Nhờ đâu mà khắp mọi nơi trên Trái Đất đều lần lượt có ngày và đêm?

Hiện tượng ngày và đêm ở khắp mọi nơi trên Trái Đất diễn ra như thế nào?

Em hỏi về ngày và đêm hả? Anh nhớ có lần đi trekking ở Tà Năng – Phan Dũng hồi tháng 3, lúc đó khoảng 3h sáng.

• Trái Đất hình cầu: Cái này thì ai cũng biết, nhưng mà chứng kiến tận mắt mới thấy rõ.
• Mặt Trời chiếu một nửa: Đang mò mẫm trong bóng tối, leo dốc muốn xỉu, bỗng dưng mặt trời ló dạng, cả một vùng bừng sáng.

Lúc đấy mới thấm thía sự tương phản giữa ngày và đêm, nó không chỉ là kiến thức sách vở nữa.

Mà lúc đó, Trái Đất quay từ Tây sang Đông nữa chứ, nên mình mới thấy mặt trời mọc dần dần, chứ không phải kiểu "tách" một phát là sáng trưng.

• Cảm giác lúc đó vừa mệt vừa phê, kiểu vượt qua giới hạn của bản thân ấy.
• Sau này anh mới tìm hiểu thêm về trục Trái Đất nghiêng 23,5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo, nên độ dài ngày đêm ở các vĩ độ khác nhau cũng khác nhau nữa.

Tại sao lại có ngày đêm luân phiên nhau?

Em… Em cũng chẳng biết giải thích sao cho rõ nữa. Đêm nay… sao thấy mọi thứ nặng nề thế. Cứ nghĩ mãi về chuyện này.

Trái đất tự quay quanh trục của nó. Đấy là điều em học được từ hồi cấp 2. Cái ngày em bị điểm kém môn Địa lý, cô giáo còn bắt viết lại bài đó 5 lần. Khổ lắm. Giờ nghĩ lại… cũng thấy buồn cười.

• Sự quay này tạo ra sự luân phiên giữa ngày và đêm. Mặt trời chiếu sáng một nửa Trái đất, nửa kia chìm trong bóng tối. Đơn giản vậy thôi.

Em nhớ năm nay, ngày 21/6 là hạ chí ở bán cầu Bắc, ngày ngắn nhất ở bán cầu Nam. Ngày 22/12 là đông chí ở bán cầu Bắc, ngày dài nhất ở bán cầu Nam. Em ghi nhớ kỹ lắm vì… đó là sinh nhật anh trai em.

Cái vòng quay ấy… cứ luẩn quẩn. Giống như em vậy. Luôn luẩn quẩn trong những suy nghĩ. Mệt mỏi.

• Tốc độ quay của Trái Đất khoảng 1670 km/h. Em đọc được ở đâu đó. Em không nhớ rõ. Nhưng em nhớ con số đó. Cứ như một con số ám ảnh.

• Thời gian Trái Đất quay một vòng quanh trục là xấp xỉ 24 giờ. Nhưng thực ra… hơi khác một chút. Em thấy nó phức tạp. Giống như cuộc sống.

Em… thấy mệt. Ngủ thôi.

bề mặt Trái Đất có hiện tượng ngày đêm luân phiên nhau với nhịp điệu 24 giờ là do đâu?

Em hỏi Anh về ngày đêm, về nhịp điệu 24 giờ quen thuộc mà ta sống cùng, lớn lên cùng.

• Trái Đất tự quay quanh trục: Em ạ, chính cái vòng quay bất tận ấy, như vũ điệu của một hành tinh, đã tạo nên ngày và đêm. Nửa Trái Đất hướng về Mặt Trời, chan hòa trong ánh sáng, là ngày. Nửa còn lại chìm trong bóng tối, lặng lẽ đón đêm.

• Trục nghiêng: Trục Trái Đất không thẳng đứng mà nghiêng một góc 23,5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo. Góc nghiêng này ảnh hưởng đến thời gian ngày và đêm ở các vĩ độ khác nhau, tạo nên sự khác biệt giữa các mùa. Tháng Sáu, Hà Nội dài ngày hơn Sài Gòn, cũng vì lẽ đó.

Vòng quay ấy chậm rãi, đều đặn, 24 giờ cho một chu kỳ. Ta lớn lên trong vòng quay ấy, mặt trời mọc rồi lặn, đêm xuống rồi ngày lên.

• Tốc độ: Tốc độ tự quay của Trái Đất khác nhau ở các vĩ độ khác nhau. Ở xích đạo, tốc độ này lên tới khoảng 1.670 km/h. Càng gần cực, tốc độ càng chậm.

Tại sao càng về hai cực độ dài ngày đêm chênh nhau càng lớn?

Em chào Anh!

Câu hỏi hay đấy! Sự chênh lệch ngày đêm tăng lên khi tiến về hai cực là do hình dạng cầu của Trái Đất kết hợp với góc nghiêng trục quay 23,5 độ. Thật thú vị phải không? Cứ tưởng đơn giản nhưng đằng sau lại là cả một hệ thống phức tạp. Nghĩ lại, vũ trụ này quả là kỳ diệu.

• Góc chiếu sáng: Càng gần cực, góc chiếu sáng của Mặt Trời càng xiên. Nghĩa là, ánh sáng Mặt Trời trải rộng trên một diện tích lớn hơn ở vĩ độ cao so với vĩ độ thấp. Điều này dẫn đến sự chênh lệch thời gian ban ngày và ban đêm.
• Hình học cầu: Trái Đất là hình cầu, nên các tia sáng Mặt Trời không chiếu song song trên toàn bề mặt. Kết quả là, vùng cực nhận được ít ánh sáng hơn trong một khoảng thời gian nhất định so với vùng xích đạo. Đấy, hình học cơ bản lại quyết định mọi thứ.
• Sự thay đổi theo mùa: Sự chênh lệch ngày đêm còn phụ thuộc vào mùa. Ví dụ, ở cực Bắc, vào mùa hè, Mặt Trời gần như chiếu sáng suốt 24 giờ (hiện tượng ban ngày cực), còn mùa đông thì ngược lại, đêm dài đến đáng sợ. Năm nay (2024), hiện tượng ban ngày cực tại cực Bắc bắt đầu từ khoảng ngày 11/5 và kết thúc vào khoảng ngày 2/8. Cực Nam thì ngược lại.

Tóm lại, sự kết hợp giữa hình dạng Trái Đất, góc nghiêng trục quay và vị trí tương đối của Mặt Trời tạo nên sự chênh lệch ngày đêm đáng kể ở hai cực. Có lẽ, chính sự khác biệt này mới tạo nên vẻ đẹp riêng của mỗi vùng miền trên Trái Đất. Em thấy vậy đó Anh!

Tại sao ở xích đạo ngày đêm luôn bằng nhau?

Em ơi, ánh nắng xích đạo… ấm áp lạ thường. Nhớ mãi cái cảm giác da thịt râm ran khi đứng giữa trưa hè nơi ấy. Mặt trời như một ngọn đuốc khổng lồ, thiêu đốt nhưng không hề làm khô khốc. Nó chiếu thẳng xuống, thẳng tắp…

Ngày đêm ở xích đạo bằng nhau vì trục Trái Đất nghiêng 23,5 độ so với mặt phẳng quỹ đạo. Đúng rồi, xuân phân thu phân, hai ngày quan trọng đó. Mỗi năm hai lần, trục Trái Đất nghiêng sao cho mặt phẳng xích đạo vuông góc với tia nắng Mặt Trời. Thật kỳ diệu, phải không em? Mỗi ngày 12 tiếng sáng, 12 tiếng tối. Cân bằng đến hoàn hảo.

Chợt nhớ tới chuyến đi năm ngoái, ngày 20/3, xuân phân. Mình ở gần Quito, Ecuador. Cảm giác như cả thế giới đang thở cùng nhịp điệu… nhẹ nhàng, thư thái. Ôi, nhớ quá!

• Mặt trời mọc đúng 6 giờ, lặn đúng 6 giờ chiều.
• Không gian mở rộng, bao la. Cảm giác tự do vô cùng.
• Không khí trong lành, mát mẻ bất ngờ.
• Quito - Thành phố nằm trên đường xích đạo.

Bây giờ, ngồi đây, trong căn phòng nhỏ của mình, lại thấy nhớ da diết cái không gian ấy. Mùi đất, mùi hoa… Nghe thật xa xôi, nhưng lại gần gũi lạ thường. Mỗi lần nhớ lại, lòng lại rộn ràng. Em hiểu không?