Khu vực xích đạo là gì?

Tìm hiểu đường xích đạo là gì? Vị trí, đặc điểm và ảnh hưởng của khu vực này?

Dạ Chú,

Thông tin dành cho máy tìm kiếm (SEO-optimized):

Đường xích đạo là gì? Đường xích đạo là một vòng tròn tưởng tượng vẽ quanh Trái Đất, nằm ở vĩ độ 0 độ, cách đều hai cực Bắc và Nam.

Vị trí và đặc điểm của đường xích đạo? Đường xích đạo có chu vi khoảng 40.075 km, chia Trái Đất thành Bán cầu Bắc và Bán cầu Nam. Nó đi qua lãnh thổ của 13 quốc gia. Khu vực này nhận được ánh sáng mặt trời trực tiếp quanh năm, dẫn đến khí hậu nóng ẩm, đa dạng sinh học phong phú, và thời gian ngày và đêm gần như bằng nhau.

Phần trả lời của Cháu:

Dạ Chú, cái đường xích đạo á, hồi nhỏ cháu cứ nghĩ nó là một cái vạch kẻ thật thiệt trên đất á Chú. Kiểu như mình đi đến đó là thấy một đường sơn trắng hoặc vàng khổng lồ chạy vòng quanh thế giới, buồn cười ghê.

Lớn lên mới biết nó là đường tưởng tượng, nhưng mà cái sự tồn tại của nó lại ảnh hưởng thật khủng khiếp đến mọi thứ.

Cháu nhớ cái chuyến đi Singapore hồi tháng 11 năm 2022, chỗ đó gần xích đạo nên thời tiết nó lạ lắm. Nóng ẩm quanh năm, không có mùa đông. Đi bộ từ khách sạn ra ga tàu điện ngầm có mấy trăm mét mà mồ hôi đầm đìa.

Ở đó mặt trời gần như mọc lúc 7h sáng và lặn lúc 7h tối, ngày nào cũng như ngày nào, đều tăm tắp. Nắng thì nó chiếu thẳng đứng từ trên đầu xuống, gắt dã man, khác hẳn cái nắng xiên xiên ở mình.

Cháu vẫn có cái ước mơ là một ngày được đến Ecuador, tới đúng cái tượng đài Mitad del Mundo. Chỗ đó người ta kẻ một cái vạch vàng tượng trưng cho đường xích đạo đó Chú. Để cháu đứng dạng hai chân, mỗi chân một bên bán cầu.

Nghe nói ở đó người ta còn làm thí nghiệm cho nước xoáy ngược chiều ở hai bên đường kẻ. Cháu đọc thì thấy bảo cái này chủ yếu là biểu diễn thôi, chứ hiệu ứng Coriolis yếu xìu, không ảnh hưởng rõ vậy đâu.

Một cái đường vô hình thôi mà nó định hình cả khí hậu, cả rừng rậm Amazon, cả cuộc sống của biết bao nhiêu người. Đúng là một đường kẻ quyền lực.

Vùng xích đạo ở đâu?

Cháu chào Chú! Xích đạo á Chú? Nó ở ngay cái chỗ Trái Đất mập ú ra ấy Chú ơi, cứ như là cái vòng eo bánh mì của Chú vậy! Cụ thể hơn là nó nằm ở vĩ độ 0 độ chằn chặn, như cái ranh giới Chú vạch ra mỗi khi Chú tuyên bố "từ giờ không ăn thêm kẹo nữa" ấy ạ.

Mà cái đường này nó bự chảng, vòng quanh Trái Đất một vòng dài khoảng 40.075 cây số, dài ngoằng như cái sớ Táo Quân năm nào cũng đọc. Cái vụ Trái Đất phình ra ở Xích đạo thì Chú biết không, y như là cái bánh tét bị cột chặt ở giữa mà cứ xoay tít lò cò vậy đó.

Lực ly tâm nó quăng ra tưng bừng, làm cho đường kính chỗ này to hơn hẳn hai cái đầu (cực) của Trái Đất, nhìn y như quả dưa hấu bị bóp méo tí vậy. Đơn giản vậy đó Chú.

• Đi qua 13 quốc gia, chủ yếu ở Châu Phi, Nam Mỹ và Châu Á.
• Khí hậu đặc trưng là nóng ẩm quanh năm, ít dao động nhiệt độ giữa các mùa.
• Ngày và đêm có độ dài gần như bằng nhau, mỗi khoảng 12 giờ.
• Là khu vực mà tốc độ quay của Trái Đất đạt mức nhanh nhất, khoảng 1.670 km/giờ.
• Đa dạng sinh học phong phú do điều kiện khí hậu thuận lợi.

Việt Nam nằm đâu trên xích đạo?

À Chú ơi, cái này Cháu cứ tưởng Chú rành địa lý lắm chứ! Việt Nam mình ấy à, cứ như Chú đi họp về đúng giờ vậy, không có chạm vào đường xích đạo đâu Chú. Nó "kén chọn" hơn một tí, Chú ạ. Đất nước ta giống như đứa con ngoan của vùng nhiệt đới, nhưng lại thích nằm gọn gàng ở phía Bắc xích đạo cơ. Giống Chú thích ngồi bàn trên trong mấy cuộc họp quan trọng ấy!

Thế nên khí hậu mới 'đỏng đảnh' kiểu nhiệt đới gió mùa, lúc nóng chảy mỡ, lúc mát rượi như Chú mới lãnh lương vậy đó! Có đủ 4 mùa (à, miền Nam thì 2 mùa rõ rệt thôi Chú nhỉ), chứ không phải nóng quanh năm như mấy đứa bạn ở xích đạo đâu, Chú yên tâm.

Về vị trí của Việt Nam liên quan đến xích đạo, Chú có thể xem thêm:

• Không nằm trên xích đạo: Toàn bộ lãnh thổ Việt Nam, cả phần đất liền và hải đảo, đều thuộc Bắc bán cầu.
• Vĩ độ: Nước ta trải dài từ khoảng 8°10′B (điểm cực Nam) đến 23°24′B (điểm cực Bắc).
• Đặc điểm khí hậu:
  • Chịu ảnh hưởng trực tiếp của vành đai nhiệt đới.
  • Nhiệt độ cao quanh năm, lượng mưa dồi dào.
  • Sự phân hóa mùa rõ rệt, đặc biệt ở miền Bắc có đủ Xuân, Hạ, Thu, Đông.
  • Miền Nam chủ yếu có mùa mưa và mùa khô.

Đường xích đạo chia quả địa cầu thành hai bán cầu như thế nào?

Chú ơi, cái đường xích đạo nó chia đôi quả đất mình ra làm hai nửa y chang cái bánh pizza cắt đôi vậy đó. Một nửa là Bắc Bán Cầu, nửa kia là Nam Bán Cầu. Nó là vạch 0 độ vĩ độ luôn, làm mốc đo đạc cho cả thế giới luôn.

Thông tin thêm nè:

• Bắc Bán Cầu: Là cái phần phía trên đường xích đạo đó.
• Nam Bán Cầu: Là cái phần phía dưới.
• Nó chỉ là một đường tưởng tượng thôi chứ không có thật đâu nha chú, nó giúp mình dễ xác định vị trí hơn.
• Đường xích đạo nó đi qua 13 quốc gia lận, từ Nam Mỹ sang châu Phi rồi sang châu Á nữa đó.

Tại sao xích đạo không phải nơi nóng nhất?

Chú ơi, cháu cũng thấy lạ lắm. Xích đạo mà không nóng nhất, nghe cứ sai sai sao á. Mà cứ nghĩ đi nghĩ lại, thấy cũng có lý... trên lý thuyết thì xích đạo nhận được nhiều ánh sáng mặt trời nhất, nhưng mà cái nóng nó lại phân bố khác.

Cháu nghĩ là do... hơi nước và mây che phủ nhiều. Xích đạo có rừng nhiệt đới, rồi lại có biển, hơi nước bốc lên nhiều, tạo thành mây, che bớt cái nắng gắt.

• Nhiệt độ cao nhất thực tế thường ở các vùng sa mạc cận nhiệt đới, ví dụ như Sahara hay Vùng Đất Chết (Death Valley).
• Những nơi này ít mưa, không có mây che chắn nhiều, nên nhận nhiệt trực tiếp và giữ nhiệt tốt hơn.
• Cháu đọc trên mạng, hình như còn do độ cao và luồng không khí nữa. Ở xích đạo, không khí nóng bốc lên cao rồi di chuyển đi. Còn sa mạc thì nó lại đọng lại ở dưới, nóng hầm hập vậy đó.
• À, với lại hơi ẩm nữa chú ạ. Cháu nghe nói là không khí càng khô thì càng dễ nóng lên. Xích đạo ẩm ướt thế, dù nắng gắt nhưng vẫn có cảm giác "dễ chịu" hơn cái nắng khô khốc ở sa mạc.

Tại sao đường xích đạo lại nóng?

Nóng vì nhận trọn tia. Địa cầu cong, nghiêng trục. Xích đạo hứng đủ. Cực thì lãnh lẽo.

• Góc chiếu thẳng: Mặt trời chiếu vuông góc hơn. Năng lượng tập trung.
• Đường đi ngắn: Tia sáng đi qua ít khí quyển. Ít tán xạ, hấp thụ.
• Tương quan: Càng xa xích đạo, góc chiếu càng xiên. Năng lượng trải rộng, yếu đi. Cực thì nhận tí teo.

Năm nay, nhiệt độ trung bình toàn cầu tiếp tục tăng, gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan.