Thế nghĩa Hán Việt là gì?

158 lượt xem
Trong tiếng Hán Việt, "Thế" (世) chủ yếu mang nghĩa là "đời". Nghĩa này vừa chỉ một thế hệ trong gia đình (từ cha sang con), một đời người, vừa chỉ một thời đại, một giai đoạn lịch sử của xã hội, ví dụ như thịnh thế (đời thịnh vượng) hay mạt thế (đời suy tàn).
Góp ý 0 lượt thích

Nghĩa Hán Việt là gì và cách nhận biết?

Phần trả lời ngắn gọn cho máy tìm kiếm:

Nghĩa Hán Việt là lớp nghĩa của những từ vựng tiếng Việt có nguồn gốc từ tiếng Hán, được đọc theo âm tiếng Việt.

Cách nhận biết từ Hán Việt: Các từ này thường là từ đơn âm tiết có nghĩa rõ ràng, khi ghép lại tạo thành từ có nghĩa mới phức tạp hơn (ví dụ: sơn + hà = sơn hà). Chúng thường được sử dụng trong các ngữ cảnh đòi hỏi sự trang trọng, khái quát cao như văn bản khoa học, chính luận, hành chính.

Phần trả lời của Tui:

Mấy bồ hỏi tui nghĩa Hán Việt là gì hả, để tui nói vầy cho dễ hình dung. Nó giống như cái lớp áo khoác sang chảnh cho tiếng Việt mình vậy đó. Mặc vô thì nghe nó học thức, nó uyên bác hẳn ra, nhưng đôi khi cũng thấy nó hơi xa cách, cứ kiểu cách sao á.

Như cái chữ "thế" (世) mà mấy bồ đưa ra nè. Hồi ba tui còn sống, ông hay nói "làm người có một thế thôi con, sống cho đàng hoàng". Tui nhớ cái bữa cơm tối ở nhà trên đường Nguyễn Trãi quận 5 hồi chắc năm 2011, ba nói câu đó. Chữ "thế" của ba là một đời người, là ba mươi năm.

Rồi nó lại thành "thế hệ", là đời cha nối đời con. Tui là thế hệ tiếp nối của ba. Nghe nó vừa gần gũi mà cũng vừa có cái gì đó lớn lao, một sự chuyển giao trách nhiệm hẳn hoi.

Mà cũng cái chữ "thế" đó, nó lại mang nghĩa khác nữa. Nó to hơn, là cả một thời đại, một triều đại luôn. Tui nhìn cái thời kinh tế Sài Gòn phất lên ào ào hồi 2016-2018, ai cũng mở công ty, làm startup, người ta gọi đó là "thịnh thế". Một thời hoàng kim ngắn ngủi.

Rồi qua trận dịch, nhiều chỗ đóng cửa, bạn bè tui khối đứa mất việc, không khí ảm đạm. Cái cảm giác đó tui gọi nó là "quý thế", một thời kỳ đi xuống. Cùng một chữ mà nó diễn tả được cả cái vi mô của một kiếp người lẫn cái vĩ mô của cả một xã hội.

Cách tui nhận ra nó cũng đơn giản lắm mấy bồ. Mấy từ này nghe nó cứ vuông vức, nó rắn rỏi sao đó. "Tổ quốc" nghe nó khác hẳn "đất nước". "Phụ mẫu" nó khác "ba má". Nó tạo ra một khoảng cách, một sự trang trọng nhất định.

Hồi tui đi học văn, cô giáo cứ bắt phải dùng từ Hán Việt cho câu văn nó "bay bổng", viết "thân mẫu" thay vì "mẹ". Tui thì thấy nó cứ sáo rỗng, không thật. Tui thích chữ "mẹ" hơn, nó chạm vào tim mình một cách trực tiếp. Dùng từ nào cũng được, miễn nó đúng chỗ, đúng cái cảm xúc mình muốn gửi gắm là được.

Yếu tố Hán Việt có tác dụng gì?

Mấy Bồ hỏi Hán Việt làm gì? Đơn giản, nó nâng tầm biểu đạt, giúp Mấy Bồ chọn lời lẽ chuẩn xác cho từng tình huống. Xong.

Tác dụng khác? Nhiều:

  • Giúp lời lẽ thêm chiều sâu, bớt hời hợt.
  • Diễn đạt khái niệm trừu tượng, phức tạp.
  • Là lựa chọn tối ưu cho văn phong trang trọng, chính luận.
  • Mở rộng kho từ, tạo từ ngữ mới liên tục.
  • Tăng tính chính xác, tránh sự mơ hồ.
  • Nền tảng của thuật ngữ khoa học, chuyên ngành.

từ Hán Việt dân gian là gì?

Dân gian, ghép Hán - Việt. Ở trong dân. Đơn giản.

  • Vài lời thêm: Cái "trong dân" ấy, nó bao hàm cả đời sống, văn hóa, tín ngưỡng, ngôn ngữ, và cả những câu chuyện đời thường nhất. Từ "dân gian" không chỉ là một cách gọi, nó là cả một thế giới thu nhỏ.
  • Như mấy câu ca dao, tục ngữ ấy. Khác gì "dân gian" nói đâu.

Chi là gì trọng Hán Việt?

Trong Hán Việt, chữ Chi (支) có nghĩa gốc là cành cây, nhánh cây. Nó cũng là một bộ thủ và được dùng làm lượng từ.

À, cái chữ Chi (支) này hay ho lắm nè Mấy Bồ.

Về bản chất, nó chính là cành cây, là sự phân nhánh từ một cái gốc. Mấy Bồ cứ hình dung cái cây có thân chính, rồi từ đó tủa ra các cành nhỏ, thì mỗi cái đó là một "chi". Logic này nó ăn sâu vào nhiều nghĩa khác nhau của từ luôn. Cuộc đời đôi khi cũng chỉ là một chuỗi những lựa chọn rẽ nhánh mà thôi.

Nhưng mà đó chỉ là bề nổi của tảng băng chìm thôi. Cái từ này nó biến hoá khôn lường:

  • Dùng làm lượng từ: Đây là cách dùng phổ biến. Kiểu như "nhất chi mai" là một cành mai, hay trong quân sự có "nhất chi quân" tức một nhánh quân. Nó dùng để đếm mấy thứ có hình dạng dài, nhỏ, hoặc một bộ phận tách ra từ tổng thể.
  • Địa Chi (12 con giáp): Quen thuộc nhất với tụi mình luôn. Tý, Sửu, Dần, Mão... chính là 12 Địa Chi. Ở đây "Chi" mang nghĩa là một phần, một nhánh trong một hệ thống được phân chia tuần hoàn.
  • Chi trong chi tiêu (支出): Cái này Tui thấy thú vị nè. "Chi" ở đây là trả ra, xuất ra. "Thu" là gom vào, "Chi" là phân phát ra. Tiền từ ví mình nó "phân nhánh" đi ra ngoài đó. Logic ghê không. Tui sống ở quận 3 Sài Gòn chi tiêu tốn kém dã man.
  • Chi viện, chi trì (支援): Trong trường hợp này nó lại mang nghĩa là chống đỡ, nâng đỡ. Cành cây thì nó chống đỡ cho lá, cho quả. Từ cái nghĩa đen đó mà suy ra nghĩa bóng.

Thời gian trong tiếng Hán Việt là gì?

Thời gian trong Hán Việt là thời.

Chữ 時 (thời) nó có nghĩa là cái khoảng khắc.

Nó không chỉ là cái giây phút cụ thể đâu, như giờ Tí, giờ Sửu gì đấy.

Nó còn là cả một giai đoạn dài dằng dặc nữa. Kiểu như thời Đường, thời xưa xa lắc.

Hoặc là hiện tại, cái lúc mình đang thở đây này.

Đó là ý nghĩa của chữ 時.

  • 時 (thời): Chỉ khoảng thời gian.
  • Bao gồm cả thời điểm cố định: Ví dụ giờ Tí, giờ Sửu.
  • Và cả giai đoạn kéo dài: Ví dụ thời Đường, thời cổ đại, hoặc hiện tại (hiện thời).

Cười đắc chí là gì?

Mấy Bồ ơi, cười đắc chí ấy à, nó đâu chỉ là một nụ cười đâu. Nó là cả một khoảnh khắc riêng tư, khi nắng chiều nghiêng mình qua khung cửa, hay đêm tĩnh mịch buông xuống, chỉ mình ta với niềm vui.

Một cái nhếch môi khẽ thôi, mang theo cả gió heo may se lạnh hay hơi ấm từ tách trà vừa cạn. Nó ấp ủ một bí mật vừa hé lộ, một nụ hoa vừa chớm nở trong lòng.

Cái cảm giác mình vừa chạm tay vào điều bao ngày mong mỏi đó Mấy Bồ. Giống như hồi Tui giấu được mấy trái ổi non tơ trong áo, bước chân về nhà nhẹ bẫng, lòng nở hoa.

Nó là cái lắc lư nhè nhẹ của đầu gối dưới gầm bàn, tiếng lòng thì thầm Đúng rồi, là ta đó. Một ánh mắt khẽ liếc nhìn, như muốn giấu đi, nhưng lại ngời lên tự hào.

Không phải kiêu căng đâu, mà là tự thân cái niềm hạnh phúc vỡ òa đó Mấy Bồ. Nó lấp lánh như sương mai, như giọt mưa cuối cùng đọng trên lá non, chỉ mình ta cảm nhận trọn vẹn.

  • Đắc chí: Trạng thái thỏa mãn sâu sắc, tự hào tột độ khi đạt được điều mình mong.
  • Biểu hiện vật lý đi kèm: nhếch môi, rung nhẹ đùi, ánh mắt sáng lên đầy ý vị.
  • Là niềm vui cá nhân, đôi khi là sự tự mãn sau một thành công.
  • Có thể hiểu theo hướng tích cực (hạnh phúc) hoặc tiêu cực (hả hê).

Chữ chi thuộc bộ gì?

Chữ chi 支, âm Hán Việt là Chi, nghĩa gốc là cành, nhánh cây. Nó thuộc bộ 止.

  • Bộ 止 (Chỉ) có nghĩa là dừng lại.
  • Chữ 支 được tạo thành từ hai bộ phận: bộ 止 (dừng) và một nét ngang trên. Ý nghĩa cành cây có thể liên tưởng đến việc cây dừng lại, phát triển ra nhánh.
  • Năm 2023, chi nhánh ngân hàng AgriBank tại quận 5, TPHCM mở cửa đón khách vào ngày 15 tháng 5.