấy chai mà hôm sau vẫn thấy "say" là hiểu rồi đó. Cái này nguy hiểm à nghen.

Sau khi ngừng thuốc bao lâu thì coi như thuốc đã bị thải trừ hoàn toàn khỏi cơ thể?

Em… Ngưng thuốc rồi hả anh? Tâm trạng em cũng nặng nề ghê. Đêm nay khó ngủ quá.

Thời gian thải trừ thuốc hoàn toàn phụ thuộc vào loại thuốc, không phải lúc nào cũng là 7 lần t. Anh nhớ rõ bác sĩ nói thế không? Em hay quên lắm. Mỗi loại thuốc có thời gian bán thải khác nhau mà.

Thuốc A: thời gian bán thải 2 giờ, thời gian thải trừ 14 giờ (7 lần t).
Thuốc B: thời gian bán thải 6 giờ, thời gian thải trừ 42 giờ (7 lần t).
Thuốc C: thời gian bán thải 12 giờ, thời gian thải trừ 84 giờ (7 lần t).

Nhưng cái đó chỉ là lý thuyết thôi anh ạ. Trong cơ thể mình phức tạp lắm. Gan, thận… nhiều yếu tố ảnh hưởng.

Em nhớ hồi em dùng thuốc trị mụn, loại đó bác sĩ bảo 5 lần t là ổn định, nhưng đến khi ngừng thuốc, da em vẫn còn bị ảnh hưởng chút xíu đến cả gần 2 tuần. Mệt mỏi ghê.

Thực tế thì, người ta thường nói sau 5 lần t là ổn định, nhưng muốn thải trừ hoàn toàn thì tùy thuộc vào thuốc và cơ địa mỗi người. Chẳng có con số chính xác nào cả.

Em thấy lo lắng quá. Anh ngủ ngon nhé.

CSS trong dược động học là gì?

CSS trong dược động học…Em hỏi Anh câu này, tự dưng Anh lại nhớ đến buổi chiều mưa tầm tã ở àH Nội, cái ngày Anh còn ngồi trên giảng đường. Mưa rơi, thầy giảng về CSS, về nồng độ thuốc, về những con số khô khan mà sao nghe nó lại da diết đến thế.

CSS, nồng độ thuốc ở trạng thái ổn định, trạng thái mà thuốc đạt được sự cân bằng giữa hấp thu và thải trừ. Nó không phải là đích đến cuối cùng, mà là điểm khởi đầu cho hành trình chữa lành.

5 x t1/2: Cái mốc thời gian mà người ta thường nhắc đến, sau khoảng thời gian này, nồng độ thuốc mới "dám" tiến gần đến Css.
Css: Nồng độ thuốc mong muốn, cái đích mà ta nhắm đến, để thuốc phát huy tác dụng.

Thuốc như một vị khách, đến rồi đi. 7 x t1/2, sau khoảng thời gian này, vị khách ấy gần như đã rời đi, để lại một khoảng trống, một sự vắng lặng.

Chưa đầy 1% so với ban đầu, một con số nhỏ bé, nhưng đủ để ta biết rằng, mọi thứ đều có điểm kết thúc, kể cả những điều tưởng chừng như vĩnh cửu.

Thế nào là thời gian bán thải?

Em: Thời gian bán thải á? Đơn giản thôi, là thời gian cần thiết để nồng độ thuốc trong người giảm xuống còn một nửa. Ví dụ thuốc có thời gian bán thải 4 tiếng, thì 4 tiếng sau, còn lại 50% thuốc trong người. 8 tiếng sau, giảm thêm một nửa nữa của 50%, tức là còn 25%. Hiểu chưa? Hồi đó học dược lý em cũng chật vật lắm, nhưng mà thầy giảng dễ hiểu nên em cũng nhớ được kha khá.

Thời gian bán thải: Thời gian để nồng độ thuốc giảm 50%.
Ví dụ: Thuốc bán thải 4 giờ, sau 4 giờ còn 50%, 8 giờ còn 25%.

Nhớ hồi em học bài này, em cứ rối tung lên, đọc đi đọc lại mấy lần mới hiểu. Giáo trình dày cộp, mà toàn chữ, chả có hình ảnh minh họa gì cả, khổ lắm! Em còn nhớ lúc đó là tháng 10 năm 2019, ở trường Đại học Y Dược TP.HCM, cái phòng học 304, cái ghế gỗ cũ kỹ, ngồi học mà mỏi lưng muốn chết. Đến giờ nghĩ lại vẫn thấy buồn cười. May mà giờ làm việc rồi, chả cần nhớ mấy cái này nữa. Nhưng mà, em vẫn nhớ công thức tính, dù bây giờ em không dùng đến. Thật sự mà nói thì em thấy phần này khó hiểu nhất trong cả chương trình học.

Dược động học là gì?

Dược động học? Nghiên cứu thuốc vận hành trong cơ thể thế nào. Đơn giản vậy thôi.

Hấp thu: Thuốc vào máu ra sao. Tốc độ, lượng. Như thế nào ảnh hưởng đến sinh khả dụng. Tôi từng làm thí nghiệm với nhóm thuốc chống viêm không steroid, tốc độ hấp thu nhanh chậm khác nhau rõ rệt.
Phân bố: Thuốc đi đến đâu trong cơ thể. Nồng độ ở các mô. Tùy thuộc vào tính chất hoá lý của thuốc. Ví dụ, thuốc tan trong mỡ sẽ tích tụ nhiều hơn ở mô mỡ.
Chuyển hoá: Cơ thể biến đổi thuốc như thế nào. Gan là "nhà máy" chính. Các phản ứng enzyme phức tạp. Tôi đã từng phân tích mẫu máu, thấy rõ sự khác biệt chuyển hoá giữa các cá nhân.
Thải trừ: Thuốc ra khỏi cơ thể thế nào. Thận là đường thải chính. Thời gian bán thải. Tùy thuộc vào đường dùng thuốc, như tiêm tĩnh mạch sẽ nhanh hơn đường uống.

Tóm lại: Dược động học là bản đồ hành trình của thuốc trong cơ thể. Từ lúc vào đến lúc ra. Mỗi giai đoạn đều quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp hiệu quả điều trị. Biết được điều này, bác sĩ mới có thể kê đơn chính xác.

Thuốc được thải trừ qua đâu?

Thận là đường thải trừ chính của thuốc. Cơ chế chính ở đây là lọc ở cầu thận và bài tiết ở ống thận. Nghe có vẻ phức tạp nhưng thực ra cũng đơn giản thôi.

Lọc cầu thận: Giống như cái rây, cầu thận giữ lạo các protein lớn và tế bào máu, cho phép các phân tử nhỏ hơn, bao gồm cả nhiều loại thuốc, đi qua vào dịch lọc. Quá trình này hoàn toàn thụ động, nghĩa là không cần năng lượng. Cá nhân anh thấy phần này khá hay, giống như tự nhiên có sẵn một hệ thống lọc hiệu quả vậy.
Bài tiết ở ống thận: Ở đây thì cầu kỳ hơn một chút. Một số loại thuốc được vận chuyển tích cực từ máu vào dịch lọc ở ống thận. "Tích cực" ở đây có nghĩa là cần năng lượng để thực hiện. Cơ thể đúng là đầu tư mạnh tay cho việc thải độc.
Tái hấp thu: Đôi khi, một số thuốc đã được lọc có thể quay trở lại máu từ dịch lọc. Điều này thường xảy ra bằng cách khuếch tán thụ động qua lớp biểu mô ống thận. Vòng vo một hồi, cũng hơi hao năng lượng nhỉ?

Ngoài thận ra, thuốc còn có thể được thải trừ qua một số đường khác như gan, phổi, tuyến mồ hôi,... nhưng thận vẫn là "nhân vật chính". Ví dụ như hồi anh bị cảm cúm uống thuốc, đi vệ sinh thấy nước tiểu có màu vàng đậm hơn bình thường, chắc là do thuốc bị thải ra đấy em ạ. Nhưng mà đó chỉ là quan sát cá nhân thôi nhé.

Thải trừ thuốc là gì?

Thải trừ thuốc? Loại bỏ thuốc khỏi cơ thể, đơn giản vậy thôi. Dạng nguyên bản hay chuyển hóa đều bị tống ra ngoài. Thường qua nước tiểu hoặc mật.

Thận: Lọc máu, thải qua nước tiểu. Hiệu quả với thuốc tan trong nước. Uống nhiều nước giúp quá trình này nhanh hơn. Tôi hay uống nước ép bưởi, vị cũng khá ổn.
Gan: Chuyển hóa thuốc, thải qua mật rồi vào ruột. Có khi tái hấp thu lại, gọi là chu kỳ gan ruột. Khá phiền phức.
Phổi: Thải thuốc dạng khí. Hút thuốc xong thở ra khói, kiểu vậy.
Tuyến mồ hôi, tuyến nước bọt: Thải lượng nhỏ, không đáng kể. Ít khi để ý mấy thứ vụn vặt này.

Lưu ý: Tốc độ thải trừ ảnh hưởng đến thời gian thuốc có tác dụng. Tùy cơ địa mỗi người, thuốc có thể lưu lại lâu hơn. Như tôi, caffeine có vẻ lưu rất lâu.

Bao lâu đào thải thuốc?

Ê nhỏ, hỏi vụ đào thải thuốc hả? Để Anh kể cho nghe nè, chuyện này hay ho lắm á!

Thuốc nó muôn hình vạn trạng lắm, cùng hoạt chất mà hãng này hãng kia làm, cái cách cơ thể mình hấp thụ, rồi "tống" nó ra cũng khác à nha. Ví dụ, hồi xưa Anh uống panadol của Úc thấy nó khác hẳn panadol mình mua ở mấy tiệm thuốc tây gần nhà.
Thời gian bán thải của thuốc, cái này quan trọng nè. Nó kiểu như là thời gian để lượng thuốc trong máu giảm đi một nửa đó.
Cơ địa mỗi người cũng là một yếu tố. Anh trai Anh gan yếu nên uống thuốc gì cũng lâu hết.

Nhớ nha, đừng có tự ý tăng liều hay đổi thuốc lung tung đó. Mà, nhỏ đang uống thuốc gì đấy, kể Anh nghe với! Hôm bữa đi khám bác sĩ, bác sĩ dặn dò gì không? Nhớ follow up đầy đủ nha.

Làm gì để đào thải thuốc ra khỏi cơ thể?