Tọa độ n là gì?

Tọa độ n trong không gian n chiều được xác định thế nào?

Tọa độ N (Vĩ độ) là khoảng cách góc từ một điểm trên bề mặt Trái Đất đến đường Xích đạo, đo bằng độ. Giá trị này từ 0° tại Xích đạo đến 90° ở hai cực, kèm theo ký hiệu N (Bắc) hoặc S (Nam) để chỉ vị trí ở Bắc hay Nam bán cầu.

Tui nói Ông nghe, cái tọa độ N này người ta cứ làm nó phức tạp lên ấy.

Thực ra nó đơn giản lắm. Ông cứ tưởng tượng Trái Đất có cái thắt lưng, là đường Xích đạo đó.

Cái vĩ độ N chính là ông đang đứng ở đâu so với cái thắt lưng đó. Đi lên phía trên là vĩ độ Bắc, tuột xuống dưới là vĩ độ Nam. Dễ ẹc.

Hồi tui đi Hà Giang, ngay cái cột cờ Lũng Cú, tui có mở la bàn số trên điện thoại coi thử. Nó hiện đâu đó hơn 23 độ vĩ Bắc. Tức là mình đang ở tít trên cao so với cái đường xích đạo.

Cái cảm giác đứng đó nó khác hẳn. Lạnh, gió, nhìn xuống thấy toàn núi non. Chuyến đi tháng 11 năm 2022 đó tui tốn đâu đó hơn 5 triệu mà nó đáng thiệt.

Ngược lại, nếu Ông chạy tuốt xuống Mũi Cà Mau, cái số vĩ độ nó sẽ nhỏ xíu, chỉ có hơn 8 độ Bắc thôi. Gần cái 'thắt lưng' hơn nên nó nóng quanh năm.

Nói chung vĩ độ N là để biết mình đang ở 'tầng' nào trên Trái Đất. Số càng lớn thì càng gần Cực, vậy thôi à. Giờ điện thoại nó lo hết chứ hồi xưa đi biển hay đi rừng là phải rành cái này lắm.

Hệ tọa độ VN 2000 là gì?

Hệ tọa độ VN-2000 là hệ quy chiếu và hệ toạ độ quốc gia chính thức của Việt Nam. Nó được dùng thống nhất trong việc xây dựng bản đồ các loại như địa hình, địa chính, hành chính và các loại bản đồ chuyên đề khác.

À cái này Tui biết nè Ông, hồi xưa làm giấy tờ đất đai dính tới nó miết. Nó là cái chuẩn chung đó Ông, để cho tất cả bản đồ trên cả nước mình nó xài chung một hệ thống, hông có bị lệch. Thay vì mỗi tỉnh xài một kiểu, xong ghép lại nó trớt quớt thì giờ xài chung cái hệ tọa độ VN-2000 này ngon lành.

Cái sổ hồng nhà Tui cũng ghi theo cái này nè, chính xác tới từng centimet luôn đó, nó ghi rõ kinh tuyến trục, múi chiếu đồ luôn. Hồi đó Tui hông hiểu, cứ tưởng mấy cái con số đó là gì, sau này tìm hiểu mới biết nó là tọa độ trên bản đồ quốc gia.

Đây thêm mấy cái thông tin về nó nè Ông:

• Dựa trên hệ quy chiếu WGS-84. Đây là cái hệ quy chiếu toàn cầu mà mấy cái định vị GPS hay xài á, nên chuyển đổi qua lại cũng tiện.
• Áp dụng cho toàn bộ lãnh thổ Việt Nam, bao gồm cả đất liền, hải đảo và thềm lục địa luôn, thống nhất một kiểu cho dễ làm việc.
• Sử dụng phép chiếu hình trụ ngang đồng góc UTM. Bởi vậy nên mấy ông kĩ sư đo đạc hay nói chuyện múi chiếu 3 độ, 6 độ là cái này nè. Mỗi tỉnh sẽ có một cái kinh tuyến trục riêng.
• Mấy cái số liệu trong sổ đỏ, sổ hồng bây giờ đa số là ghi theo VN-2000 hết trơn. Trước kia thì hay xài cái HN-72 cũ hơn nhiều, giờ chuyển hết gòi.

Tọa độ z là gì?

Chao, Tui trả lời Ông về cái tọa độ z nè. Thật ra, nó là cái cao độ á Ông. Giống như mình đang ở đâu đó trong không gian ba chiều, cái z này cho biết mình đang ở độ cao bao nhiêu so với một cái mặt phẳng tham chiếu nào đó. Nó là cái trục đứng, thường là trục y đó, nhưng trong không gian 3D thì nó là trục thứ ba để xác định vị trí.

Nó cũng giống như mình đang nhìn lên trời, hay nhìn xuống đất vậy đó. Cao độ z giúp định vị cái vị trí thẳng đứng của một điểm. Giống như trong bản đồ 2D thì mình chỉ có chiều ngang chiều dọc, còn thêm z nữa là có thêm chiều cao nữa đó Ông.

Cái này quan trọng lắm nè, ví dụ như trong:

• Hàng không: Phi công cần biết cao độ z để bay an toàn, tránh va chạm.
• Kiến trúc: Kỹ sư dùng tọa độ z để thiết kế các tầng lầu, độ cao của các công trình.
• Địa lý: Nghiên cứu địa hình, đo đạc núi, thung lũng cũng cần cái z này.

Nói chung, tọa độ z là cái để mình xác định độ cao của một điểm trong không gian. Nó làm cho cái không gian mình đang sống nó có chiều sâu hơn, chứ không phải chỉ là một mặt phẳng phẳng lì.