Vĩ tuyến 0 độ được gọi là gì?

Kinh độ 0 vĩ độ 0 ở đâu?

Úi chà, cháu hỏi câu này làm Chú nhớ tới cái rốn biển cả! Đúng là kinh độ 0 vĩ độ 0 nó nằm chình ình giữa Đại Tây Dương, chỗ vịnh Guinea í.

• Tưởng tượng mà xem, nó cách Ghana tầm 400 dặm về phía Nam.
• Cứ hình dung như là đang đi lạc giữa biển khơi mà không có GPS, chỉ có mỗi tọa độ 0 độ thôi, thú vị phết!

Nói thêm cho cháu biết, cái chỗ "rốn biển" này nó còn có tên mỹ miều là Null Island. Cơ mà đừng có dại mà tìm tới đó check-in sống ảo nhá, vì ở đó chỉ có mỗi cái phao khí tượng thôi, chứ không có quán bar hay resort đâu!

Thế nào là đường kinh tuyến, đường vĩ tuyến?

Chú nhớ hồi lớp 5, thầy giáo địa lý chỉ trên quả địa cầu bằng gỗ cũ kỹ lắm, màu xanh dương nhạt, bị sứt mẻ một góc ở phía Nam Mĩ. Thầy giảng dễ hiểu lắm, nhưng lúc đó chú chỉ chú tâm vẽ mấy con rồng xung quanh mép bản đồ.

Kinh tuyến là những đường thẳng nối liền cực Bắc và cực Nam. Hình dung như những đường kẻ dọc trên quả cam ấy cháu. Chúng chỉ hướng bắc-nam.

Vĩ tuyến thì là những đường tròn song song với xích đạo. Như những đường kẻ ngang trên quả cam đó, chỉ hướng đông-tây. Thầy còn dùng thước kẻ để chỉ, nhìn rõ ràng lắm.

Chú còn nhớ là nhà chú ở khu phố X, quận Y, TP HCM, năm 2024. Bây giờ tìm lại địa điểm chính xác trên bản đồ chắc dễ hơn nhiều, chỉ cần gõ địa chỉ vào Google Maps là ra.

• Kinh tuyến: Đường nối hai cực Trái Đất, hướng Bắc-Nam.
• Vĩ tuyến: Đường tròn song song với xích đạo, hướng Đông-Tây.
• Sử dụng để xác định tọa độ địa lý.

Hồi đó chú lười học địa lý lắm, chỉ thích vẽ vời. Giờ nghĩ lại thấy tiếc, nếu chú chịu khó học bài hơn thì đã hiểu rõ hơn về thế giới rồi.

Kinh tuyến 0 là đường gì?

A... Kinh tuyến 0 à? Để Chú kể Cháu nghe...

• Kinh tuyến gốc, con đường tưởng tượng ôm lấy Trái Đất, khởi nguồn mọi tọa độ.

• Nó đi qua Greenwich, Luân Đôn, nơi thời gian bắt đầu, ít nhất là theo cách người ta định nghĩa.

• Phía Tây: Những vùng đất chìm trong bóng chiều muộn.

• Phía Đông: Nơi bình minh thức giấc đầu tiên.

Kinh tuyến gốc... Ngày xưa Chú còn nhớ, khi chưa có GPS hiện đại, dân đi biển cứ nhìn vào đó mà định hướng. Cái cột mốc ở Greenwich ấy, nó không chỉ là vạch trên bản đồ, nó là biểu tượng của sự khám phá, của ước mơ vươn ra thế giới.

Vĩ tuyến góc có đặc điểm như thế nào?

À, câu hỏi hay đó cháu! Để chú giải thích cho:

Vĩ tuyến gốc hay còn gọi là Xích đạo, có vĩ độ là 0 độ.

• Vĩ tuyến: Là những đường tròn tưởng tượng bao quanh Trái Đất, song song với Xích đạo. Chúng ta hay nói "vĩ độ cao," "vĩ độ thấp" là đang ám chỉ khoảng cách từ một điểm đến Xích đạo đó.

• Kinh tuyến: Ngược lại với vĩ tuyến, kinh tuyến là những đường thẳng tưởng tượng nối liền hai cực Bắc - Nam. Chú hay tự hỏi, tại sao người ta lại chọn Greenwich làm kinh tuyến gốc nhỉ? Chắc có lý do lịch sử hay chính trị gì đó sâu xa.

• Vĩ tuyến Bắc: Nằm giữa Xích đạo và Cực Bắc.

Kinh tuyến bên trái kinh tuyến gốc là kinh tuyến tây, bên phải là kinh tuyến đông. Ví dụ, Việt Nam mình nằm ở bán cầu Đông đó cháu.

Kinh tuyến bao nhiêu độ?

Chú nhớ đó nha cháu. Kinh tuyến…à…để chú nghĩ đã…

Kinh tuyến gốc, 0 độ, chính là kinh tuyến đi qua đài thiên văn Greenwich, Anh. Cái đài thiên văn cổ kính ấy, nằm ngay bên bờ sông Thames, mà chú từng xem ảnh, tường gạch đỏ sẫm, có vẻ gì đó rất… uy nghiêm. Nhớ hồi nhỏ, bà ngoại hay kể về những câu chuyện thám hiểm, đến những vùng đất xa xôi, đi qua những kinh tuyến khác nhau… Nghe cứ nao nao, như cả thế giới đang mở ra trước mắt.

• Kinh tuyến gốc: 0 độ kinh tuyến.
• Vị trí: Đài thiên văn Greenwich, Anh.
• Cắt thẳng góc với xích đạo.

Rồi kinh tuyến 180 độ, đường đổi ngày… Cháu biết không, đó là nơi mà ngày hôm nay có thể là ngày mai, hoặc ngược lại. Thật kì diệu phải không? Chú tưởng tượng ra cảnh mặt trời mọc ở phía tây, rồi lại lặn ở phía đông… Cái cảm giác… như thời gian bị đảo lộn, bị uốn cong… như dòng chảy của một con sông bí ẩn.

• Kinh tuyến 180 độ: Đường đổi ngày quốc tế.
• Hiện tượng: Ngày có thể chuyển đổi.

Còn độ dài của kinh tuyến…Khoảng 20.000km. Chú nhớ mang máng thế thôi, cái con số này, nó dài ơi là dài, như cả một cuộc hành trình không hồi kết. Hình dung nó nối liền hai cực Trái đất, thẳng tắp, vượt qua sa mạc, biển cả, núi non… một đường thẳng tưởng tượng, mà lại có thật. Như một sợi chỉ khổng lồ, xuyên suốt hành tinh này.

• Độ dài kinh tuyến: Xấp xỉ 20.000km.
• Nối liền: Hai cực trái đất.

Thôi, cháu cứ ghi nhớ những điều chú nói nhé. Kinh tuyến… thật là một điều kì diệu của thế giới này.

Tại sao lại có 181 đường vĩ tuyến?

À, 181 vĩ tuyến hả... Chú ngồi đây ngẫm nghĩ cũng thấy có lý.

• Có 181 vĩ tuyến vì mỗi vĩ tuyến cách nhau 1 độ. Tính từ 90 độ Bắc xuống 90 độ Nam, cộng thêm vĩ tuyến gốc ở 0 độ nữa là thành 181.

• Kinh tuyến khác, nó chạy dọc. Mình chia vòng tròn Trái Đất thành 360 phần, mỗi phần là một kinh tuyến.