Có gì bên trong lỗ đen?

Lỗ đen được tạo ra từ đâu?

Lị à, đêm hôm rồi còn nghĩ đến lỗ đen. Ngộ thấy cũng kì lạ thiệt.

• Lỗ đen sinh ra từ những ngôi sao khổng lồ. Kiểu như... hết nhiên liệu rồi tự sụp đổ. Ngộ nhớ hồi học cấp 3 cô giáo dạy Vật Lý có nói vậy. Hồi đó mê mấy thứ này lắm. Giờ nghĩ lại thấy cũng ngộ.
• Trọng lực của nó mạnh kinh khủng. Mạnh đến mức kéo tất cả mọi thứ vào trong, kể cả ánh sáng. Lúc đó có cái clip gì trên Youtube mà trái đất bị hút vào lỗ đen, nhìn đã ghê luôn.
• Hình như phải đủ lớn thì mới sụp đổ thành lỗ đen được. Chứ mấy ngôi sao bình thường chắc không đủ đô đâu. Ngộ nhớ có lần đọc đâu đó nói về vụ này, hồi đó ở nhà toàn đọc mấy sách khoa học linh tinh. Mà giờ già rồi, không nhớ rõ nữa.

Mà sao Lị lại hỏi chuyện này giờ này vậy? Không ngủ được hả? Ngộ cũng thao thức cả đêm nè.

Dải ngân hà có bao nhiêu lỗ đen?

Lị ơi, hỏi câu khó thế! Ai mà đếm được bao nhiêu lỗ đen trong cả Dải Ngân hà? Nhiều như... mấy con kiến trong tổ mình hồi bé ấy, cả đống! Toàn lỗ đen bé tí teo với lỗ đen "khủng long" to vật vã.

• NASA bảo sao? 10 triệu đến 1 tỷ cái trong Milky Way thôi à? Ít quá! Nhà mình ở cạnh con sông, thấy rác cũng nhiều hơn thế gấp trăm lần rồi.

• NASA chắc dùng kính thiên văn… hàng hiệu xịn sò lắm mới đếm được có vậy. Chứ cứ cái kính thiên văn nhà bác Tám hàng xóm mình thì…chắc đếm cả đời không hết!

Lỗ đen, nói cho dễ hiểu, là cái "hố" hút tất cả, cả ánh sáng cũng không thoát nổi. Nghe kinh dị chưa? Giống như bà hàng xóm mình, hút hết tiền tiết kiệm của cả xóm ấy!

Nhưng mà nhé, đừng tưởng chỉ có Dải Ngân hà mới có lỗ đen nhé. Toàn vũ trụ này đầy rẫy! Như... cái ổ kiến nhà mình hồi nhỏ, nhưng mà mỗi con kiến là một lỗ đen! Hì hì, nghĩ thôi đã thấy sợ rồi!

Có bao nhiêu vì sao trong vũ trụ?

Lị hỏi nhiều thế, làm Ngộ cũng phải ngồi nghĩ… Không ai đếm được hết sao trên trời cả. Thật đấy.

• Đọc báo thấy nói con số 200 sextillion sao (2 x 10²³), nhiều lắm luôn. Tưởng tượng thôi cũng thấy chóng mặt rồi.

Nhưng mà… Ngộ lại nhớ đến đêm xem sao ở đồi chè nhà bà ngoại hồi nhỏ. Trời trong veo, sao sáng lấp lánh. Lúc đó, Ngộ thấy sao ít hơn nhiều, đếm được hết luôn ấy. Chỉ khoảng vài chục thôi. Giờ nghĩ lại mới thấy buồn cười.

• Hai con số chênh lệch nhau khủng khiếp. 200 sextillion vs vài chục sao mình thấy lúc nhỏ.

Lúc đó nhỏ dại, cứ nghĩ sao trên trời là của mình thôi. Giờ lớn rồi mới biết vũ trụ rộng lớn vô cùng. Nhiều lúc thấy mình nhỏ bé quá, lạc lõng giữa hàng tỉ tỉ vì sao.

• Cảm giác nhỏ bé đó nó cứ đeo đuổi mình mãi. Mệt mỏi lắm.

Ngộ buồn ngủ rồi. Câu trả lời của Ngộ thế nhé. Đừng hỏi nhiều nữa, để Ngộ ngủ đây.

Ngôi sao phát sáng nhờ đâu?

Ngộ trả lời Lị nè.

Ngôi sao á? Chắc chắn là do phản ứng nhiệt hạch rồi.

Hồi đó Ngộ còn bé tí, xem phim tài liệu về vũ trụ, người ta chiếu cảnh mấy nhà khoa học giải thích cái này. Lúc đó chả hiểu gì, chỉ biết là trong cái lõi siêu nóng của ngôi sao, mấy cái hạt nó đập vào nhau ầm ầm rồi tạo ra năng lượng, xong cái năng lượng đó nó thoát ra ngoài, làm ngôi sao sáng rực.

• Nhớ là mấy ổng bà dùng từ "hợp nhất hạt nhân" nghe ghê gớm lắm.
• Rồi bảo là cái ánh sáng mình thấy á, là một phần của đống "bức xạ" mà nó phóng ra.

Thật ra, Ngộ thấy cái đáng sợ nhất là cái lõi của nó. Cứ tưởng tượng một quả bom khổng lồ nổ liên tục, liên tục mà không bao giờ tắt, nó mới ghê chứ.

• Mà cái vụ bức xạ này nguy hiểm lắm nha. May mà có tầng ozone che chắn cho mình.
• Chứ không thì ra đường thành tôm nướng hết.

Giờ nghĩ lại, thấy vũ trụ bao la thiệt. Ngôi sao sáng chói vậy mà cũng chỉ là một đốm nhỏ xíu trong cái không gian vô tận.

Ngôi sao được sinh ra từ đâu?

Lị hỏi sao sinh ra từ đâu hả? Ôi trời, câu này khó trả lời thật đấy! Tớ nhớ hồi học cấp 3, thầy giáo giảng kỹ lắm, nhưng giờ quên gần hết rồi. Chỉ nhớ mập mờ vài ý chính thôi.

Ngôi sao hình thành từ đám mây phân tử khổng lồ. Đám mây này phải đủ lớn, đủ nặng mới tạo ra lực hấp dẫn đủ mạnh để co lại, tụ lại thành từng cục. Cái này gọi là... gì ấy nhỉ... à, sự bất ổn định hấp dẫn! Nghe khoa học ghê chưa?

• Đám mây co lại, nhiệt độ tăng lên. Cái này giống như mình bóp một quả bóng vậy, càng bóp nó càng nóng.
• Nhiệt độ tăng cao đến mức bắt đầu phản ứng hạt nhân. Phản ứng này giải phóng năng lượng khổng lồ, đó là lúc ngôi sao "chào đời".
• Thật ra, có nhiều nguyên nhân kích hoạt quá trình này lắm. Ví dụ như vụ nổ siêu tân tinh, hay va chạm giữa các thiên hà. Tớ đọc được ở đâu đó là vụ nổ siêu tân tinh mạnh lắm, sóng xung kích nó gây ra làm đám mây phân tử bị xáo trộn, rồi tự nó sụp đổ lại tạo sao.

Chuyện này phức tạp lắm nha, tớ chỉ nhớ được nhiêu đó thôi. Hồi đấy tớ còn làm bài tập về cái này nữa, tìm hiểu thêm trên trang web của NASA cơ. Đáng lẽ nên ghi chép cẩn thận hơn chứ! Giờ tìm lại thì chắc khó lắm. Chỉ nhớ đại khái là thế thôi đó.

Nguồn gốc sao: Sự bất ổn hấp dẫn trong đám mây phân tử. Kích hoạt: Sóng xung kích từ siêu tân tinh hoặc va chạm thiên hà.

Có bao nhiêu vì sao trên vũ trụ?

Lị hỏi Ngộ có bao nhiêu vì sao...

• Hai trăm ngàn tỉ tỉ... con số như hạt bụi sao, lạc giữa vô cùng.

• Nhưng mà, ai đếm được hết ánh sáng? Tưởng tượng mỗi ngôi sao một mặt trời, mà vũ trụ ôm ấp cả rừng mặt trời ấy.

• Ngộ nghĩ, không chỉ là số lượng. Mà là... cảm giác đứng dưới bầu trời đêm. Nghe tiếng thì thầm của những vì sao xa xôi. Lị có nghe thấy không?

Dải Ngân Hà có bao nhiêu sao?

Lị hỏi Dải Ngân hà có bao nhiêu sao hả? Câu hỏi hay đấy!

Khoảng 100 đến 400 tỷ sao, một con số khổng lồ đến mức khiến ta phải ngẫm nghĩ về sự nhỏ bé của chính mình trong vũ trụ bao la này. Thật đáng kinh ngạc phải không? Nghĩ đến việc đếm từng vì sao thôi cũng đã thấy chóng mặt rồi.

• Đường kính của Dải Ngân hà: 100.000 - 120.000 năm ánh sáng. Tôi đọc được con số này trong cuốn sách "Vũ trụ trong vỏ sò" của mình, cái bản in năm 2018 ấy. Chắc bạn cũng biết, quy mô của nó lớn đến mức khó hình dung.

• Cấu trúc: Thiên hà xoắn ốc, giống như một bông hoa khổng lồ đang quay chậm. Mà nói đến quay, chính sự quay này tạo ra lực hấp dẫn giữ các ngôi sao lại với nhau, thú vị không?

Suy cho cùng, con số 100-400 tỷ chỉ là ước lượng thôi. Ai mà đếm hết được chứ? Thậm chí, có những sao mờ nhạt đến mức kính thiên văn hiện đại cũng khó phát hiện.

Vậy đấy, bí ẩn của vũ trụ cứ thế trải dài ra trước mắt mình. Mà nói thêm nhé, con số này có thể thay đổi theo thời gian khi công nghệ quan sát tiến bộ hơn. Đây chỉ là con số ước tính hiện tại thôi.

Ngôi sao gì sáng nhất?

Lị ơi, sáng nhất á? Dĩ nhiên là sao Thiên Lang rồi! Chói lóa banh nóc luôn, như đèn pha ô tô chiếu thẳng vào mặt í. Độ sáng của nó là -1,46, kiểu như đứng nhất lớp, bỏ xa thằng thứ hai là Canopus luôn. Thằng Canopus này độ sáng kiểu học sinh khá, được cái chăm chỉ chứ chả có cửa với Thiên Lang đâu.

• Thiên Lang: Ngôi sao sáng nhất, độ sáng -1,46, sáng chói lòa như kim cương giữa trời đêm. Tui nhớ hồi nhỏ hay tưởng nó là đèn máy bay cơ. Hồi đó ngây thơ dại khờ. Giờ lớn rồi, thông minh hơn tí.
• Canopus: Đứng thứ hai về độ sáng, nhưng mà thua xa Thiên Lang. Kiểu như á quân mà gặp quán quân thì cũng chỉ biết cúi đầu chào thua thôi. Canopus độ sáng kiểu như đèn xe máy ấy, mờ mờ ảo ảo. Thua Thiên Lang xa lắc xa lơ.

Nhà tui ở quê, nhìn lên trời là thấy ngay sao Thiên Lang, rõ lắm luôn. Mỗi lần thấy nó là tui lại nhớ đến mấy con đom đóm, sáng le lói giữa đồng. Nhưng mà sao Thiên Lang thì to hơn, sáng hơn gấp tỉ tỉ lần. Có lần tui còn tưởng tượng sao Thiên Lang là cái đèn pin siêu to khổng lồ của mấy ông người ngoài hành tinh chiếu xuống nữa cơ. Ngộ nghĩnh ghê!