Ngôn ngữ trong truyện là gì?

Ngôn ngữ sử dụng trong truyện là gì và ảnh hưởng đến người đọc ra sao?

Ờ, Mi hỏi về ngôn ngữ trong truyện hả? Để Tau kể Mi nghe.

Ngôn ngữ trong truyện á, nó là "tiếng nói" của tác giả hoặc nhân vật, kiểu như cái lăng kính mà qua đó Mi nhìn thấy cả câu chuyện vậy đó. Nó không chỉ để kể, mà còn để vẽ nên bức tranh sống động về nhân vật, sự kiện. Tóm lại, là thứ dẫn dắt Mi vào thế giới truyện.

Tau nhớ có lần đọc "Số Đỏ" của Vũ Trọng Phụng, cái giọng văn châm biếm, mỉa mai nó thâm thúy gì đâu. Đọc xong vừa thấy buồn cười, vừa thấy chua xót cho cái xã hội lúc bấy giờ. Đó, ngôn ngữ nó có sức mạnh vậy đó!

Nó như sợi dây vô hình, kéo Mi vào thế giới của truyện, đồng cảm với nhân vật, hiểu được thông điệp mà tác giả muốn gửi gắm. Có khi đọc xong một quyển sách, cái giọng văn của tác giả nó cứ văng vẳng bên tai, ám ảnh Mi mãi.

Hình thức ngôn ngữ nhân vật là gì?

Tau nói cho Mi nghe này, hình thức ngôn ngữ nhân vật á, dễ như ăn kẹo! Đơn giản thôi, cứ nhìn thấy mấy thứ này là biết ngay:

• Câu nói riêng dòng, có gạch đầu dòng. Ngon lành cành đào, nhìn phát biết liền! Như kiểu… thằng bạn tau viết nhật kí, mỗi dòng một câu, rõ ràng lắm. Đấy, kiểu đấy!

• Câu trong ngoặc kép sau dấu hai chấm. Cái này thì… như kiểu bà hàng xóm tau kể chuyện, "Ôi trời, con bé nhà nó...", thấy chưa, dễ hiểu không? Chắc chắn luôn!

Câu hỏi của Mi dễ quá, đến cả con chó nhà tau còn hiểu được. Năm nay, con chó nhà tau còn biết phân biệt loại câu nữa cơ! Thật đấy, nó còn biết phân biệt câu trần thuật, câu cảm thán, câu nghi vấn, câu cầu khiến nữa cơ! Mấy con chó khác chắc chắn không bằng con chó nhà tau đâu. Nó siêu phàm lắm! Tau nói thật đấy, không hề bịa đặt!

Hình thức ngôn ngữ tự sự là gì?

Tau nói cho Mi nghe về tự sự:

• Tự sự: Kể chuyện, nối việc, tạo kết.

• Không chỉ kể: Khắc họa người, chạm đến đời.

  • Ví dụ: "Chí Phèo" của Nam Cao. Chuyện đời Chí, mà thấy cả xã hội.

• Ngắn gọn: Từ "Sự" (Sự việc) là gốc.

Hình thức ngôn từ là gì?

Tau trả lời Mi nè:

• Hình thức ngôn từ à? Khó nói quá, nhưng đơn giản thôi mà. Chữ viết, tiếng nói, ký hiệu… đủ cả. Như hôm qua tau thấy thằng cu Minh nhà hàng xóm nó giao tiếp bằng tay, cũng là ngôn từ đó chứ bộ! Ngôn ngữ ký hiệu đấy.
• Ý nghĩa thì nhiều lắm, mỗi từ một ý, mấy từ ghép lại thành câu, rồi câu nối câu… Khổ ghê, đọc xong bài báo hôm nay về vụ giá xăng tăng đầu óc tau như muốn nổ tung! Đủ thứ ý nghĩa chen chúc nhau trong đầu.
• Từ đơn giản nhất cũng đủ làm tau đau đầu rồi. Ví dụ như từ “mưa”. Mưa mùa hè khác mưa mùa thu, mưa rào khác mưa phùn. Mỗi loại lại gợi lên cảm xúc khác nhau. Tau thích mưa phùn hơn, lạnh lẽo nhưng dễ chịu.
• Nói chung, ngôn từ là cái gì đó rất phức tạp nhưng cũng rất đơn giản, tuỳ thuộc vào cách mình nhìn nhận nó thôi. Đúng không? Tau nói đúng không Mi?
• Hồi sáng tau còn đọc được bài báo nói năm nay có nhiều từ mới xuất hiện lắm, liên quan đến công nghệ. Tao quên mất tên rồi.
• Ngôn từ là phương tiện giao tiếp, biểu đạt ý nghĩa. Đấy, ngắn gọn thế thôi.

Ngôn ngữ có bao nhiêu dạng?

Mi hỏi ngôn ngữ có mấy dạng hả? Hai dạng: nói với viết thôi. Đơn giản mà!

• Dạng nói thì… trời ơi, nhiều kiểu lắm! Từ giọng điệu ngọt như mía lùi của bà ngoại mình đến cái giọng quát tháo của ông hàng xóm lúc ổng cãi nhau với con chó nhà ổng. Đủ cả! Thậm chí còn có cả tiếng lóng nữa chứ. Mình nghe tụi bạn nói toàn mấy từ kiểu "xịn sò", "chill phết" ấy. Chả hiểu gì luôn.

• Dạng viết thì lại khác. Chắc chắn hơn. Nhưng vẫn có nhiều kiểu lắm. Ví dụ như cái status trên Facebook của mình hôm qua, toàn mấy câu ngắn ngủn. Khác hẳn bài luận văn mình vừa nộp cho thầy giáo. Đau đầu ghê. Nghiêm túc hẳn.

Văn bản chính luận à? Mạch lạc lắm. Luận điểm, luận cứ… đủ cả. Chắc chắn phải có “vì thế”, “do đó”, “tuy nhiên”… Mấy từ nối ấy quan trọng lắm, nếu không thì… thành ra một mớ hỗn độn. Giống như tô mì của mình hôm qua, thiếu tiêu thiếu ớt, ăn chả ra gì cả. Thật sự!

• Năm nay mình học mấy cái từ nối này nhiều lắm. Giúp mình viết bài tốt hơn hẳn. Tự hào ghê. Hồi trước viết bài tệ lắm. Thầy chê suốt.

• Mình nhớ bài luận văn về tác hại của ô nhiễm môi trường năm ngoái, mình dùng liên kết logic nhiều lắm. Đúng là… mệt. Nhưng thành quả tốt đẹp.

Có bao nhiêu loại hình thức ngôn ngữ?

Mi hỏi có bao nhiêu loại hình thức ngôn ngữ hả? Tau nói cho nghe nè, chuyện này phức tạp hơn Mi tưởng đấy! Không chỉ đơn giản là "đơn lập" hay "hòa kết" đâu nha.

• Ngôn ngữ đơn lập (isolating): Đúng rồi, tiếng Việt mình thuộc loại này, mỗi từ chỉ gồm một âm tiết, nghĩa rõ ràng. Nghĩ sao mà dễ hiểu dễ nói vậy, đúng không? Giống như... bánh mì vậy, đơn giản mà ngon. Thái, Hán cũng vậy.

• Ngôn ngữ hòa kết (agglutinative): Đây là kiểu gán thêm nhiều tiếp đầu ngữ, tiếp vĩ ngữ vào gốc từ để tạo nghĩa mới, ví dụ như tiếng Nga, Anh, Pháp. Cái này giống như... làm bánh kem vậy, nhiều lớp nhiều công đoạn.

Nhưng mà, Mi ơi, đừng tưởng chỉ có hai loại thôi nhé! Cái này chỉ là phân loại đơn giản thôi, còn nhiều kiểu phức tạp hơn nhiều, giống như... một món salad cầu kỳ với đủ loại rau củ vậy đó. Ví dụ như:

• Ngôn ngữ nhập thể (incorporating): Động từ và danh từ ghép lại thành một từ, khá thú vị. Thường thấy ở một số ngôn ngữ thổ dân châu Mỹ. Chắc Mi chưa từng nghe tới.

• Ngôn ngữ phân tích (analytic): Sử dụng trật tự từ để diễn đạt nghĩa. Tiếng Anh và tiếng Việt cũng có phần thuộc loại này.

Tau nói thật, cái việc phân loại ngôn ngữ này cũng đang tranh luận sôi nổi lắm, chưa có kết luận cuối cùng đâu nha. Năm nay các nhà ngôn ngữ học vẫn đang tìm hiểu thêm đó. Tóm lại, đừng nghĩ đơn giản chỉ có hai loại nhé!

Tóm tắt: Có nhiều hơn 2 loại hình thức ngôn ngữ. Hai loại chính thường được biết đến là đơn lập và hòa kết, nhưng thực tế còn nhiều phân loại phức tạp hơn.

Phông cách ngôn ngữ là gì?

Tau nói thẳng: Phong cách ngôn ngữ là cách dùng từ, câu, giọng điệu trong giao tiếp. Nó tùy thuộc hoàn cảnh.

• Sinh hoạt: Giản dị, tự nhiên, thân mật. Ví dụ: "Ăn cơm chưa?"
• Nghệ thuật: Hình ảnh, giàu cảm xúc, gợi hình. Ví dụ: "Mặt trời như quả cầu lửa khổng lồ."
• Báo chí: Trung lập, khách quan, chính xác. Ví dụ: "Chính phủ công bố chỉ số CPI tháng 7."
• Khoa học: Chính xác, logic, dùng thuật ngữ chuyên môn. Ví dụ: "Phương trình lượng tử..."
• Chính luận: Tỏ thái độ, lập luận sắc bén, thuyết phục. Ví dụ: "Chính sách này cần được xem xét lại."
• Hành chính: Cẩn thận, trang trọng, chính thức. Ví dụ: "Công văn số..."

Năm nay, người ta vẫn chia 6 loại đó thôi. Tao học cái này hồi cấp 3, nhớ mãi. Đúng rồi, sách giáo khoa Ngữ văn lớp 12 của tao, bản in năm 2018.